Choinka na średniowiecznych murach

Przy zachodnim boku ratusza, dokładnie nad resztkami po XV-wiecznych murach, została nasadzona okazała jodła. Pomysł jest tym bardziej zaskakujący, że tuż obok ponadmetrowego iglaka jest tablica informująca o odkryciach archeologicznych dokładnie w tym miejscu.

- Nie chciałem uwierzyć w to, co zobaczyłem - nie kryje oburzenia Adam Perchal, lokalny pasjonat historii, który zainterweniował w tej sprawie.  Zastanawia się, kto mógł wpaść na tak kuriozalny pomysł, żeby posadzić drzewo dokładnie w miejscu, gdzie znajdują się fragmenty pierwszego ratusza, sięgającego czasów średniowiecza. Post na ten temat umieścił  na swoim blogu "Otwórz oczy, patrz"

To była archeologiczna sensacja

W 2012 r. , tuż przed modernizacją płyty rynku, w okolicach obecnego ratusza były wykonywane badania archeologiczne przez firmę Avcissa z Krakowa. Zespołem kierował archeolog Krzysztof Mazur.

Adam Perchal pracował wtedy w budynku ratusza. - Codziennie podglądałem archeologów przy pracy, interesowałem się tym, co znajdywali. Pamiętam ten dzień, kiedy natrafili na solidne fundamenty wieży - wspomina. - To była sensacyjna wiadomość po tym, gdy okazało się, że pierwszy ratusz w Nowym Targu był murowany, a nie drewniany. To był budynek o dość potężnej konstrukcji - podkreśla.

Wspomina, jak z zapartym tchem śledził postępy prac archeologów. - Widziałem, jak podczas prac odsłaniały się kamienne ściany wieży, resztki schodów, kamienny próg - opowiada. Krzysztof Mazur sugerował wtedy burmistrzowi, by cenne znalezisko poddać pracom konserwatorskim, podświetlić i całość nakryć szklaną płytą. - Byłaby to dziś atrakcja turystyczna, tym bardziej że nie mamy tu wielu zabytków - ubolewa Adam Perchal. ówczesny burmistrz Marek Fryźlewicz twierdził, że nie ma pieniędzy na taką inwestycję. Poza tym był też pośpiech związany z planowaną modernizacją płyty. Mur zasypano, a archeologowi udało się jedynie doprowadzić do tego, że cenne resztki fundamentów oraz piwnicy zostały zaznaczone w klauzuli geodezyjnej, by łatwiej je było w przyszłości chronić. Pojawiła się też w tym miejscu tablica informująca o wykopaliskach, jest nawet na niej mapka, dzięki której dokładnie widać pozostały fragment po pierwszym ratuszu.

Tam, gdzie stanowisko archeologiczne, nie ma mowy o drzewach

Archeolog Krzysztof Mazur potwierdza obawy Perchala. Twierdzi, że już samo nasadzenie w tym miejscu drzewa mogło uszkodzić znajdujące się na głębokości metra pod ziemią resztki średniowiecznych murów. Nie ma wątpliwości, że drzewo powinno jak najszybciej zniknąć, bo korzenie na pewno zniszczą stare fundamenty. - Jak jest stanowisko archeologiczne, nie ma zgody na sadzenie drzew, nawet krzewów - podkreśla.

Dodaje, że spora część pozostałości po średniowiecznym budynku została już zniszczona przy budowie obecnego. - Niestety także podczas przebudowy magistrali średniego napięcia  w 2007 r. dokonano kolejnych zniszczeń - mimo moich próśb. Kable idą po tych starych murach - ubolewa archeolog.

Miasto potrzebuje nowej choinki

Wojciech Wielkiewicz, szef Zakładu Zieleni i Rekreacji, tłumaczy,  że ponieważ świerk koło ratusza zaczyna usychać, dlatego zadecydował o nasadzeniu w pobliżu jodły, która w okresie Bożego Narodzenia będzie pełnić rolę choinki. Przekonuje, że podczas sadzenia na żadne mury pracownicy nie natrafili, więc nie ma mowy o jakichkolwiek zniszczeniach. - Będzie tu komisja na wizji z konserwatorem zabytków, by dokładniej sprawę zbadać. Jeśli trzeba będzie, jodłę przesadzimy w inne miejsce - zapewnia. Burmistrz Grzegorz Watycha podkreśla, że nie ingeruje w lokalizację nasadzeń drzew, to zadanie Zakładu Zieleni i Rekreacji. O tym, że jodła może znajdywać się pod resztkami murów, dowiedział się od Adama Perchala, który przyszedł w tej sprawie do magistratu. Zapewnia, że w najbliższym czasie odbędzie się w tym miejscu wizja lokalna z udziałem konserwatora, po której zapadnie decyzja o ewentualnym usunięciu iglaka z tego miejsca. - Żal tylko, że po badaniach archeologicznych w 2012 r. to stanowisko zostało zasypane, była wtedy dobra okazja, by wyeksponować to miejsce. Trudno mi jednak odpowiadać za decyzje poprzednika - mówi.

- Cały nowotarski rynek to stanowisko archeologiczne, wszelkie prace nasadzeniowe powinny być konsultowane wcześniej z wojewódzkim konserwatorem zabytków - podkreśla Paweł Dziuban, kierownik nowotarskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. - To, co się stało to ewidentny błąd - twierdzi. Dodaje, że od wiceburmistrza dowiedział się, że w tym miejscu było już wcześniej drzewo. Podczas planowanych w najbliższych dniach oględzin zapadnie decyzja, co dalej. Zajmie się też wykopanych podczas wykopalisk inwentarzem. Przypomina, że obowiązkiem miasta było oczyszczenie i zabezpieczenie przed zniszczeniem znalezionych tu reliktów. Jak sprawdziliśmy, owszem w 2012 r. zostało ścięte drzewo, tyle, że w nieco innym miejscu. Jego korzenie również mogły się wdzierać w stare mury.

Co znajduje się pod płytą rynku?

Jak można wyczytać w opracowaniu archeologa Krzysztofa Mazura, podczas badań natrafiono na dwa mury - na południe i na zachód od  obecnego ratusza. Ten najstarszy przypada na okres średniowiecza i być może wiąże się z okresem potwierdzenia lokacji miasta przez Władysława Jagiełłę w 1426 roku albo z potwierdzeniem przywilejów miasta przez Kazimierza Jagiellończyka w 1487 roku. Nowy Targ był wówczas ważnym ośrodkiem handlowym położonym przy międzynarodowej drodze łączącej Węgry z Krakowem i miastami północy. Rozwijał się dynamicznie i był bogatym miastem. Budynek został zniszczony w 1656 roku, podczas najazdu Szwedów, którzy nie mogli pozostawić budowli o charakterze częściowo obronnym. Już rok później król Jan Kazimierz zwolnił miasto z wszelkich poborów i zezwolił na budowę kolejnego ratusza, który stanął na południe od dzisiejszego budynku. Kiedy dokładnie powstał drugi ratusz, nie wiadomo, ale znalezienie przez archeologów pięciu szelągów Jana Kazimierza pozwala przypuszczać, że budowa ruszyła jeszcze za jego panowania. Kolejne pożary nawiedzające miasto niszczyły też siedzibę władz miejskich. Trzeci ratusz powstał w pierwszej połowie XIX wieku, dokładnie w miejscu obecnego budynku. Widnieje on na planie katastralnym Nowego Targu z 1846 roku, a dzięki ilustracji wykonanej przez M. Wawrzynieckiego w 1884 r. wiadomo, jak wyglądał. Jego pozostałością jest wkomponowana w wieżę piwnica i fragment fundamentu muru odkrytego w czasie wykopalisk pod zachodnią ścianą aktualnego ratusza. W okresie istnienia trzeciego ratusza, najprawdopodobniej około połowy XIX w., poziom Rynku został obniżony i pokryty nowym brukiem wykonanym z otoczaków rzecznych.

Obecny budynek ratusza powstał na przełomie lat 80. i 90. XIX wieku, za kadencji burmistrza Jakuba Podkanowicza.                                                                             

Zabytki ruchome gdzieś niszczeją

Podczas wykopalisk archeolodzy natrafili też na sporą ilość zabytków ruchomych. Wydobyli z ziemi  ponad 17 tys. glinianych skorup, blisko tysiąc naczyń szklanych oraz 500 żelaznych przedmiotów - podków, gwoździ, części wozów. Samych monet było ok. 120. Do najstarszych artefaktów tu znalezionych, oprócz monet z czasów Kazimierza Jagiellończyka, należy średniowieczna ostroga z kolcem  gwieździstym, fragmenty naczyń późnośredniowiecznych. Całe naczynia pochodziły z XIX w.  Mazur wspomina też o znalezionym szwajcarskim zegarku z okresu międzywojennego. Archeolodzy odkryli także 6 tys. kości zwierzęcych. Zabytki ruchome Mazur przekazał do Muzeum Podhalańskiego. To nowotarscy urzędnicy nowotarscy zabiegali, by zostały w Nowym Targu. Obowiązkiem miasta - jak podkreśla - było ich zakonserwowanie, powinna też być wykonana dokumentacja fotograficzna.

Badania niedokończone

- Te badania wykopaliskowe mają duże znaczenia dla historii miasta, władzom Nowego Targu powinno zależeć na wyeksponowaniu tych murów, a także na pokazaniu ruchomych zabytków. Jednym z najważniejszych rezultatów naszych badań jest obalenie mitu o wyłącznie drewnianej zabudowie miasta - przekonuje archeolog. Podkreśla, że badania nie zostały zakończone. Nie powstała też książka o tym, co znaleziono, mimo zapewnień burmistrza Marka Fryźlewicza. Miało być też opracowanie materiału kostnego, który został tu znaleziony. - Zostały zrealizowane tylko cele podstawowe, na więcej nie było pieniędzy - tłumaczy Mazur.

A może coś da się zrobić?