Kościelna cenzura

Trwa właśnie w Zakopanem Festiwal Muzyka na Szczytach. Po raz pierwszy w 15-letniej jego historii nie ma koncertów w żadnych z kościołów.

W sanktuarium Matki Boskiej Objawiającej Cudowny Medalik na Olczy w Zakopanem miały się odbyć cztery koncerty. Krakowska kuria pozwoliła na zagranie tylko dwóch z dwunastu zaproponowanych utworów. Organizatorzy - za pośrednictwem proboszcza z Olczy, który musiał wysłać program koncertów do kurii - usłyszeli, że w świątyni może zabrzmieć jedynie "Stworzenie świata" J. Haydna i "Visions de lAmen" O.Messiaena. "Inne trzeba zamienić na repertuar religijny" - odpisał ks.Grzegorz Lenart, przewodniczący Archidiecezjalnej Komisji Muzyki Kościelnej w krakowskiej kurii w korespondencji z proboszczem.

Dlaczego w kościele nie może wybrzmieć muzyka Mozarta, Beethovena, Opałki czy Lutosławskiego? Bo takie utwory były właśnie w programie wysłanym do zaakceptowania w kurii.

- Nowe przepisy obowiązują od 2017 r. To Instrukcja Konferencji Episkopatu Polskiego o Muzyce Kościelnej. Musi to być muzyka sakralna - tłumaczy ks. Grzegorz Lenart, przewodniczący Archidiecezjalnej Komisji Muzyki Kościelnej w krakowskiej kurii. - Jestem jak najbardziej za tym, by koncerty w kościołach się odbywały, ale musi to być muzyka, która ma wymiar ewangelizacyjny. Odejście od tych zasad - jego zdaniem - to desakralizacja Kościoła. Podkreśla, że to nie jest polityka kurii, przepisy te obowiązują w całej Polsce. Odkąd objął to stanowisko trzy lata temu, stara się ich przestrzegać.

Nawiązując do programu festiwalu Muzyka na Szczytach wyjaśnia, że zasugerował organizatorom, że zaproponowane utwory nie są do przestrzeni sacrum, ale raczej do filharmonii.

- Wszystko jednak musi się odbywać w dialogu, zawsze szukamy kompromisu - podkreśla ks. Grzegorz Lenart. Radzi. aby konsultować program danego koncertu, zanim zostanie ułożony repertuar, wtedy unika się zbędnej papierologii. - Jednak obie strony muszą być otwarte na rozmowę - dodaje. W przypadku zakopiańskiego festiwalu takiego dialogu nie było, organizatorzy wycofali się z organizacji koncertu w kościele.

Podkreśla, że są formy muzyczne, które są już z istoty religijne, jak np. kantata. Większość utworów na organy także była pisana dla kościołów. Inne utwory z definicji są świeckie. - Nad każdym utworem trzeba się zastanowić indywidualnie, zanim podejmie się decyzję. Jesteśmy elastyczni. Ważne jednak, by zachować świętość miejsca - wyjaśnia duchowny. 

- Według mnie każde z tych dzieł, które mamy w programie, jest dowodem na istnienie Boga, z uwagi na talent czy geniusz kompozytora, przeobrażone w dzieło muzyczne. Wychodzi na to, że jak w treści albo w tytule nie ma słowa "amen", "Matka Boska" albo "Msza", to dziś już nie ma szans, by utwór wybrzmiał w kościele - nie kryje irytacji Grzegorz Russek z Biura Festiwalu Muzyka na Szczytach, mocno zasmucony i zdziwiony nową polityką krakowskiej kurii.

Ponieważ Zakopane nie ma wciąż sali koncertowej, przez 14 lat większość koncertów odbywała się w kościele Świętego Krzyża. Były też muzyczne wydarzenia w Świętej Rodzinie na Krupówkach a ostatnio w sanktuarium na Olczy czy na Krzeptówkach.

Grzegorz Russek nazywa politykę krakowskiej kurii skandaliczną, a zaostrzenie przepisów niezrozumiałym. - To jest bulwersujące, iż kościół instytucjonalny i osoby duchowne mają zagwarantowane olbrzymie ulgi podatkowe, ponadto mogą być i są beneficjentami dotacji z budżetu państwa, ale gdy przychodzi do współpracy z ramach kulturalnego projektu: powołują się na swe wewnętrzne – tj. prywatne – regulacje - mówi. Przypomina, że tylko kościół św. Kazimierza w Kościelisku dostał w ramach rządowej dotacji 3,5 mln zł na remont konserwatorski. - Cieszę się z tego szczerze, gdyż ta świątynia to perełka Podhala. Jeśli jednak Kościół korzysta z dobrodziejstw wspólnoty państwa (a to pieniądze podatników), to ja proszę, by nie powoływał się na swe regulacje wewnętrzne odmawiając poważnej, godnej i zbożnej propozycji kulturalnej – apeluje Grzegorz Russek. - Szczególnie, że dotyczy to instrumentalnej muzyki poważnej, awerbalnej, która w żaden sposób nie może obrażać uczuć religijnych, wręcz przeciwnie. Wszelkie piękno wypływające z ludzkich talentów jest pochwałą Boga i jak najbardziej współgra z przestrzenią kościelną - uważa.

- Na szczęście Pan Bóg nad nami czuwa, choć jego „firma” strzela sobie w stopę i prosi się takimi zachowaniami o dalsze bankructwo swego autorytetu - tak Grzegorz Russek komentuje fakt zastosowania kościelnej cenzury. Koncerty ostatecznie odbędą się w hotelu Belvedere w Zakopanem, dzięki elastyczności i empatii dyrekcji tego obiektu dla festiwalu.

Przywykliśmy do koncertów w kościołach. W zakopiańskich świątyniach rozbrzmiewa muzyka podczas festiwalu organowego co roku latem. Bywamy na takich koncertach na Orawie. Od 11 lat odbywa się świetny festiwal Barok na Spiszu wyłącznie w świątyniach, gdzie w repertuarze są nie tylko utwory religijne, ale także np. muzyka dworska. - Nie miałem do tej pory żadnych problemów z programem, ale skupiamy się głównie na muzyce religijnej - opowiada Rafał Monita, dyrektor organizacyjny festiwalu Barok na Spiszu. Przyznaje jednak, że chociaż przepisy dotyczące repertuaru, który można grać w kościele, nie zmieniły się od lat. to obostrzenia zaczęły się dwa, trzy lata temu. - Kuria teraz skrupulatnie patrzy na repertuar - dodaje.