Podhalańskie korki: ekstremalny problem bez łatwych rozwiązań

rodzina od kilkunastu minut bezskutecznie próbuje wyjechać samochodem z parkingu. Zmęczone dzieci głośno płaczą, bo chcą jak najszybciej wrócić do domu. Dziadek złorzeczy raz kierowcy z Warszawy, raz kierowcy z rejestracją KNT, którzy wspólnie zablokowali wyjazd, parkując w sposób – eufemistycznie mówiąc - nieprzemyślany. Stopniowo dochodzą kolejni turyści, którzy też chcą już wracać do swoich domów.
Czy oczekujący zlinczowali kierowcę z Warszawy lub Nowego Targu – tego nie udało mi się dowiedzieć. Po kilkunastu minutach towarzyszenia coraz większej grupce, poszedłem na spacer w kierunku Wiktorówek i dalej do Roztoki. Zapominając na kilka godzin o absurdalności tego, co działo się przy wejściu na szlak. Do twardej rzeczywistości wracam w busie z Palenicy. Droga między Palenicą a Wierchporońcem przypomina mi ni to parking, ni to korek, w każdym razie na pewno nie jedno z najcenniejszych przyrodniczo i krajobrazowo miejsc dużego kraju, w którym prawie nie ma gór.

Fala samochodów, która kiedyś zalewała Podhale przez kilka,następnie kilkanaście dni w roku, teraz jest normą przez praktycznie cały sezon turystyczny oraz w wiele słonecznych weekendów od maja do października. Stanęliśmy przed nieznanym jeszcze kilkanaście lat temu problemem pierwszego świata, jakim jest nadmiar samochodów. Każdy przesyt jest niezdrowy, a ten jest wyjątkowo paskudny. Sprawia, że każda wolna przestrzeń zamieniana jest w parking, nasze miejscowości są pełne niepotrzebnego hałasu, a przy drogach wszędzie czujemy smród spalin. O ofiarach wypadków samochodowych nie wspominając. Współczesna motoryzacja to ciągłe stanie w korku, walka o miejsca parkingowe, stres.
Epoka romantyczna motoryzacji się skończyła i już nigdy nie wróci. Zapomnijmy o wciąż wmawianych nam przez reklamy koncernów samochodowych pustych drogach. Zapomnijmy o podróżach pełnych gracji i szyku, jakie znamy z filmów z lat siedemdziesiątych. Zapomnijmy o wolności, jaką kiedyś dawał samochód. To już przeszłość z czasów, kiedy samochód był dobrem luksusowym, rzadkim i trudno dostępnym.

Problemy Podhala z nadmierną liczbą samochodów w najbliższych latach będą dalej narastać. W Polsce przybywa samochodów, których już dziś (według oficjalnych, być może nieco zawyżonych statystyk) przypada średnio 599 na 1000 mieszkańców. Po drugie w wyniku błyskawicznej rozbudowy autostrad i dróg szybkiego ruchu w całej Polsce, coraz łatwiej dojechać w Tatry samochodem, a relatywnie coraz trudniej pociągiem. Zachętą do przyjazdu samochodem będzie również droga szybkiego ruchu między Lubniem a Rabką, która zostanie oddana do użytku w 2023 r.

Według danych z zeszłego roku, średni ruch samochodowy między Poroninem a Zakopanem wynosi prawie 18 tys. samochodów na dobę, a w sezonie może rosnąc nawet 3 krotnie. Sytuację, jaką mamy należy określić jako ekstremalną. Podróżując po Alpach, nigdzie nie widziałem tak absurdalnych korków. Czas by Podhale odpowiedziało sobie czy jego produktem turystycznym rzeczywiście mają być korki, hałas, spaliny i polany górskie przemieniane w parkingi.

Niepopularne rozwiązania

Gdyby odpowiedź była przecząca, mam dla wszystkich złe wiadomości. Naprawa obecnego stanu zajmie co najmniej kilkanaście lat i pewne jest pojawienie się silnego oporu ludzi, który uwierzyli, że podstawowym prawem człowieka jest możliwość wszędzie i zawsze wjechać samochodem. Tą łatwiejszą stroną medalu będzie odbudowa systemu transportu publicznego. Dodawanie nowych linii autobusowych, uruchomienie szybkiej kolei do Krakowa i połączenia wahadłowego do Rabki – są to działania,co do których trudno oczekiwać czegoś innego niż szerokiego poparcia społecznego. Nieco trudniejsze będzie tworzenie dróg rowerowych. W Zakopanem, gdzie każda wolna przestrzeń anektowana jest natychmiast pod parking,trudno sobie wyobrazić większe zrozumienie na przykład dla prób usunięcia miejsc postojowych przy ulicy Balzera i zrobienia w ich miejscu drogi rowerowej.

Ale najtrudniejsze będzie ograniczanie ruchu samochodowego. Wielu wciąż wydaje się, że wystarczy dobudować jakąś drogę szybkiego ruchu, jakaś obwodnicę, kilka parkingów podziemnych i problem korków sam zniknie. Dlaczego to myślenie jest błędne wyjaśniam w artykule.

Rozwiązania problemu nadmiernego ruchu samochodowego można szukać jedynie w połączeniu znakomitej komunikacji publicznej, ułatwień dla pieszych i rowerzystów ze znacznym ograniczaniem liczby samochodów poruszających się po naszych ulicach.

Jak to się robi? Przykładem może być stolica Słowenii –Lublana, gdzie w ciągu kilku lat obniżono udział podróży samochodem po mieście z 58% do 42%. Zrobiono to zamykając praktycznie całe historyczne centrum dla samochodów i drastycznie podwyższając opłaty za parkowanie. Jednocześnie wybudowano kilka parkingów Park&Ride, stworzono kilka nowych dróg rowerowych, ułatwiono poruszanie się po mieście na piechotę. Mimo, że na początku twierdzono, że „nie da się” takich zmian wprowadzić, a opór społeczny był duży, mieszkańcy szybko przyzwyczaili się do nowej sytuacji. Korzyści w postaci ciszy, czystszego powietrza, mniejszych korków i łatwiejszego parkowania dla mieszkańców miasta (ale już nie dla przyjezdnych) były na tyle duże, że burmistrz, który wprowadził te zmiany, wybory wygrał w pierwszej turze. Więcej o zamianach w Lublanie przeczytacie w moim artykule na portalu Transport Publiczny.

Sposobów na ograniczanie ruchu samochodowego jest wiele. Austriacy wprowadzają opłaty za przejazd niektórymi drogami. To tak, jakby dojazd do Łysej Polany przez Poronin był bezpłatny, a za przejazd przez Zazadnią trzeba by zapłacić powiedzmy 30 złotych.  Najradykalniejsze rozwiązanie zastosowano w Szwajcarskim Zermattcie, gdzie do centrum miasto po prostu nie wolno wjechać samochodem.

Podhale musi wymyślić swoją własną metodę, uwzględniającą interesy różnych stron. Oczywiste jest, że z ewentualnych zakazów wjazdów do centrów miast powinni być wyłączeni ich mieszkańcy, dostawcy, osoby z niepełnosprawnością, rodziny z małymi dziećmi, a także niektórzy pracujący. Ewentualne ograniczenia ruchu mogłyby trwać nie przez cały rok, ale tylko w sezonie turystycznym. Rozwiązania mogą być różnorodne – od wybudowania w Nowym Targu przy linii kolejowej centralnego parkingu Park and Ride, gdzie musieliby zostawić samochód wszyscy turyści, którzy nie mają wykupionego przynajmniej jednego noclegu w hotelu czy pensjonacie, przez rozbudowę mniejszych parkingów na obrzeżach Zakopanego, po zróżnicowanie stawek opłat parkingowych w zależności od lokalizacji parkingów (choć dziś przepisy tego nie umożliwiają).

Jedno wiem na pewno: jedyną ważniejszą ulicą w Zakopanem, na której nigdy nie widziałem korków jest prowadząca do Kuźnic ulica Przewodników Tatrzańskich. Jeżeli by wpuścić na nią samochody indywidualne, to natychmiast zakorkowałaby się i stałaby się nieprzejezdna. Warto o tym przykładzie z własnego podwórka pamiętać, zastanawiając się, jak zlikwidować korki i nielegalne parkowanie na drodze do Łysej Polany. A także rozważając, jak odkorkować Podhale.