2016-01-02 16:24:31

ZAKOPIAŃSKI DOM WARIATÓW

Reklama

Wielokrotnie mówiłem już i pisałem, że lata po drugiej wojnie światowej, są najsłabiej opisanym okresem historii Zakopanego. Paradoksalnie mamy dużo więcej świadectw, wspomnień i relacji dotyczących ostatniej ćwierci dziewiętnastego stulecia czy okresu międzywojennego niż tych z epoki PRL-u. Dlatego cieszą mnie wszelkie prace, relacje i wspomnienia dotyczące tamtych lat ukazujące się drukiem; są one wypełnieniem swoistych białych plam w historii naszego miasteczka. Na początku ubiegłego roku była to książka profesora Jacka Spławińskiego "Gwizdać na Stalina! Zakopane 1949–1953: wspomnienia gimnazjalisty", a ostatnio ukazał się tom opowieści Romualda „Aldka” Romana zatytułowany "Zakopiański dom wariatów".

     Nazywam zawarte w tej książce teksty opowieściami, bo taki właśnie mają charakter – swobodnie snutej gawędy opartej o osobiste wspomnienia, pozbawionej pretensji do obiektywności, opowiadanej tak, jak gada się w kręgu przyjaciół i dobrych znajomych. To ogromna zaleta tej książki, która zaczyna się brawurowo – od opowieści o babci autora, Lenie Roman-Dzieduszyckiej, która na wiele była gotowa byle zwrócić na siebie uwagę potencjalnych kandydatów na męża. Przebiegu babcinej intrygi tu nie zdradzimy, żeby nie odbierać przyjemności czytelnikom. 
     A dalej snuje autor historię rodziny i ich zakopiańskiego domu, stojącego do dziś przy ulicy Tetmajera, noszącego onegdaj tatrzańską nazwę Zawory, zmienioną później na nie mniej tatrzańską Roztokę. W tle rodzinnych wspomnień toczy się życie wczesnego PRL-u, wywłaszczenie rodziny, przejęcie domu na rzecz Funduszu Wczasów Pracowniczych i zepchnięcie byłych właścicieli do kilku klitek w tym samym budynku. Roman opisuje i przypomina jak na ludzkiej krzywdzie i cudzym majątku powstawało wakacyjne imperium FWP, które tylko w Zakopanem dysponowało kilkudziesięcioma domami wczasowymi odebranymi byłym właścicielom lub przejętymi jako mienie po zamordowanych zakopiańskich Żydach. 
     Autor, który urodził się w 1949 roku, obejmuje swoimi wspomnieniami okres do wyjazdu z kraju, za Wielką Wodę, w roku 1985. Wiele miejsca poświęca swojej niecodziennej i niedzisiejszej rodzinie. Naznaczonej artystycznie, trochę toksycznej, z matką – artystką malarką, ojcem – aktorem, dwiema babkami i licznymi, nie mniej barwnymi krewnymi. Właściwie nic dziwnego, że ich syn zaczął – z sukcesem – pisać. Artystyczne geny czekały w uśpieniu. 
     Mamy w tej książce panoramę zakopiańskich typów lat pięćdziesiątych, sześćdziesiątych i siedemdziesiątych z rozmaitych środowisk, z którymi autor był związany. Pamięć z dziecięcych lat wywołuje ducha Kornela Makuszyńskiego, a z lat późniejszych tajemniczego doktora Grossa, zakopiańskie środowisko wspinaczkowe, ratownicze, przewodnickie i brydżowe. Autor był mocno związany z górami – po ukończeniu leśnictwa pracował w Tatrzańskim Parku Narodowym, był przewodnikiem tatrzańskim, nauczycielem, ratownikiem górskim, członkiem Klubu Wysokogórskiego. Wiele osób występuje na kartach książki pod własnymi nazwiskami, szereg autor ukrył pod dość łatwymi do rozszyfrowania pseudonimami. Podobnie uczynił w swojej książce Jacek Spławiński. Ale nie wszyscy żyjący bohaterowie są zaszyfrowani. Jaki jest więc klucz? Czy minęło jeszcze za mało czasu, żeby pisać otwarcie kim jest Jaś Malaga mieszkający w willi Milusia na stokach Potulicy? Nawet ja to wiem, choć jestem od autora młodszy o pół pokolenia. 
     Zakopiański dom wariatów czyta się znakomicie. To potoczysta, barwna proza z wyraźnym, autorskim charakterem pisma. To kolejne, cenne uzupełnienie zakopiańskich powojennych dziejów. A ja zachęcony lekturą tego tomu sięgnę chyba po trzy wcześniejsze książki Aldka Romana: Kierunek Filadelfia (2205), Przystanek Idaho (2008) i Ośrodek Zero. Tajemnica Doliny Syrokiej Wody (2014). Pojawił się nam w Zakopanem interesujący autor. W dodatku – o czym świadczy ostatni rozdział książki – nie pozbawiony autoironii. Piszę – w Zakopanem, bo choć mieszka w Ameryce, to mam wrażenie, jakby się stąd nigdy nie wyprowadził. 

Romuald „Aldek” Roman, Zakopiański dom wariatów. Wydawnictwo Annapurna, Warszawa, 2015, ss. 256. 

Pierwsza wersja tekstu ukazała się w "Tygodniku Podhalańskim" nr 51-52 (1345) z 17 grudnia 2015.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Radomianka 2016-01-10 11:23:10
Książkę, którą zachwala pan Krupa, przeczytałam z przyjemnością, zaśmiewając się momentami do łez. Polecam wszystkim na poprawę nastroju, a przy okazji można się wiele dowiedzieć. Pozdrawiam takich jak ja - ceprów zakochanych w górach.
Janowski 2016-01-07 14:14:55
Zamiast zajmować się nagonką na Górali , na Polskę posłuchajcie sobie Maxa Kolonko : Auf Wiedersehen Newsweek Polska - Max Kolonko Mówi Jak Jest .. Zrozumiecie czemu to służy , to zacieranie historii ( integracja )
Kinga Kamińska 2016-01-04 12:42:40
Świetnie się czyta. Moim zdaniem najlepsza książka Aldka. Wzrusza, śmieszy i przywołuje wspomnienia. Połknęłam w jedną noc i żałowałam, że się skończyła. Mam nadzieję, że autor pójdzie za ciosem i napisze jeszcze coś w tym duchu, bo właśnie "swobodnie snuta gawęda oparta o własne wspomnienia" wydaje się być dla niego wymarzonym stylem. Lekkie pióro, ciepły humor i bystry zmysł obserwacji dają rewelacyjny efekt.
P.S. Też mnie zaskoczył Jaś Malaga. Na tyle, że zadałam pytanie autorowi. Ale zeznawał dosyć mętnie :))
Janowski 2016-01-04 01:14:42
Macieju Krupa , wygląda na to że moje komentarze nawet nie publikowane przez TP są czytane mimo ze nie ukazują się na stronach – ciekawe .
Zakopiański dom wariatów ?
To nie dom wariatów tylko historia zakopanego w którą nie rozłącznie wpisana jest historia Żydów . W wypadku Goralenvolk niechlubna nie dla Górali jako narodowej zdradzie , lesz dla Żydów , zwłaszcza tych którzy płacili za zamienny wywóz na roboty Górali zamiast nich . Wymiana sztuki za sztukę – dla Niemca było obojętne czy na roboty wyjedzie Żyd , czy Góral . Co do powojennej historii zakopanego , całkowicie się zgadza ( znaleźli się tacy którzy jak Gal Anonim skutecznie fałszowali historię )
Pytam czemu i komu ma służyć nagonka na Górali zwłaszcza na tych którzy nigdy za narodowych zdrajców nie mogą być uznani – a w wielu wypadkach wręcz przeciwnie – należą się im za poświęcenie nagrody a nawet piedestały .
Autorytety mające być podstawą scenariusza filmu o Goralenvolk proszę sobie schować do skrytki ze snami o fałszowaniu historii .
Pozdrawiam
Lach 2016-01-03 15:53:34
Panie Krupa, nie denerwuj Pan proletariatu w nowym roku i oddaj Pan temat o Goralenvolku. Tam było śmiesznie i tam był prawdziwy zakopiański dom wariatów. Proszę mnie to w tej kwili wrócić!
miejscowy turysta 2016-01-02 18:45:48
Kolejna rzecz którą muszę mieć w swojej biblioteczce :)
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    Do wynajęcia w Rabce-Zdroju przy ul. Orkana: kiosk wolnostojący o pow. 25 m2 oraz lokale na piętrze o powierzchniach 12 i 32 m2, tel. 504 252 727.
  • PRACA | dam
    Sieć sklepów z odzieżą używaną poszukuje młodych, energicznych osób do prowadzenia sklepów. Wymagana własna działalność gospodarcza lub chęć jej założenia. Nie wymagamy wkładu własnego. Atrakcyjne warunki finansowe. Praca na terenie Nowy Targ, Rabka, Zakopane, Mszana Dolna, Myślenice. 662 262 053.
  • PRACA | dam
    ?TESKO" TKGK Sp. z o.o. w Zakopanem zatrudni KIEROWCĘ kat. C, praca stała, pełen etat. Tel. 18 20 25 632/633, tesko@tesko.pl, www.tesko.pl.
  • NIERUCHOMOŚCI | zamiana
    RABKA - MIESZKANIE 54 m2, Ip, komfortowe zamienię na podobne w Krakowie. 785 152 920.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    DOM - stan surowy zamknięty, całość cegła, posiada parter i niezależne piętro. Powierzchnia użytkowa 343m2. Budynek ocieplony, posiada rozprowadzone światło, wodę i kanał. Położony jest w Chabówce na działce 32 arowej, na lekkim wzniesieniu, wśród zieleni, z daleka od hałasu i zgiełku, w odległości 1km od "zakopianki" i Rabki-Zdroju. Droga dojazdowa utwardzona, niezależna. Budynek posiada 7 pokoi na dole i 6 na piętrze, plus łazienki, garderoba i garaż. Możliwość wewnętrznej adaptacji w zależności od potrzeb na dom jedno lub dwurodzinny, pensjonat lub działalność usługową. Kontakt 785 152 920, 773 973 777, domchabowka@gmail.com
  • PRACA | dam
    Willa "Kurant" przyjmie do pracy na stałe KUCHARKĘ/-RZA i POMOC KUCHENNĄ Z DOŚWIADCZENIEM. Umowa o pracę. Kontakt: 601 544 134. CV: kurant@willakurant.pl
  • PRACA | dam
    Niemcy, WÓZEK WIDŁOWY. 11euro/godz. Od zaraz!!!
    Tel.: 575839824
  • PRACA | dam
    Centralny Ośrodek Sportu - OPO w Zakopanem zatrudni na pełen etat Recepcjonistę / Recepcjonistkę. Szczegóły na stronie internetowej.
    Tel.: (018) 26 325 00; 725 300 164
    WWW: http://bip.cos.pl/311/20-04-2017-ogloszenie-o-naborze-recepcjonista
  • PRACA | dam
    Zatrudnie malarzy,fliziarzy,regipsiarzy.Konkretne osoby i pomocnicy.
    Tel.: 608061354
    E-mail: remmar.biuro@onet.pl
  • ZDROWIE I URODA
    Agencja MEDICUS - kompleksowa opieka nad seniorem,
    Tel.: 503 650 903
    E-mail: medicus.opieka@gmail.com,
    WWW: www.opiekunkimedyczne.info
  • PRACA | dam
    Przyjmę do pracy przy wylewkach maszynowych i betonach przemysłowych
    Tel.: 664427752
  • PRACA | dam
    Poszukuję hydraulika, praca na terenie Zakopane i okolice
    Tel.: 722310615
    E-mail: thermosoft@onet.pl
  • PRACA | dam
    Pomoc kuchenna do pensjonatu w Poroninie. Możliwość zamieszkania
    Tel.: 601528365
  • PRACA | dam
    Hotel Murowanica rekrutuje Recepcjonistów. Konkurencyjne wynagrodzenie,młody zespół,komfortowe godziny pracy.
    Tel.: 182063362
    E-mail: kontakt@hotel-murowanica.pl
  • PRACA | dam
    Potrzebny cieśla
    Tel.: tel 574 628 955
  • BIURA ARCHITEKTONICZNE
    Kierownik Budowy tel.694743564
    Tel.: 602816541
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    SKUP SAMOCHODÓW Każda Marka Najlepsze Ceny na Podhalu Osobowe, Dostawcze oraz ciężarowe
    Tel.: 512700770
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA GABINET GINEKOLOGICZNY (SPEŁNIAJĄCY WYMOGI SANITARNE) LUB INNY - W ZAKOPANEM.
    Tel.: 793 333 072.
  • PRACA | dam
    Sanatorium w Szczawnicy zatrudni lekarza specjalistę balneologii lub rehabilitacji medycznej. Warunki do uzgodnienia. Możliwość zamieszkania.
    Tel.: 182622510
    E-mail: biuro@spabudowlani.pl
  • PRACA | dam
    RESTAURACJA MAŁA SZWAJCARIA, ZAKOPANE, ZAMOYSKIEGO 11 ZATRUDNI: KELNERKĘ, POMOC KUCHENNĄ, KUCHARZA -
    Tel.: 600 07 61 07.
  • PRACA | dam
    Potrzebna NIANIA do dzieci - Bukowina Tatrzańska
    Tel.: 510-213-878
  • PRACA | dam
    Kelnerka/Kelner Bukowina Tatrzańska praca całoroczna
    Tel.: 510-213-878
  • PRACA | dam
    Biuro RACHUNKOWE ZATRUDNI KSIĘGOWEGO ORAZ STAŻYSTĘ, PRACA W BIAŁCE TATRZAŃSKIEJ LUB JABŁONCE TEL. 691888444
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    GÓRALSKI DOMEK - Zapraszamy do Cichego - spokojnej miejscowości, kilkanaście kilometrów od Zakopanego, gdzie czeka gotowy na Wasz przyjazd góralski domek "z duszą". Do dyspozycji: obszerny salon z tv, w pełni wyposażona kuchnia, 3 sypialnie (jedna 4-osobowa i dwie 2-osobowe, z możliwością dostawki) oraz 2 łazienki. Na miejscu parking.
    Tel.: 507 171188.
    WWW: www.goralskidomek.podhale.pl
2017-04-25 19:30 Od czwartku załamanie pogody, a na razie tęcza nad Zakopanem 2017-04-25 19:04 Jeden dzień wiosny i śnieg prawie zniknął z Zakopanego 2017-04-25 18:13 Zaginiony odnalazł się 2017-04-25 16:55 Smog jako szansa czyli Podhalańskie Targi Budownictwa 1 2017-04-25 16:42 Budynki PKL na Kasprowym dla skarbu państwa? PKL odpowiadają 10 2017-04-25 14:51 Ksiądz złapał złodziei 2 2017-04-25 13:42 Spalarnia śmieci 2 2017-04-25 11:31 Fenomen Ochotnicy 7 2017-04-25 09:28 Dziś w MOK - wieczór pamięci Romana Szewczyka 2017-04-25 08:42 Dramat w Skawie. Mężczyzna zginął pod kołami pociągu 3 2017-04-25 08:27 Halny szaleje w Tatrach. Ponad 100 km na godz. 2017-04-25 07:41 Kadeci z pucharem dowódcy 2017-04-24 19:47 Wielkie góralskie świętowanie 2017-04-24 18:33 Powrót pięknej wiosny, ale tylko dziś i we wtorek. Silny wiatr w Tatrach 2017-04-24 18:01 4 maja wracają „Muzyczne czwartki w patio” 2017-04-24 16:57 Chatka - vabank czyli przedsiębiorcy niepełnosprawnym 2017-04-24 16:55 Miłosz na salonie 9 2017-04-24 16:06 Informacja turystyczna nieczynna. Najbliższa czynna informacja... 6 2017-04-24 15:55 Alarm pożarowy pod Wielką Krokwią 2017-04-24 15:29 Bal starosty po raz dziewiąty (galeria zdjęć) 2017-04-24 15:14 Rekultywacja terenu na Gubałówce 2 2017-04-24 14:15 Wojownicza gala w Nowym Targu 2017-04-24 14:11 Otwarcie nowej siedziby Polskiego Związku Głuchych (zdjęcia) 2017-04-24 13:18 1 maja - rajd rowerowy śladami św. Jana Pawła II 2 2017-04-24 13:14 Zaginiony na Podhalu mieszkaniec Pomorza 2017-04-24 13:07 Na Goryczkowej można jeździć na nartach 2017-04-24 13:03 W ratuszu - o sztuce i propagandzie 2017-04-24 10:25 Mężczyzna poważnie ranny po wybuchu petardy 2017-04-24 10:16 Wpadł z "trawką" 2017-04-24 08:41 25 lat więzienia dla zabójcy Michała Marka 2 2017-04-24 08:16 Miasto znów pod śniegiem 2017-04-24 07:34 Mikroprojekty dofinansowane 1 2017-04-23 22:47 W budynku zapaliło się siano. Szybka akcja strażaków 3 2017-04-23 20:29 Geotermia Podhalańska prezentuje koszty korzystania z geotermalnego ciepła 9 2017-04-23 20:18 Góralskie wesele według Mateusza Kiszeli (zdjęcia, wideo) 3 2017-04-23 19:49 Z Ożarowa do Krościenka 1 2017-04-23 18:54 Nadeszła pora wypasów 1 2017-04-23 17:04 Jubileuszowe spotkanie przyjaciół Kasprowego Wierchu 3 2017-04-23 15:44 13 maja Bieg o Puchar Rektora PPWSZ. Zapisy rozpoczęte 2017-04-23 14:58 Narciarski Don Kichot 2 2017-04-23 14:02 Przedstawiciele KOD Podhale na Rynku w Krakowie 16 2017-04-23 13:31 Co z odwodnieniem na Kościelnej 2017-04-23 11:58 Kiermasz obuwia marki Badura na wiosnę/lato 2017 2017-04-23 11:25 Niedzica ma ogromne serce 2017-04-23 09:38 Znowu śnieżyca nad Zakopanem. Spadnie do 15 cm śniegu 2 2017-04-23 08:39 Dziś Światowy Dzień Książki. Co czytacie? Mamy książkowe nagrody 1 2017-04-22 22:47 CeperenVolk - nieznana historia zdrady 33 2017-04-22 22:36 Pożar w Leśnicy. Wybuchła butla z gazem 3 2017-04-22 20:27 Kultowa kawiarnia zniknęła z Krupówek 10 2017-04-22 19:02 Memoriał im. Piotra Malinowskiego (zdjęcia)
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2017-04-25 22:15 1. Do Waluś Co Ty pijesz? 2017-04-25 21:55 2. Lach - badania genetyczne potwierdzają tylko, że między góralami podhalańskimi, a pozostałymi mieszkańcami kraju nie ma większych różnic genetycznych. Przyjęliśmy część kultury wołoskiej ponieważ zwyczaje wypasania owiec od nich przejęliśmy, a wraz z nimi naleciałości językowe. To, że ktoś przyjął zwyczaje picia herbaty i używa kilka zwrotów po angielsku, nie czyni go Anglikiem. 2017-04-25 21:52 3. Nie ten kierunek. Jedźcie na Snozke, to gdzie piknikował z Ireną Kinaszewską. Ksiądz też człowiek. 2017-04-25 21:42 4. Tyle, że to poprzednia władza gminy jest za to odpowiedzialna 2017-04-25 21:42 5. Tragedia. Niszczyciele Gorców ! 2017-04-25 21:38 6. Trzeba sprawę załatwić szybko bo ceny mieszkań w NT polecą na łeb na szyję. 2017-04-25 21:37 7. I Bardzo dobrze ! Na Podhalu zima długo trzyma,więc to bardzo dobry pomysł 2017-04-25 21:30 8. "Mam wrażenie, że puszczacze muzyki w poszczególnych stacjach radiowych cechują się coraz bardziej ograniczoną wiedzą muzyczną. Nie w sensie teorii muzyki lecz choćby historii polskiej, europejskiej i światowej piosenki, od lat 50-tych ubiegłego wieku do teraz. Wszechobecne są, puszczane - sorki - do zarzygania, ostatnie hiciory gwiazdeczek, o których nikt nie będzie pamiętał za pół roku. Lub, do znienawidzenia, w kółko dwa hiciory np Police czy Genesis. Albo dlatego, że mają ograniczoną ze względów umów ramowych do minimum listę utworów, lub też, co byłoby zupełnie straszne - ich znajomość muzyki ogranicza się do kilkudziesięciu, góra kilkuset kawałków. śp. Wojciech Młynarski mawiał, ze w sumie nie słucha radia, gdyż ma świetną pamięć muzyczną i ma już dość słuchania w kółko tych samych piosenek." -koni, poznajesz ten tekst? Przypomnieć ci jego autora? Z kogo, oprócz siebie, próbujesz robić idiotę?? Nawet góral z trójmiasta odebrał to tak: "A tymczasem jeden Młynarski napisał dla siebie i różnych innych wykonawców parę tysięcy tekstów." Może zacznij do swoich wypocin dołączać instrukcję obsługi. Albo może lecytynkę zażywaj. Ps. "I po drugie - śp Wojciech Młynarski nie jest moim ulubionym autorem ani wykonawcą." -O nawoływaniu do wzniesienia się ponad i do wyluzowania też ci mam przypomnieć, tudzież o podrzucaniu komentarza, "który to RAZ zamieścił kaisik po pogrzebie śp Wojciecha Młynarskiego?" 2017-04-25 21:02 9. żaba czy ty wiesz durnoto co piszesz ,zdajesz sobie sprawę ? 2017-04-25 21:02 10. Wten sposob "padl" Nosal. Powodzenia. Jak my nie zarabiamy, to nikt nie zarobi. Tylko kto przyjedzie do Zakopanego.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Album TP

FILMY TP

Bojcorka

Pożegnania