2016-01-02 16:24:31

Reklama

ZAKOPIAŃSKI DOM WARIATÓW

Reklama

Wielokrotnie mówiłem już i pisałem, że lata po drugiej wojnie światowej, są najsłabiej opisanym okresem historii Zakopanego. Paradoksalnie mamy dużo więcej świadectw, wspomnień i relacji dotyczących ostatniej ćwierci dziewiętnastego stulecia czy okresu międzywojennego niż tych z epoki PRL-u. Dlatego cieszą mnie wszelkie prace, relacje i wspomnienia dotyczące tamtych lat ukazujące się drukiem; są one wypełnieniem swoistych białych plam w historii naszego miasteczka. Na początku ubiegłego roku była to książka profesora Jacka Spławińskiego "Gwizdać na Stalina! Zakopane 1949–1953: wspomnienia gimnazjalisty", a ostatnio ukazał się tom opowieści Romualda „Aldka” Romana zatytułowany "Zakopiański dom wariatów".

     Nazywam zawarte w tej książce teksty opowieściami, bo taki właśnie mają charakter – swobodnie snutej gawędy opartej o osobiste wspomnienia, pozbawionej pretensji do obiektywności, opowiadanej tak, jak gada się w kręgu przyjaciół i dobrych znajomych. To ogromna zaleta tej książki, która zaczyna się brawurowo – od opowieści o babci autora, Lenie Roman-Dzieduszyckiej, która na wiele była gotowa byle zwrócić na siebie uwagę potencjalnych kandydatów na męża. Przebiegu babcinej intrygi tu nie zdradzimy, żeby nie odbierać przyjemności czytelnikom. 
     A dalej snuje autor historię rodziny i ich zakopiańskiego domu, stojącego do dziś przy ulicy Tetmajera, noszącego onegdaj tatrzańską nazwę Zawory, zmienioną później na nie mniej tatrzańską Roztokę. W tle rodzinnych wspomnień toczy się życie wczesnego PRL-u, wywłaszczenie rodziny, przejęcie domu na rzecz Funduszu Wczasów Pracowniczych i zepchnięcie byłych właścicieli do kilku klitek w tym samym budynku. Roman opisuje i przypomina jak na ludzkiej krzywdzie i cudzym majątku powstawało wakacyjne imperium FWP, które tylko w Zakopanem dysponowało kilkudziesięcioma domami wczasowymi odebranymi byłym właścicielom lub przejętymi jako mienie po zamordowanych zakopiańskich Żydach. 
     Autor, który urodził się w 1949 roku, obejmuje swoimi wspomnieniami okres do wyjazdu z kraju, za Wielką Wodę, w roku 1985. Wiele miejsca poświęca swojej niecodziennej i niedzisiejszej rodzinie. Naznaczonej artystycznie, trochę toksycznej, z matką – artystką malarką, ojcem – aktorem, dwiema babkami i licznymi, nie mniej barwnymi krewnymi. Właściwie nic dziwnego, że ich syn zaczął – z sukcesem – pisać. Artystyczne geny czekały w uśpieniu. 
     Mamy w tej książce panoramę zakopiańskich typów lat pięćdziesiątych, sześćdziesiątych i siedemdziesiątych z rozmaitych środowisk, z którymi autor był związany. Pamięć z dziecięcych lat wywołuje ducha Kornela Makuszyńskiego, a z lat późniejszych tajemniczego doktora Grossa, zakopiańskie środowisko wspinaczkowe, ratownicze, przewodnickie i brydżowe. Autor był mocno związany z górami – po ukończeniu leśnictwa pracował w Tatrzańskim Parku Narodowym, był przewodnikiem tatrzańskim, nauczycielem, ratownikiem górskim, członkiem Klubu Wysokogórskiego. Wiele osób występuje na kartach książki pod własnymi nazwiskami, szereg autor ukrył pod dość łatwymi do rozszyfrowania pseudonimami. Podobnie uczynił w swojej książce Jacek Spławiński. Ale nie wszyscy żyjący bohaterowie są zaszyfrowani. Jaki jest więc klucz? Czy minęło jeszcze za mało czasu, żeby pisać otwarcie kim jest Jaś Malaga mieszkający w willi Milusia na stokach Potulicy? Nawet ja to wiem, choć jestem od autora młodszy o pół pokolenia. 
     Zakopiański dom wariatów czyta się znakomicie. To potoczysta, barwna proza z wyraźnym, autorskim charakterem pisma. To kolejne, cenne uzupełnienie zakopiańskich powojennych dziejów. A ja zachęcony lekturą tego tomu sięgnę chyba po trzy wcześniejsze książki Aldka Romana: Kierunek Filadelfia (2205), Przystanek Idaho (2008) i Ośrodek Zero. Tajemnica Doliny Syrokiej Wody (2014). Pojawił się nam w Zakopanem interesujący autor. W dodatku – o czym świadczy ostatni rozdział książki – nie pozbawiony autoironii. Piszę – w Zakopanem, bo choć mieszka w Ameryce, to mam wrażenie, jakby się stąd nigdy nie wyprowadził. 

Romuald „Aldek” Roman, Zakopiański dom wariatów. Wydawnictwo Annapurna, Warszawa, 2015, ss. 256. 

Pierwsza wersja tekstu ukazała się w "Tygodniku Podhalańskim" nr 51-52 (1345) z 17 grudnia 2015.

Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Radomianka 2016-01-10 11:23:10
Książkę, którą zachwala pan Krupa, przeczytałam z przyjemnością, zaśmiewając się momentami do łez. Polecam wszystkim na poprawę nastroju, a przy okazji można się wiele dowiedzieć. Pozdrawiam takich jak ja - ceprów zakochanych w górach.
Janowski 2016-01-07 14:14:55
Zamiast zajmować się nagonką na Górali , na Polskę posłuchajcie sobie Maxa Kolonko : Auf Wiedersehen Newsweek Polska - Max Kolonko Mówi Jak Jest .. Zrozumiecie czemu to służy , to zacieranie historii ( integracja )
Kinga Kamińska 2016-01-04 12:42:40
Świetnie się czyta. Moim zdaniem najlepsza książka Aldka. Wzrusza, śmieszy i przywołuje wspomnienia. Połknęłam w jedną noc i żałowałam, że się skończyła. Mam nadzieję, że autor pójdzie za ciosem i napisze jeszcze coś w tym duchu, bo właśnie "swobodnie snuta gawęda oparta o własne wspomnienia" wydaje się być dla niego wymarzonym stylem. Lekkie pióro, ciepły humor i bystry zmysł obserwacji dają rewelacyjny efekt.
P.S. Też mnie zaskoczył Jaś Malaga. Na tyle, że zadałam pytanie autorowi. Ale zeznawał dosyć mętnie :))
Janowski 2016-01-04 01:14:42
Macieju Krupa , wygląda na to że moje komentarze nawet nie publikowane przez TP są czytane mimo ze nie ukazują się na stronach – ciekawe .
Zakopiański dom wariatów ?
To nie dom wariatów tylko historia zakopanego w którą nie rozłącznie wpisana jest historia Żydów . W wypadku Goralenvolk niechlubna nie dla Górali jako narodowej zdradzie , lesz dla Żydów , zwłaszcza tych którzy płacili za zamienny wywóz na roboty Górali zamiast nich . Wymiana sztuki za sztukę – dla Niemca było obojętne czy na roboty wyjedzie Żyd , czy Góral . Co do powojennej historii zakopanego , całkowicie się zgadza ( znaleźli się tacy którzy jak Gal Anonim skutecznie fałszowali historię )
Pytam czemu i komu ma służyć nagonka na Górali zwłaszcza na tych którzy nigdy za narodowych zdrajców nie mogą być uznani – a w wielu wypadkach wręcz przeciwnie – należą się im za poświęcenie nagrody a nawet piedestały .
Autorytety mające być podstawą scenariusza filmu o Goralenvolk proszę sobie schować do skrytki ze snami o fałszowaniu historii .
Pozdrawiam
Lach 2016-01-03 15:53:34
Panie Krupa, nie denerwuj Pan proletariatu w nowym roku i oddaj Pan temat o Goralenvolku. Tam było śmiesznie i tam był prawdziwy zakopiański dom wariatów. Proszę mnie to w tej kwili wrócić!
miejscowy turysta 2016-01-02 18:45:48
Kolejna rzecz którą muszę mieć w swojej biblioteczce :)
  • PRACA | dam
    Karczma w Zakopanem zatrudni kierowcę do rozwozu dań obiadowych.
    Tel.: 691801808
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    1/3 DOMU ZAKOPANE CENTRUM, zakopane1-3domu.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    SPÓŁKA POLSKIE TATRY S.A. WYDZIERŻAWI LOKAL w AQUA PARK ZAKOPANE o powierzchni całkowitej 94,46 m2, lokal położony jest na wysokości głównego wejścia do budynku Aquaparku. Składa się z 8 pomieszczeń: - sali głównej z dwoma wejściami; jedno wewnątrz Aquaparku a drugie bezpośrednio od strony drogi. - 7 pomieszczeń gospodarczych z pełnym węzłem sanitarnym. Lokal wyposażony jest w instalację wod.-kan., elektryczną i CO. Dodatkowe informacje po numerem: 602 263 516.
  • PRACA | dam
    Restauracja w Bukowinie Tatrzańskiej szuka kelnerki. Mile widziane doświadczenie. Praca ze świadczeniami.
    Tel.: 609683058, 182078169
  • BIZNES
    Sprzedam DOBRZE PROSPERUJĄCY SKLEP REGIONALNY Z WYPOSAŻENIEM I TOWAREM. Super lokalizacja Bukowina Klin. 604 526 360.
  • PRACA | dam
    Poszukiwany pracownik na stanowisko: mechanik i elektromechanik. 531 760 770, serwisnt@auto-complex.pl
  • PRACA | dam
    PRACA W WEEKENDY DLA KELNERKI/-A ORAZ POMOCY DOMOWEJ, OKOLICE ZAKOPANEGO - KOMÓRKA: 507 02 22 76.
  • USŁUGI | inne
    Podnośnik koszowy, wycinka drzew, mycie domów, czyszczenie rynien, montaż reklam,itp. z podnośnika.
    Tel.: 604200474
    WWW: www.budorze.pl
  • PRACA | dam
    Potrzebna dziewczyna z samochodem, praca dorywcza. 572 256 818.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię do pracy w Karczmie w Czorsztynie: kucharkę/a, pomoc kuchenną, kelnerkę/a.
    Tel.: +48509920018
    E-mail: nadzamcze@interia.pl
  • PRACA | dam
    FIRMA JERONIMO MARTINS POLSKA S.A. WŁAŚCICIEL SKLEPÓW BIEDRONKA, POSZUKUJE OSÓB NA STANOWISKA: ZASTĘPCA KIEROWNIKA SKLEPU ORAZ SPRZEDAWCA- KASJER W ZAKOPANEM. TEL. 668 333 831
  • PRACA | dam
    GABINET W ZAKOPANEM ZATRUDNI HIGIENISTKĘ STOMATOLOGICZNĄ.
    Tel.: 793 333 072.
  • PRACA | dam
    Firma projektowa zatrudni asystenta projektanta, projektanta, mile widziane doświadczenie w projektowaniu dróg, uli, obiektów kubaturowych
    Tel.: +48696427514
    E-mail: geoart@fr.pl
    WWW: geoart.pl
  • PRACA | dam
    PRACUJ Z NAMI! Ogólnopolska Firma zleci wykonanie zlecenia sprzątania obiektu rekreacyjnego w Bukowinie. Kontakt telefoniczny: 510014867, 510015820
  • PRACA | dam
    Zatrudnimy Ratownika WODNEGO na basenie w ZAKOPANEM. Na cały etat, pół etatu, okazjonalnie. Tel.
    Tel.: 607508752
  • PRACA | dam
    Poszukuję hydraulika, praca od zaraz, Zakopane
    Tel.: 722-310-615
  • PRACA | dam
    NIEPALĄCĄ DZIEWCZYNĘ do pomocy w pensjonacie POKOJÓWKA, KELNERKA, POMOC KUCHENNA. Bukowina Tatrzańska - na stałe z zamieszkaniem. 602 74 29 25.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię KUCHARZA do Pensjonatu w Bukowinie Tatrzańskiej
    Tel.: 510-213-878
  • PRACA | dam
    Biuro RACHUNKOWE ZATRUDNI KSIĘGOWEGO ORAZ STAŻYSTĘ, PRACA W BIAŁCE TATRZAŃSKIEJ LUB JABŁONCE TEL. 691888444
  • PRACA | dam
    OPIEKUNKA DO DZIECKA Z ZAMIESZKANIEM W ZAKOPANEM - 691888444
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    BUKOWINA TATRZAŃSKA - SPRZEDAM PENSJONAT Z CAŁYM WYPOSAŻENIEM, PO PRZYSTĘPNEJ CENIE. 606 677 311.
  • USŁUGI | inne
    USŁUGI TARTACZNE TARTAKIEM PRZEWOŹNYM, CIĘCIE DRZEWA DO 10 m - 690 500 277.
  • PRACA | dam
    Nalewki Góralskie zatrudnią sprzedawcę do sklepu w Kościelisku , wysokie wynagrodzenie, umowa o pracę, również co drugi dzień, bafia@interia.pl
    Tel.: 691 166 005
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    GÓRALSKI DOMEK - Zapraszamy do Cichego - spokojnej miejscowości, kilkanaście kilometrów od Zakopanego, gdzie czeka gotowy na Wasz przyjazd góralski domek "z duszą". Do dyspozycji: obszerny salon z tv, w pełni wyposażona kuchnia, 3 sypialnie (jedna 4-osobowa i dwie 2-osobowe, z możliwością dostawki) oraz 2 łazienki. Na miejscu parking.
    Tel.: 507 171188.
    WWW: www.goralskidomek.podhale.pl
2017-03-27 11:55 Darusz Duda trzynasty w Mistrzostwach Świata 2017-03-27 10:29 "Wawele" zagrają w MOK 2017-03-27 10:03 Ostatni dzwonek dla "Bajki" 2017-03-27 07:58 Dziki śmietnik pod Wielką Krokwią 1 2017-03-26 22:22 Dwie osoby zginęły w Tatrach 2017-03-26 20:52 Dachowanie w Chochołowie 2017-03-26 20:19 Różowy Giewont na zakończenie dnia. Od wtorku ciepło, coraz cieplej 2017-03-26 20:02 Po raz trzeci posprzątają 2017-03-26 19:51 Cztery osoby ciężko ranne w wypadku na drodze do Chyżnego 2017-03-26 19:23 Tak wyglądają drogi wojewódzkie w Czarnym Dunajcu 3 2017-03-26 17:27 Najcudowniejsza rasa nie tylko na Podhalu (wideo) 2017-03-26 15:42 Pogorzelisko 1 2017-03-26 15:16 Miasto zdegradowane 1 2017-03-26 13:43 Morderstwo w Ludźmierzu 2 2017-03-26 13:03 Siłownia pod chmurką 4 2017-03-26 13:01 Siostra misjonarka nagrała teledysk 17 2017-03-26 12:00 Skarbówka w galerii 2017-03-26 11:17 Polacy z Pucharem Narodów. Kraft z Kryształową Kulą 2017-03-26 10:30 Zadzwonił do TOPR, że jest pod lawiną. Był w łóżku w Raciborzu 3 2017-03-26 10:10 Krokusowe szaleństwo 2017-03-26 08:24 Dach. Gdy finezja miesza się z praktycznością 2017-03-26 08:02 Dzień Otwarty w Krościenku 2 2017-03-25 23:24 Misterium Męki Pańskiej 9 2017-03-25 22:58 Wybuchy w płonącej fabryce (film) 1 2017-03-25 22:20 Fabryka w ogniu (wideo) 1 2017-03-25 21:18 Wieczór z poezją Zbigniewa Tlałki w nowotarskich „Jatkach” (zdjęcia) 2017-03-25 20:17 Sobota była słoneczna. W niedzielę więcej chmur? Od wtorku prawdziwa wiosna 2017-03-25 20:10 Strefa płatnego parkowania w Krościenku 13 2017-03-25 19:02 Trwa akcja gaszenia pożaru fabryki 2017-03-25 18:56 Odliczanie do lotów do USA rozpoczęte 1 2017-03-25 17:57 Nie zapomnijcie. Dziś śpimy godzinę krócej! 4 2017-03-25 17:41 No Limit na Kasprowym 3 2017-03-25 16:59 Wieczór panieński blisko Pienin 1 2017-03-25 16:16 Potężny pożar w Skomielnej Białej. Płonie fabryka tarcz ściernych 2 2017-03-25 15:59 Zawody Koziołka Matołka 2017-03-25 15:55 Zanieczyszczony Dunajec. Pobrano próbki nieznanej substancji 2017-03-25 14:16 Wymarzona pogoda na Kasprowy 1 2017-03-25 14:09 Zderzenie na Kościeliskiej 4 2017-03-25 12:51 Fantastyczny rekord Stocha. Polacy na trzecim miejscu przed Austriakami 2017-03-25 12:46 Lawina w Dolinie Jarząbczej. Nie wiadomo, czy ktoś jest zasypany 2017-03-25 11:24 Wiedzą wszystko o pożarach 2017-03-25 11:18 Sromowce świętują 700-lecie 2017-03-25 08:41 Piękna pogoda w Tatrach 2017-03-25 08:24 Zakończyło się dogaszanie pożaru na Kościeliskiej. Miasto dało schronienie pogorzelcom 1 2017-03-25 07:50 Nocny pożar przy ul. Kościeliskiej. Jedna osoba w szpitalu 1 2017-03-24 23:11 Podhale poza podium. Zadecydował jeden gol 2017-03-24 22:17 Byliśmy gangsterami. Część druga 11 2017-03-24 21:36 Samochód wypadł z drogi w Witowie 2017-03-24 19:29 Uczniowie „Goszczyńskiego” wysoko w konkursie o Pileckim i „Ince” 2017-03-24 19:04 Wyślij nam swoje zdjęcie z miejsca pracy. Wasze fotografie 4
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2017-03-27 11:57 1. toście chyba w rynku drogi nie widzieli... 2017-03-27 11:50 2. Do@wiktoria. To pytam się gdzie te wasze hasła wyborcze Dudy i Szydło , że będziecie się wsłuchiwać w głos ludu /suwerena/, że będziecie z tym ludem rozmawiać, czy tylko w czasie kampanii, a po wyborach to już nie trzeba. Wy się mianujecie katolikami, Szydło ma nawet syna księdza a kłamstwo z jej i waszych ust jest na każdym kroku. 2017-03-27 11:35 3. *zacnej 2017-03-27 11:34 4. Antosiu, no zobacz, osoba ponoć nad wszech miar wykształcona (podobno ma ukończone kilka fakultetów studiów wyższych, tatuś Szanownej Pani to uznany ekspert międzynarodowy, zaś braciszek po obronie kolejnej pracy magisterskiej), a posługuje się językiem cechującym osobników pochodzących z nizin społecznych. Czy to przystoi tak zacne osobie, uwielbianej przez ogromną część Naszej podhalańskiej społeczności ? 2017-03-27 11:19 5. Dla tych, którzy lubią powoływać się na poprzedników. Rząd Kaczyńskiego PIS, od 14.07.2006 r. rządził 15 m-cy 24 dni. Sprzedał 18 strategicznych zakładów. 2017-03-27 11:13 6. wiktoria - cos dla ciebie na you tube - "Czarny Walc" -Janeo. Posluchaj w calosci. 2017-03-27 11:10 7. Nosowy, jak Ktoś wcześniej napisał sakralny głos. Nie ma się czym zachwycać. 2017-03-27 10:55 8. pieknie fajnie ale moglo to byc w centrum na rowniach..... dla mieszkancow jak zwykle najmniej atrakcji kto bedzie pedzil do kuznic zeby pocwiczyc..... 2017-03-27 10:42 9. Wspaniały człowiek i wspaniały głos! A przedszkole najlepsze na świecie! Dziękujemy za wszystko s.Julito ! Piękna piosenka! Szczęść Boże ! 2017-03-27 10:40 10. jednakowoż, podobnie jak zbysio, antoś zachowuje pisownię imion znienawidzonych osób z małej literki i wciąż porusza temat gazety wyborczej , hahaha :P
2017-03-24 19:12 1. Ładna noga. 2017-03-22 10:57 2. uczelniany uczelniany, bo siedzibę ma na uczelni, ale de facto nie jest napisane że "studenci" wiec po co Pan/Pani pisze o studentach, jest wyraźnie napisane chyba... <czytajmy ze zrozumieniem> a druga sprawa często bywa ze zespoły zasilane są nie stricte z danej miejscowości czy siedziby choćby dla porownanai , zespól Regle z Poronina ilu tam poronian przez zespól przeszło multum ludzi z Białego Dunajca, Bukowiny, Zakopanego, kolejny zespół Bartusie z ZAKOPAEGO a ilu tam zokopianow ?? i jeśli by rozumieć Twoje myślenie drogi czytelniku ??? to de facto na podhalu nie mamy strikte zespołu o kokretnej nazwie trzeba by było nazywać zespoł goralski z Podhala <miesanina syckich > a i to by było piekne bo wszyscy jesteśmy wspaniałą dużą rodziną PODHALANSKĄ a zdjęcia piękne brawo dla fotografa M. Ptaka 2017-03-18 09:37 3. Gratulacje ... i o to sie rozchodzi . Jechac w swiat i pokazywac nasza goralska kulture . Zawsze jestem za tym aby inni ludzie widzieli ze jestesmy i mamy swoja kulture folkllr i "Przepiyknom "tradycje . Podzieki dla tych ktorzy chca i pokazuja ta Wielkom Slebode . Jestescie Wspaniali . 2017-03-18 09:35 4. I przepłoszyli Głuszca z jego ostoi. Czy poniesie ktoś za to konsekwencje ? 2017-03-17 12:05 5. UCZELNIANY..... śmieszne, jak połowa osób już dawno po studiach.... 2017-03-10 11:14 6. znowu "zawodnicy" na sprzęcie za parę tys. w kategorii amatorów żeby zgarnąć nagrody...Kopanie się z koniem. 2017-03-04 22:31 7. Halny, to nie wiaterek dla obsewatorow, dosyc mocno dziala na psychike slabeuszy i nie dajcie sie oglupic...szczegolnie w piatki zaliczajac kolejne kielbaski na Kasprowym Wierchu. 2017-03-03 08:24 8. O jakie trzy zespoły Panu chodzi? 2017-03-02 02:11 9. Tylko 3 zespoły?to te wybrane jak zwykle przecież to różnorodność hehehe właśnie widać jako sprawiedliwoś 2017-02-28 14:43 10. Pani Zofia robi bardzo ciekawe, piękne i malownicze zdjęcia z serca gór, z przyjemnością się ogląda.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Pożegnania

Bojcorka

Album TP

FILMY TP