Narty smarowali sardynkami, podpierali się bambusowym kijem. Tak wyglądały początki narciarstwa

Początki narciarstwa w Polsce wcale nie są związane z Tatrami, a Karpatami Wschodnimi. To m. in. na terenach obecnej Ukrainy stawiali kroki pierwsi polscy narciarze. Narciarstwo rozpoczęło się jednak Cieklinie w Beskidzie Niksim pod koniec XIX wieku. To tam na polowanie pojechał Stanisław Barabasz. Jako że był grudzień i spadło dużo śniegu, a w jednej z publikacji Barabasz widział właśnie narty, postanowił je skonstruować. Na tych nartach razem z gospodarzem małego dworku ćwiczyli pierwsze szusy dookoła budynku. Później na tych nartach poszli na polowanie. Nie było ono udane, bo całe ptactwo z daleka słyszało poruszających się na nartach myśliwych. Narciarskie ziarno trafiło jednak na podatny grunt.

Pierwszą prawdziwą stolicą narciarstwa w Polsce stał się Lwów. To tam z inicjatywy Maksymiliana Dudryka, Zygmunta Klemensiewicza, Roman Kordysa, Jerzego Maślanki i Kazimierz Panka 29 stycznia 1907 roku powstało Karpackie Towarzystwo Narciarskie. Tam prowadzono pierwsze szkolenia i wyprawy w Karpaty Wschodnie i Gorgany. Zdobywano najwyższy ich szczyt, liczącą ponad 2000 metrów Howerlę.

100 kilometrów w trzy dni

- Były to wyprawy niezwykłe. W trzy dni narciarze na nieprzystającym do dzisiejszych czasów sprzęcie, z ciężkim ekwipunkiem, który zawierał też broń, potrafili pokonać na nartach nawet 100 kilometrów - mówi Wojciech Szatkowski, historyk z Muzeum tatrzańskiego, który poprowadził w nim prelekcję pt. "Historia jednej narty".

Jaki był to sprzęt? Pierwsze drewniane narty miały nawet trzy metry długości. Jeździło się z jednym bambusowym kijem. Najbardziej zawodną częścią tego sprzętu było tzw. trzcinowe (norweskie) zapięcie. Nie dość, że składająca się na nie trzcina często się łamała, to nie pozwalało ono na wykonywanie skrętów. - Narciarze opowiadali wtedy, że jak chcą jechać w lewo to i tak jadą prosto. Aby wykonać skręt, trzeba było się zatrzymać, przestawić narty i jechać dalej - opowiadał Wojciech Szatkowski.

Stroje też nie były narciarskie. Na niektórych zdjęciach z początków XX wieku widać narciarzy w marynarkach, jakby przeniesionych w góry prosto z Krupówek. Panie jeździły oczywiście w spódnicach. Gdy kilkanaście lat później wśród narciarek zwyciężyła moda na spodnie, budziły wielkie zgorszenie wśród obserwujących narciarskie wyczyny góralek.

Sardynki zamiast smaru

Prekursorem narciarstwa w Tatrach był urodzony w Bochni architekt, malarz, pedagog Stanisław Barabasz, który po pierwszym narciarskim polowaniu w Cieklinie przywiózł narty do Zakopanego. Za pierwszą narciarską wyprawę w Tatrach uważa się jego wycieczkę nad Czarny Staw Gąsienicowy. z 1888 roku. Sześć lat później w czasie wyprawy w to samo miejsce z Janem Fischerem wykonano pamiętne zdjęcie Barabasza na nartach. To pierwsza fotografia przedstawiająca narciarza w Tatrach. W tamtych czasach w nartach montowano specjalne hamulce, a do góry często prowadzono je za sobą na sznurku, co nazwano metodą "na pieska". - W czasie jednej z tych wypraw okazało się, że śnieg jest bardzo mokry, lepi się do nart, więc posmarowali je sardynkami z puszki. Efekt nie był zły, chociaż Barabasz wspominał, że w drodze powrotnej ich tropem szły zwabione zapachem lisy - mówi Wojciech Szatkowski.

Barabasz ostatecznie zamieszkał w Zakopanem, od 1901 do 1922 był dyrektorem Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego w Zakopanem (dzisiejsza "Budowlanka"). Razem z Mariuszem Zaruskim i Mieczysławem Karłowiczem w lutym 1907 roku założył drugi po lwowskim klub narciarski w Polsce - Zakopiański Oddział Narciarzy Towarzystwa Tatrzańskiego, którego został pierwszym prezesem. W zbiorach Muzeum Tatrzańskiego znajduje się narta Barabasza pochodząca z 1888 r. Do tej pory nie wiadomo do końca, co stało się z drugą. Według nieżyjącego już dziennikarza Wojciecha Jarzębowskiego druga narta stanowiła dekorację schroniska na Hali Pysznej, które razem z nartą spłonęło w 1945 roku.

Na nartach na Kościelec

Jeszcze dalej w narciarskich wyprawach od Barabasza doszedł gen. Mariusz Zaruski, pionier polskiego żeglarstwa, ale i taternik, założyciel TOPR, który w 1907 r. z powodu złego stanu zdrowia żony przeniósł się do Zakopanego. Dokonywał on niesamowitych, jak na ówczesne czasy narciarskich zjazdów z Koziego Wierchu  czy Kościelca ze Stanisławem Zdybem, który został jednym z pierwszych producentów nart w Zakopanem. Ten niesamowity zjazd z Kościelca w marcu 1911 r. można uznać za początek narciarstwa ekstremalnego w Tatrach.

Wielkim ciosem dla narciarskich pionierów w Tatrach była śmierć Mieczysława Karłowicza, który 8 lutego 1909 r. zginął pod lawiną. Zeszła ona z Małego Kościelca. Zaruski bardzo przeżył śmierć Karłowicza, zaczął studiować temat lawin i stworzył pierwszą w historii lawinową mapę Tatr.