Zły dotyk

45-letni dziś ks. Adam pełnił w Szczawnicy funkcję referenta ds. młodzieży, był też katechetą. Kasia poznała go, kiedy miała 13 lat. Organizował spotkania z młodzieżą, wycieczki.

Poprosiła go o wpis do pamiętnika. To był pierwszy kontakt, potem kilka następnych - jeszcze niezobowiązujących.

Podczas kolejnych dziewczynka zauważyła, że zaczął się inaczej zachowywać. Zaczęło dochodzić do stosunków, Kasia musiała spełniać różne wymyślne fantazje, które duchowny pokazywał jej w kolorowych czasopismach erotycznych.

Nie podobało się jej to, miała wiele wątpliwości, ale ulegała. Jej przyjaciel w sutannie przekonywał, że nie dzieje się nic złego, że to nie grzech. - Trudno oczekiwać od dziecka oporu takiego, jak od osoby dorosłej. Imponował jej, wyróżniał ją, na pewno jej się to podobało i... wykorzystał -mówi prokurator Bernadetta Zaczyńska, która oskarżyła go o gwałty i molestowanie.

Ksiądz przyjaciel

Spotykali się od 2001 roku do 2003 roku. Czasem w ciągu tygodnia odbywali nawet kilka stosunków. Mimo że ich schadzki, odbywały się na plebanii, gdzie mieszkają inni księża, nikogo nie dziwiły częste wizyty nastolatki.

Jak zeznał proboszcz, na plebanii młodzież bywała często, więc te wizyty nie wzbudziły niczyjego zainteresowania.

Jak poświadczają bilingi, ks. Adam zadzwonił do domu dziewczynki w czasie, kiedy się spotykali, prawie 200 razy.

Po ponaddwuletniej znajomości Kasia postanowiła zerwać kontakty z księdzem. Doszła do wniosku, że jest wykorzystywana, że duchowny co innego mówi, a co innego robi.

Ze swoich problemów zwierzyła się kuzynce, ta powiedziała o wszystkim rodzicom Kasi, oni z kolei powiadomili o wszystkim kurię, która zagwarantowała nastolatce pomoc psychologa.

Ks. Adam zniknął ze Szczawnicy. Kasia nadal nie dawała sobie rady. Ze swoich problemów listownie zwierzała się jednej z nauczycielek. Ta korespondencja stanowi dziś kolejny dowód w sprawie.

Rodzice postanowili złożyć zawiadomienie o przestępstwie rok po tym, jak dowiedzieli się o wszystkim. Byli przerażeni, bo mimo pomocy psychologów, ich córka nadal nie mogła wrócić do normalności. Zaczęła mówić o samobójstwie.

Ks. Adam nie przyznaje się do postawionych mu przez prokuraturę zarzutów, twierdzi, że to tylko fantazje zagubionej uczuciowo dziewczyny. Skąd 198 telefonów, wykonanych do niej w ciągu ponad 2 lat - nie potrafi wytłumaczyć.

Akt oskarżenia przeciwko księdzu trafił do sądu, pierwsza rozprawa powinna się odbyć jeszcze w lutym.

Ojciec chrzestny

Piątka dzieci w wieku od 8 do 12 lat padła ofiarą pedofila z jednej z podnowotarskich miejscowości. Dla trójki z nich był ojcem chrzestnym. 40-letni mężczyzna zwabiał dzieci do opustoszałego domu, którego właściciele są w USA.

Jemu powierzyli opiekę nad budynkiem. Czasem do molestowania dochodziło w domach dzieci, jako krewny odwiedzał je, nie wzbudzając podejrzeń.

Kazał siadać sobie na kolana, rozbierał dzieci, łapał za krocze. Jedną z jego ofiar był 15-letni Sebastian. Kiedyś bardzo dobry, piątkowy uczeń, wesoły - nagle przestał się uczyć.

Stał się zamknięty, agresywny. Nie wzbudziło to żadnych podejrzeń ani matki, ani nauczycieli.

Matka nie zainteresowała się, dlaczego nastolatek wraca do domu z podbitym okiem czy z potarganymi ubraniami. Okazało się, że za całą przemianą chłopca kryje się jego \"wujek\", wobec którego nastolatek się zbuntował i zaczął z nim walczyć, czego efektem były ślady pobicia, potargane majtki.

Mężczyzna przyznał się do wieloletniego molestowania dzieci, choć nie widział w swoich czynach nic złego.

- Zaskakujące też jest zachowanie niektórych matek. Dwie z nich starały się bagatelizować sprawę, jedna chciała nawet ukarać syna za to, co się stało - mówi Bożena Dąbek, sędzina, która prowadzi sprawę.

- Dziwne jest dla mnie także zachowanie szkoły, dlaczego nikt z nauczycieli nie zaczął dociekać, dlaczego nagle uczeń piątkowy tak się zmienił. Najłatwiej było chłopca przenieść do szkoły specjalnej - dodaje.

Ojczym

O tym, że Ewa była molestowana przez swojego ojczyma, prokuratura dowiedziała się dzięki jej zgłoszeniu. Choć proceder trwał kilka lat, dziewczyna postanowiła o tym powiadomić organy ścigania, kiedy skończyła 18 lat. Wcześniej szukała pomocy u matki, która przebywała w tym czasie za granicą. Matka wolała jednak udawać, że problemu nie ma.

- Ojczym - córka to najczęstszy układ przy tego typu przestępstwach. Dzieci czują się winne, często są szantażowane, przekupywane. Bywa, niestety, że pomocy nie znajdują u matek. Kobiety czują się zdradzone, a własne dzieci traktują jak konkurentki, a nie jak ofiary - mówi sędzia Bożena Dąbek.

Tylko niewielka liczba takich spraw trafia do sądu. Choć ich gehenna trwa najczęściej latami, ofiary milczą. Wstydzą się, czują się winne. Często oprawca to ich ojciec, ojczym - ktoś bliski, nie chcą go skrzywdzić.

Bywa, że są psychicznie szantażowane. Są przez swojego oprawcę wyróżniane, przekupywane, słyszą, że nie mogą nikomu powiedzieć, bo wyrządziłyby mu wielką krzywdę, bywa, że straszone są nawet samobójstwem. Inni członkowie rodziny, także matki - wolą udawać, że nic nie widzą. Wstydzą się.

Dwa lata temu pisaliśmy o skazanym na 3 lata więzienia mieszkańcu jednego z miasteczek w powiecie nowotarskim, który molestował swoją pasierbicę i córkę.

Sprawa wyszła na jaw przy okazji innej. Po kolejnej awanturze, kiedy na oczach dzieci zabił szczeniaka, a potem zlał paskiem syna, żona wezwała policję.

Podczas przesłuchań kilkunastoletniej córki wyszło na jaw, że razem z siostrą były przez lata molestowane. Sędzia Bożena Dąbek pamięta też sprawę ze Spisza, kiedy to o molestowaniu dziewczyny przez ojca i brata powiadomiła policję sąsiadka, która dziwne zachowania zobaczyła przez okno. Matka zrobiła wtedy córce awanturę, że nie zasłoniła okna.

- I tak tych spraw zgłaszanych jest więcej, niż kilka lat temu. To efekt pisania o tym w mediach, uświadamiania ludzi. Po takich artykułach, programach, do ludzi dociera, że nie są jedyni, których to spotkało, że należy zgłaszać o takich przestępstwach, dziecko dowiaduje się, że to nie ono jest winne - podkreśla Bożena Dąbek.

Po ostatnich zmianach w kodeksie karnym za molestowanie seksualne nieletnich grozi kara pozbawienia wolności od 2 do 12 lat.

Zmieniły się też przepisy dotyczące przesłuchiwania nieletnich. Teraz przesłuchiwane są tylko raz, w przyjaznym, specjalnie przystosowanym do tego celu pomieszczeniu. Nie muszą już zeznawać na sali rozpraw, w obecności swojego oprawcy.

Imiona bohaterów artykułu zostały zmienione.

Beata Zalot

Nie trzeba mieć siniaków lub złamanych kości, aby być ofiarą przemocy. To nie prawda, że przemoc jest tylko wtedy, gdy są widoczne ślady pobicia. Nie prawda, że przemoc to problem osób z marginesu społecznego.

Dziecko mówi nie wprost

Wykorzystywane seksualnie dziecko daje nam wiele sygnałów. Warto o naszych podejrzeniach porozmawiać ze specjalistami. Warto mu pomóc, bo złe doświadczenia będą miały konsekwencje w późniejszym jego życiu. Sprawca nie jest bezkarny. Nawet jeśli to osoba bliska, np. ojciec - obecne prawo pozwala go odizolować od ofiary. O tym, jak rozpoznać, że dziecko jest molestowane, oraz o tym, jak i gdzie szukać pomocy - z Alicją Szarek, pedagogiem z Poradni Rodzinnej przy Centrum Wsparcia Dziecka i Rodziny w Zakopanem - rozmawia Beata Zalot.

- Jak rozpoznać, że dziecko jest molestowane?

- Jeśli dziecko, które wcześniej uśmiechało się, było otwarte - nagle zaczyna się izolować, staje się skryte, unika kontaktów z osobami trzecimi, w grupie rówieśników stoi na uboczu, to sygnał, że dzieje się z nim coś niepokojącego.

To może być sygnał o molestowaniu, ale i o innym jego problemie.

Także jeśli jego zachowanie jest nieadekwatne do sytuacji, jeśli wybucha z błahego powodu, płacze. Staje się agresywny w stosunku do innych. Jeśli ma koszmary senne, lęki, obgryza paznokcie, zaczyna się jąkać - to wszystko powinny być dla nas sygnały.

Takie dzieci mają też często problemy w szkole - przestają się uczyć, wagarują. Czują wstręt do własnego ciała. W sytuacjach skrajnych zaczynają się nawet samookaleczać, a nawet myśleć o samobójstwie. Starsze dzieci mogą uciekać w alkohol bądź narkotyki.

- Czy można zaobserwować jakieś zewnętrzne ślady?

-Dziecko wykorzystywane miewa trudności z siedzeniem, chodzeniem, może odczuwać bóle przy oddawaniu moczu i wypróżnianiu się, może też odczuwać ból zębów, mówić o bólu lub uczuciu świądu w okolicy genitaliów, zdarzają się też upławy. Fizyczne i psychiczne następstwa wykorzystywania dziecka są niekiedy widoczne, ale umykają uwadze, bo objawy fizyczne mogą być nieobecne, a psychologiczne zbyt ulotne, by jednoznacznie identyfikować je z sytuacją molestowania seksualnego.

- Czy dziecko jakoś próbuje nam o tym powiedzieć?

- Wyznanie o wykorzystywaniu seksualnym przychodzi dziecku zazwyczaj trudno. Bardzo małe dziecko może nie rozumieć, że wydarzenie, które miało miejsce, nie jest czymś normalnym ani akceptowanym.

Osoba wykorzystująca prawie zawsze stara się zniechęcić dziecko do ujawnienia nadużycia, sprawca potrafi być bezwzględny i okrutny. Często gra na uczuciach dziecka. Straszy je rozpadem rodziny, przerzuca na nie winę, bywa, że grozi dziecku wyrzuceniem z domu, jeśli ono zdradzi ich wspólny sekret.

Jedynym widocznym źródłem wiedzy o tym, co się wydarzyło może być skarga dziecka wyrażona w sposób małoczytelny. W rozmowie z dzieckiem musimy być bardzo wyczuleni, bo pewne treści może nam przekazywać nie wprost np. \"mam kolegę, który...\", \".co by było, gdyby....?\". Te treści mogą do nas docierać stopniowo, przy różnych okazjach. Warunkiem jednak jest zaufanie do osoby, której powierza się ten sekret.

Taki komunikat dziecko może przekazać nam także za pomocą rysunku, udawanych zabaw. Przy zwykłych pieszczotach może podejmować aktywność seksualną. Jego wiedza seksualna może być też nieadekwatna do jego wieku.

- Jak zachowuje się takie dziecko wobec sprawcy?

- Na pewno będzie unikać kontaktu z taką osobą. Jeżeli jest to ktoś dorosły, dziecko może stronić w ogóle od osób dorosłych, może też unikać miejsc, gdzie do molestowania doszło czy dochodzi. Dziecko boi się swojego oprawcy, ze strachu niejednokrotnie jest mu bezwzględnie podporządkowane.

- Dorośli często bagatelizują ten problem, do rodziców nie dociera, jakie następstwa mogą mieć takie doświadczenia z dzieciństwa.

Niestety, to prawda, tymczasem doświadczenia takie mają wpływ na całe życie. Molestowane dziecko ma potem niską samoocenę. Dotychczasowy jego system wartości zostaje przewartościowany, nie rozróżnia dobra i zła.

Kobiety molestowane w dzieciństwie tracą zaufanie do mężczyzn, boją się ich, czasem przesadnie zaczynają poszukiwać takich doznań. Trudno im funkcjonować normalnie.

- Co zrobić, kiedy podejrzewamy, że może dochodzić do molestowania?

- Niezależnie czy mamy pewność, czy jest to tylko nasze podejrzenie - należy skontaktować się ze specjalistą. Może to być szkolny pedagog, psycholog w poradni, lekarz pierwszego kontaktu czy wizyta w wyspecjalizowanej instytucji pomocowej, gdzie nie wymagane jest żadne skierowanie i zapewniona jest tajemnica i anonimowość. Może też skorzystać z pomocy telefonicznie.

- Dlaczego tak często matki - zamiast pomóc molestowanym córkom - utwierdzają je w przekonaniu, że to ich wina, nie pomagają im?

- W takich rodzinach matki także są często ofiarami przemocy. Same są zastraszane. Nie wierzą, że ta sytuacja może się zmienić. Trudno jest też przyjąć do wiadomości fakt, że sprawcą przemocy jest osoba nam bliska, członek naszej rodziny, osoba szanowana przez otoczenie, miła, normalna.

Dlatego też informacje o takim zachowaniu są bagatelizowane, usprawiedliwiane, nawet odrzucane - nie tylko przez najbliższych, ale także przez otoczenie.

- Jak przekonać dzieci molestowane, opiekunów, że warto zawiadamiać o takich przestępstwach, warto szukać pomocy, że z takiej beznadziejnej sytuacji jest wyjście?

- Molestowanie to zjawisko dotyczące wielu osób, niezależnie od stanu majątkowego, wykształcenia. Dla dobra dziecka trzeba natychmiast taką sytuację przerwać. Obecne prawo (zmiany w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie) umożliwiają odizolowanie sprawcy. Powinien też ponieść karę, trafić do więzienia.

Warto poza tym skorzystać z pomocy specjalistów po to, by skutki tych złych doświadczeń w przyszłości były dla dziecka jak najmniejsze. Każdy dorosły, a szczególnie osoby pracujące z dziećmi powinny być wyczulone na tego tupu problem i natychmiast zareagować.

GDZIE SZUKAĆ POMOCY

*Centrum Wsparcia Dziecka i Rodziny w Zakopanem - Poradnia Rodzinna - tel. (0-18) 20-644-54
*Punkt Konsultacyjny dla Ofiar Przemocy w Zakopanem (wtorek, godz. 16-18). Tel. (0- 18) 20-623-65
*Kurator Rodzinny przy Sądzie Rejonowym w Nowym Targu - tel. (0-18)26-12-642, 26-12-641, 26-12-644 (g. 9- 13 30)
*Kurator Rodzinny przy Sądzie Rejonowym w Zakopanem - tel. (0-18) 20-24- 635, 20-24-634
*Schronisko dla Ofiar Przemocy w Rodzinie - Kraków - tel. (0-12)425-81-70
*Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Krakowie tel. (0-12) 421-92-82
*Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie \"Niebieska Linia\" Płatny pierwszy impuls: tel. 0-801-1200-02
Płatny: tel. (0-22)666-00- 60
*Młodzieżowy Telefon Zaufania - (0-12)266-55-65
*Małopolska Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie - bezpłatna infolinia (telefon zaufania) - 0-800 -13-13-33
\"Powstrzymać Przemoc\" (telefon zaufania) - (0-12)615-22-22