2016-01-02 16:24:31

Reklama

ZAKOPIAŃSKI DOM WARIATÓW

Reklama
Reklama

Wielokrotnie mówiłem już i pisałem, że lata po drugiej wojnie światowej, są najsłabiej opisanym okresem historii Zakopanego. Paradoksalnie mamy dużo więcej świadectw, wspomnień i relacji dotyczących ostatniej ćwierci dziewiętnastego stulecia czy okresu międzywojennego niż tych z epoki PRL-u. Dlatego cieszą mnie wszelkie prace, relacje i wspomnienia dotyczące tamtych lat ukazujące się drukiem; są one wypełnieniem swoistych białych plam w historii naszego miasteczka. Na początku ubiegłego roku była to książka profesora Jacka Spławińskiego "Gwizdać na Stalina! Zakopane 1949–1953: wspomnienia gimnazjalisty", a ostatnio ukazał się tom opowieści Romualda „Aldka” Romana zatytułowany "Zakopiański dom wariatów".

     Nazywam zawarte w tej książce teksty opowieściami, bo taki właśnie mają charakter – swobodnie snutej gawędy opartej o osobiste wspomnienia, pozbawionej pretensji do obiektywności, opowiadanej tak, jak gada się w kręgu przyjaciół i dobrych znajomych. To ogromna zaleta tej książki, która zaczyna się brawurowo – od opowieści o babci autora, Lenie Roman-Dzieduszyckiej, która na wiele była gotowa byle zwrócić na siebie uwagę potencjalnych kandydatów na męża. Przebiegu babcinej intrygi tu nie zdradzimy, żeby nie odbierać przyjemności czytelnikom. 
     A dalej snuje autor historię rodziny i ich zakopiańskiego domu, stojącego do dziś przy ulicy Tetmajera, noszącego onegdaj tatrzańską nazwę Zawory, zmienioną później na nie mniej tatrzańską Roztokę. W tle rodzinnych wspomnień toczy się życie wczesnego PRL-u, wywłaszczenie rodziny, przejęcie domu na rzecz Funduszu Wczasów Pracowniczych i zepchnięcie byłych właścicieli do kilku klitek w tym samym budynku. Roman opisuje i przypomina jak na ludzkiej krzywdzie i cudzym majątku powstawało wakacyjne imperium FWP, które tylko w Zakopanem dysponowało kilkudziesięcioma domami wczasowymi odebranymi byłym właścicielom lub przejętymi jako mienie po zamordowanych zakopiańskich Żydach. 
     Autor, który urodził się w 1949 roku, obejmuje swoimi wspomnieniami okres do wyjazdu z kraju, za Wielką Wodę, w roku 1985. Wiele miejsca poświęca swojej niecodziennej i niedzisiejszej rodzinie. Naznaczonej artystycznie, trochę toksycznej, z matką – artystką malarką, ojcem – aktorem, dwiema babkami i licznymi, nie mniej barwnymi krewnymi. Właściwie nic dziwnego, że ich syn zaczął – z sukcesem – pisać. Artystyczne geny czekały w uśpieniu. 
     Mamy w tej książce panoramę zakopiańskich typów lat pięćdziesiątych, sześćdziesiątych i siedemdziesiątych z rozmaitych środowisk, z którymi autor był związany. Pamięć z dziecięcych lat wywołuje ducha Kornela Makuszyńskiego, a z lat późniejszych tajemniczego doktora Grossa, zakopiańskie środowisko wspinaczkowe, ratownicze, przewodnickie i brydżowe. Autor był mocno związany z górami – po ukończeniu leśnictwa pracował w Tatrzańskim Parku Narodowym, był przewodnikiem tatrzańskim, nauczycielem, ratownikiem górskim, członkiem Klubu Wysokogórskiego. Wiele osób występuje na kartach książki pod własnymi nazwiskami, szereg autor ukrył pod dość łatwymi do rozszyfrowania pseudonimami. Podobnie uczynił w swojej książce Jacek Spławiński. Ale nie wszyscy żyjący bohaterowie są zaszyfrowani. Jaki jest więc klucz? Czy minęło jeszcze za mało czasu, żeby pisać otwarcie kim jest Jaś Malaga mieszkający w willi Milusia na stokach Potulicy? Nawet ja to wiem, choć jestem od autora młodszy o pół pokolenia. 
     Zakopiański dom wariatów czyta się znakomicie. To potoczysta, barwna proza z wyraźnym, autorskim charakterem pisma. To kolejne, cenne uzupełnienie zakopiańskich powojennych dziejów. A ja zachęcony lekturą tego tomu sięgnę chyba po trzy wcześniejsze książki Aldka Romana: Kierunek Filadelfia (2205), Przystanek Idaho (2008) i Ośrodek Zero. Tajemnica Doliny Syrokiej Wody (2014). Pojawił się nam w Zakopanem interesujący autor. W dodatku – o czym świadczy ostatni rozdział książki – nie pozbawiony autoironii. Piszę – w Zakopanem, bo choć mieszka w Ameryce, to mam wrażenie, jakby się stąd nigdy nie wyprowadził. 

Romuald „Aldek” Roman, Zakopiański dom wariatów. Wydawnictwo Annapurna, Warszawa, 2015, ss. 256. 

Pierwsza wersja tekstu ukazała się w "Tygodniku Podhalańskim" nr 51-52 (1345) z 17 grudnia 2015.

Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Radomianka 2016-01-10 11:23:10
Książkę, którą zachwala pan Krupa, przeczytałam z przyjemnością, zaśmiewając się momentami do łez. Polecam wszystkim na poprawę nastroju, a przy okazji można się wiele dowiedzieć. Pozdrawiam takich jak ja - ceprów zakochanych w górach.
Janowski 2016-01-07 14:14:55
Zamiast zajmować się nagonką na Górali , na Polskę posłuchajcie sobie Maxa Kolonko : Auf Wiedersehen Newsweek Polska - Max Kolonko Mówi Jak Jest .. Zrozumiecie czemu to służy , to zacieranie historii ( integracja )
Kinga Kamińska 2016-01-04 12:42:40
Świetnie się czyta. Moim zdaniem najlepsza książka Aldka. Wzrusza, śmieszy i przywołuje wspomnienia. Połknęłam w jedną noc i żałowałam, że się skończyła. Mam nadzieję, że autor pójdzie za ciosem i napisze jeszcze coś w tym duchu, bo właśnie "swobodnie snuta gawęda oparta o własne wspomnienia" wydaje się być dla niego wymarzonym stylem. Lekkie pióro, ciepły humor i bystry zmysł obserwacji dają rewelacyjny efekt.
P.S. Też mnie zaskoczył Jaś Malaga. Na tyle, że zadałam pytanie autorowi. Ale zeznawał dosyć mętnie :))
Janowski 2016-01-04 01:14:42
Macieju Krupa , wygląda na to że moje komentarze nawet nie publikowane przez TP są czytane mimo ze nie ukazują się na stronach – ciekawe .
Zakopiański dom wariatów ?
To nie dom wariatów tylko historia zakopanego w którą nie rozłącznie wpisana jest historia Żydów . W wypadku Goralenvolk niechlubna nie dla Górali jako narodowej zdradzie , lesz dla Żydów , zwłaszcza tych którzy płacili za zamienny wywóz na roboty Górali zamiast nich . Wymiana sztuki za sztukę – dla Niemca było obojętne czy na roboty wyjedzie Żyd , czy Góral . Co do powojennej historii zakopanego , całkowicie się zgadza ( znaleźli się tacy którzy jak Gal Anonim skutecznie fałszowali historię )
Pytam czemu i komu ma służyć nagonka na Górali zwłaszcza na tych którzy nigdy za narodowych zdrajców nie mogą być uznani – a w wielu wypadkach wręcz przeciwnie – należą się im za poświęcenie nagrody a nawet piedestały .
Autorytety mające być podstawą scenariusza filmu o Goralenvolk proszę sobie schować do skrytki ze snami o fałszowaniu historii .
Pozdrawiam
Lach 2016-01-03 15:53:34
Panie Krupa, nie denerwuj Pan proletariatu w nowym roku i oddaj Pan temat o Goralenvolku. Tam było śmiesznie i tam był prawdziwy zakopiański dom wariatów. Proszę mnie to w tej kwili wrócić!
miejscowy turysta 2016-01-02 18:45:48
Kolejna rzecz którą muszę mieć w swojej biblioteczce :)
  • SPRZEDAŻ | zwierzęta
    SZCZENIAKI OWCZAREK PODHALAŃSKI - RODOWÓD -
    Tel.: 605 608 201.
  • PRACA | dam
    SKLEP GÓRSKI SPORTOWY ZATRUDNI SPRZEDAWCĘ na stałe.
    Tel.: 503 401 041.
  • PRACA | dam
    TYNKI MASZYNOWE - ZATRUDNIĘ LUB ZLECĘ - brygady lub pojedyncze osoby. 731 877 220.
  • PRACA | dam
    ZATRUDNIĘ KREŚLARZA DO BIURA PROJEKTOWEGO, tel. 608581540
  • PRACA | dam
    FIRMA ZATRUDNI OSOBY DO PORANNEGO SPRZĄTANIA SKLEPÓW ODZIEŻOWYCH W ZAKOPANEM. Osoby zainteresowane proszone są o kontakt telefoniczny 604 063 558.
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    MITSUBISHI ASX 1,8 DID, 150 kM, r.p.2011, przebieg 125 tys. km, I właściciel, stan idealny, serwisowany, bogate wyposażenie, kpl. opon zimowych. Cena do uzgodnienia 605 564 270
  • PRACA | dam
    KUCHARKĘ zatrudni DOM WCZASOWY - dobre warunki.
    Tel.: 18 20 66 836.
  • PRACA | dam
    OPIEKUNKI MEDYCZNE ZATRUDNIĘ -
    Tel.: 503 650 903.
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    GÓRALSKI DOMEK - Zapraszamy do Cichego - spokojnej miejscowości, kilkanaście kilometrów od Zakopanego, gdzie czeka gotowy na Wasz przyjazd góralski domek "z duszą". Do dyspozycji: obszerny salon z tv, w pełni wyposażona kuchnia, 3 sypialnie (jedna 4-osobowa i dwie 2-osobowe, z możliwością dostawki) oraz 2 łazienki. Na miejscu parking.
    Tel.: 507 171188.
    WWW: www.goralskidomek.podhale.pl
  • PRACA | dam
    Przyjmę murarzy zbrojarzy cieśli szalunkowych
    Tel.: 605277644
    E-mail: firma@rembud.podhale.pl
  • PRACA | dam
    PRZYJME pracownika do zakladu kusnierskiego
    Tel.: 601504522
  • PRACA | dam
    FIRMA JERONIMO MARTINS POLSKA S.A., WŁAŚCICIEL SKLEPÓW BIEDRONKA, POSZUKUJE OSÓB NA STANOWISKA: ZASTĘPCA KIEROWNIKA SKLEPU ORAZ SPRZEDAWCA - KASJER W ZAKOPANEM I NOWYM TARGU. TEL. 668 333 831
  • PRACA | dam
    STUDIO PAZNOKCI LEJDIS W NOWYM TARGU-SALA ZABAW MAŁPI GAJ zatrudni do manicure i pedicure. 691 888 444.
  • PRACA | dam
    CIEŚLA SZAL., MURARZ, ELEKTRYK, OPERATOR ŻURAWIA. WYMAGANA ZNAJOMOŚĆ J. NIEMIECKIEGO. Cert. 6760. Kom. 513106189;
    E-mail: pach@diwa-personalservice.pl,
    WWW: www.diwa-personalservice.pl
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    Noclegi w Zakopanem
    WWW: www.eNOCLEGI.biz
2017-07-23 20:30 Wizja ognia na wyciągnięcie ręki – kominek w mieszkaniu 2017-07-23 20:05 Dworzec PKS - uchylone decyzje starosty tatrzańskiego 3 2017-07-23 19:45 Po burzy w Szczawnicy wyszło słońce 1 2017-07-23 19:24 „New Market Jazz Band” w parkowej altanie (zdjęcia) 2017-07-23 18:30 Święto Pstrąga w Tylmanowej 2017-07-23 18:00 Strążyska pięknie wyremontowana 2 2017-07-23 17:29 W końcu prawdziwa ulewa (wideo) 2017-07-23 15:57 Wyjazd ze Szczawnicy tradycyjnie zakorkowany 5 2017-07-23 15:00 Taka ekspozycja przy drodze 7 2017-07-23 14:53 Piechotą na Jasną Górę 1 2017-07-23 14:20 W końcu burze nadciągnęły nad Tatry 2017-07-23 13:04 Turyści wyruszyli w Tatry. Morskie Oko oblężone 2 2017-07-23 12:51 Rozstanie przyszło za szybko. Nowy Targ pożegnał doktor Czapińską 2017-07-23 12:00 Muzyka na szczytach, Herzog i Jerzy Stuhr 4 2017-07-23 10:04 Uwaga na utrudnienia 2017-07-23 08:44 40. Dni Muzyki Szymanowskiego 1 2017-07-23 08:31 Burza udawała 1 2017-07-23 08:00 Uwe Zimmermann gwiazdą Nowotarskiego Pikniku Lotniczego 2017-07-22 22:46 Weselna brama w Poroninie 1 2017-07-22 20:29 Zderzenie motocykla z samochodem 1 2017-07-22 19:40 Wypadek na Jeziorze Rożnowskim 1 2017-07-22 19:18 Podatek zapłacisz kartą 2017-07-22 18:21 Kolejna ścieżka rowerowa gotowa 7 2017-07-22 17:45 Gorąco, a na Krupówkach wodna kurtyna 2017-07-22 16:55 Chłopiec topił się w potoku Krośniczanka 1 2017-07-22 16:25 Odpustowa radość i Poroniańskie lato 2017-07-22 15:26 Odpust jak przed laty 2017-07-22 14:52 Pożegnaliśmy Wojciecha Mroza 2017-07-22 12:09 Rozpoczęły się Mistrzostwa Zakopanego w Biegu pod Górę 2017-07-22 09:56 Na razie jest pięknie, ale uważajcie na burze 2 2017-07-22 08:09 Teatr przyjazny maluchom 2017-07-21 20:15 Zburzyć urząd, rozbudować starostwo 7 2017-07-21 18:29 Wjazdowa reklama urągająca wartościom 8 2017-07-21 16:29 Labrador turysta znalazł właściciela 1 2017-07-21 16:26 8 października - Konkurs Muzyk Podhalańskich 2017-07-21 16:15 Policyjne święto w Zakopanem 7 2017-07-21 14:33 Nowy wiadukt nad zakopianką 2017-07-21 14:28 Z Bajań wrócił bez portek 2017-07-21 14:27 Tablica w upadłości 1 2017-07-21 13:09 Złoty Maanam gwiazdą Dni Ochotnicy 2017-07-21 12:54 Wielkie Spiskie Granie z utrudnieniami w ruchu 2017-07-21 12:37 Zakopiańscy radni będą głosować wotum zaufania dla przewodniczącego 10 2017-07-21 12:12 Niebieskie święto 1 2017-07-21 11:54 Zapraszamy na filmy. Mamy dla Was bilety 2017-07-21 11:16 Stoimy od pięciu minut w korku i nic się rusza 7 2017-07-21 11:13 Zapłonie watra 2017-07-21 10:53 XXXVI Piesza Pielgrzymka Górali na Jasną Górę wyruszy za kilka dni 1 2017-07-21 09:00 Nietypowy koncert u wylotu Chochołowskiej 2017-07-20 22:53 Volkswagen wypadł z drogi i stoczył się ze skarpy 2017-07-20 22:30 Zwalniający internet
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2017-07-23 22:00 1. Masakra co jest grane starosto , burmistrzu?Władza teoretyczna, czy panowie macie władze nad czymkolwiek, kimkolwiek to folwark zwierzecy. To juz Soltys mysiej dziury wiecej moze a napewno wykazuje inicjatywe. 2017-07-23 21:31 2. - W akcie oddania głosu zawarty jest cały sens demokracji. Pokażmy, że władzy w Polsce nie można przejąć na ulicy, a jedynie przy urnie wyborczej ? tak twierdziła polityk, Platformy Obywatelskiej premier Kopacz jeszcze w 2014 r., gdy wygłaszała orędzie. Nie ma powodu, żeby demokratycznie wybrana władza negocjowała z grupą uzurpatorów. Nie można też rozmawiać z ludźmi, którzy znieważają przywódców demokratycznego państwa. - to nie są słowa konserwatywnego publicysty lub polityka prawicy. Napisał je siedem lat temu, 12 sierpnia 2010 na łamach ?Gazety Wyborczej, Seweryn Blumsztajn Senator Platformy Obywatelskiej Jan Rulewski, odnosząc się do wyroku uniewinniającego byłą posłankę PO, Beatę Sawicką, powiedział: ?Ten sędzia niewątpliwie nam sprzyjał.? Z kolei na pytanie prowadzącego: ?To był wasz sędzia??, Rulewski odpowiedział: ?Tak mi się wydaje. No wie pan, żeby z oszustki matrymonialnej i oszustki materialnej zrobić bohaterkę? To chyba do PiS-u nie należał.? ? Wybraną władzę należy szanować ? grzmiał w maju 2012 roku, odnosząc się do antyrządowych protestów Lech Wałęsa. Laureat pokojowej nagrody Nobla zaznaczył, że ?gdybym był na miejscu premiera Tuska, dałby polecenie, by spałować działaczy ?Solidarności?, z przewodniczącym na czele?. Wytłumaczcie mnie staremu i głupiemu o co tu chodzi? 2017-07-23 21:25 3. grzesznicy na start 2017-07-23 21:10 4. Dwie zimy i sz..g to trafi fachowcy wiedzą o czym mówię. Będzie wiadomo komu postawić za.....ty? 2017-07-23 21:09 5. Grzebiąc w sieci w tym temacie na onecie znalazłem coś takiego: "? W zachodnich systemach demokratycznych obserwujemy tendencję do zagwarantowania równowagi między wpływem samorządu sędziowskiego, parlamentów i rządów na nominacje sędziowskie ? wyjaśnia dr Dimitra Kyranoudi, która w ramach pracy doktorskiej na Sorbonie porównywała systemy sądownicze w państwach UE. Jej zdaniem także wymiar sprawiedliwości musi mieć demokratyczną legitymację, a pozostawienie wyboru sędziów samym sędziom jest tak samo niebezpieczne, jak oddanie ich wyłącznie w ręce polityków. Jak dodaje ekspertka, dyskusja na temat odpowiednich proporcji jest toczona nie tylko w Polsce, ale i w wielu innych krajach. ? W każdym modelu decydujące są szczegóły, np. jaka większość potrzebna jest do wyboru kandydata. Ważne jest, żeby nominaci mieli możliwie szerokie poparcie ? uważa Kyranou i jako przykład podaje USA, gdzie kandydaci na sędziów Sądu Najwyższego muszą być zatwierdzani przez Senat większością 2/3 głosów, a więc także głosami opozycji. 2017-07-23 21:04 6. Twoja własność. Możesz nią dysponować, ale my ci wskażemy co masz robić. Jak w KK. 2017-07-23 21:00 7. "A rydzyk bedzie tylko grzebal i kasiore trzepal." "Będzie jak za Gomułki." "Staryś a głupi." I gadaj z takimi inteligentami! Niemcy: 5 sędziów wybiera rada złożona z 32 osób (16 parlamentarzystów i 16 ministrów sprawiedliwości poszczególnych landów), proponuje minister sprawiedliwości lub osoby z komisji rekrutacyjnej, opiniuje rada danego sądu, zatwierdza wybór komisja rekrutacyjna w wyniku tajnego głosowania zwykłą większością głosów. Sędzia zaprzysięgany jest przez prezydenta. Powyższy typ rekrutacji jest z Niemczech krytykowany za upolitycznienie. Francja: wybór sędziów należy do Najwyższej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą, prezydent, minister sprawiedliwości, 5 sędziów, prokurator, członek odpowiednika TK, 3 osoby spoza kręgów władzy ustawodawczej i sądowniczej nominowane do tego celu przez prezydenta i przewodniczących izb parlamentarnych. Austria: nominacje przez prezydium sądu, zatwierdza minister sprawiedliwości. Dania: nominacje przed Radę ds. Powołań Sędziowskich, zatwierdzenie przez królową. Członków rady powołuje minister sprawiedliwości, ale jedynie spośród kandydatów zgłoszonych przez samych sędziów. Hiszpania: wybór sędziów przez odpowiednik KRSu, której przewodzi prezes SN. 20 członków rady powołuje parlament, ale są oni rekrutowani sposród prawników wskazanych przez niezależną sędziowską Komisję Wyborczą. Holandia: wybór przez Radę Sądownictwa, zatwierdzanie poprzez dekret królewski na wniosek ministra sprawiedliwości. W praktyce nie zdarza się, by do RS trafił ktoś, kogo nie aprobują sędziowie. Szwecja: zgłoszenia Rada ds. Nominacji Sędziów, nominacje minister sprawiedliwości. 5 z 9 członków rady to sędziowie, którzy powoływani są przez sędziów. Włochy: wyłanianie kandydatów przez rekrutację Najwyższej Rady Sądownictwa, która nastęnie nominuje sędziów. Członkami NRS są profesorowie prawa i uznani prawnicy. Rada liczy 27 członków, ośmiu z nich nominuje parlament, pozostałych izby sędziowskie i prokuratorskie, prezydent i prezes SN oraz rzecznik generalny. Systemy prawne państw Unii Europejskiej zmierzają w kierunku jak największego wypośrodkowania procesów rekrutacji sędziów, pomiędzy kontrolą polityczną a sądowniczą, chcąc zapewnić rekturacji możliwie największą regulację demokratyczną i merytoryczną. W Polsce normą dotąd było wybieranie sędziów n.p. do Trybunału Konstytucyjnego na zapas i przychylnych jedynej słusznej i obywatelskiej. 2017-07-23 20:20 8. Stoi ruina.. Rozebrać i zrobić to co w NT. Proste 2017-07-23 20:08 9. Czy ciemnogród mógłby nie blokować publicznych dróg? 2017-07-23 20:06 10. Haha kąpiel w szambie BRAWO i smacznego.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Bojcorka

Album TP

FILMY TP

Pożegnania