Najbardziej osobista proza Hanny Krall. Mamy dla Was książki

Hanna Krall – najwybitniejsza polska reporterka. Autorka m.in. głośnego reportażu „Zdążyć przed Panem Bogiem” oraz książki „Wyjątkowo długa linia”, która znalazła się w finale Nagrody Literackiej Nike. Laureatka prestiżowych nagród: Polskiego PEN Clubu, Wielkiej Fundacji Kultury, Nagrody „Solidarności”, Nagrody Literackiej m. st. Warszawy, lipskiej Nagrody Porozumienia Europejskiego, Nagrody im. Gottfrieda Herdera dla wybitnych europejskich humanistów i wielu innych. Współpracowała i współpracuje z twórcami kina i teatru, takimi jak Krzysztof Kieślowski, Jan Jakub Kolski i Krzysztof Warlikowski. Jej książki weszły do kanonu reportażu i ukazały się w ponad stu przekładach.

Dziś w Wasze ręce trafia najbardziej awangardowa, kontrowersyjna i autobiograficzna jej książka; nowe wydanie zmienione przez autorkę.

---
Za naszm barakiem stoją dwa betonowe słupki. Kilkanaście kroków dalej, za siatką, jest miasto. Łąka, wille, ogródki, od tych ogródków wieje ciepły wiatr – piątego maja zwykle jest już ciepło. Siadamy na słupkach i patrzymy na spokój, na trawę, na domy za siatką, na zwiedzających – na szczęście nikt za barak nie przychodzi wszyscy idą dalej, w kierunku zwiedzania, w głąb obozu.
- Ona pyta: - Głodna jesteś? Bo zabrałam kanapki.
Czasami próbuję oponować, ale ona mówi: - Jestem u siebie, chce mi się jeść, to jem – i otwiera torbę.
Potem mówi: - Już nie mam do niego żadnych spraw. Jeszcze jadąc tutaj, przypominam sobie wszystko co z nim jest do załatwienia, a teraz – żadnych. Ani próśb, ani spraw, najwyżej [prośba o drogę powrotną, od barierki do drzwi. Za drzwiami jest niebo, trawa i ciepły wiatr, naprawdę, tato, wszystko w porządku
W drodze do Warszawy:
- Tutaj gdzieś. Tak, tędy. Jezdnią pędzili ich, dziadek niósł… No zgadnij, co niósł…
(Przecież wiem co).
- Niósł samowar, wyobrażasz sobie?
(- Opowiadałaś).
Zabawnie musiało wyglądać, prawda?
(- W każdym razie Reżyser, któremu to opowiadałaś, śmiał się z tego sporego i wymyślnego futerału, jak się wyraził).
Tłum idzie jezdnią – przerażenie, krzyk, każdy coś jeszcze chwycił, wybiegając z domu, dźwigają to teraz – futra, walizki, pościel, może maszynę do szycia, same sensowne rzeczy, bo co bierze człowiek, kiedy wypędzają go z domu? A on trzyma samowar.
Potrącają go, nikt nie zwraca uwagi wprawdzie, ale to jednak osobliwe: w tym oszalałym tłumie wysoki starzec z długą siwą brodą i samowarem w ręku.
I na to pojawia się pan Wojtecki, pan Zygmunt, wspólnik sprzed wojny. Coś mógłby do siebie wziąć na przechowanie, ale co? Dziadka nie, no skąd, z taką brodą, z takimi oczami, ale dziadkowi nawet do głowy nie przychodzi podobna myśl. Wystarczy, jak to weźmiesz – powiada i wręcza panu Zygmuntowi samowar. Wspólnik jest zaskoczony, ofiaruje się pobiec do domu, może coś uda się jeszcze zabrać, porcelanę, coś ze srebra, a dziadek stanowczo: - Nie, Zygmunt, to wystarczy.
Krzyki słyszano całą noc, ale rano było już cicho. Dzień wcześniej matka zaniosła im pieniądze i potem okropnie żałowała: gdyby jedzenie zaniosła, mogliby na drogę wziąć, a tak to co. Nie szli długo – z Kalinowszczyzny na Majdanek – pięć, najwyżej sześć godzin.
Gdyby im zaniosła chleb, toby sobie przynajmniej pojedli przez drogę.
O dziadku i samowarze opowiedziała w Londynie na rodzinnym przyjęciu. Bardzo to kuzynów zainteresowało i zapytali, czy samowar był srebrny. Nie, z mosiądzu. Jak to z mosiądzu, przecież taca była srebrna, ktoś jeździł przed wojną do Polski do dziadka i pamięta dokładnie, że taca była srebrna, a na tej srebrnej tacy lokaj wnosił do salonu korespondencję. – In white gloves – dorzucił któryś, bo rozmowa toczyła się w języku angielskim, i wszyscy przytaknęli. Ten lokaj wnosił tacę do salonu w białych rękawiczkach. Bardzo możliwe, zgodziła się, ale nadal byli jacyś niekontenci. – Słuchajcie – odezwała się pojednawczo kolejny kuzyn. – To , że samowar był z mosiądzu, nie znaczy jeszcze, że taca nie mogła być srebrna.  Widać było, że na srebrnej tacy i na lokaju zależy im szczególnie.
--- 

„Sublokatorka” to historia dwóch dziewczynek, które łączył wiek, a różnił los. Opowieść o ciemności i jasności. Autorka prowadzi w niej grę z czytelnikiem, myli tropy, rozszczepia losy bohaterów, mówi o rzeczach najważniejszych. Jako narzędzia używa autoironii – bo nie chce, by wielkie słowa przysłoniły prawdę. Tworzy na wskroś współczesną opowieść o życiu naznaczonym jasnością i ciemnością, o sztuce wyboru i strachu przed jego dokonaniem. Sami wybieramy czerń, czy jesteśmy na nią skazani?

Dr Natalia Judzińska, pisząc posłowie do nowego wydania „Sublokatorki” stwierdza, że książka „(…) jest powieścią kluczem. Oznacza to, że można ją czytać dosłownie, traktując bohaterki i bohaterów jako postaci fikcyjne, ale można też, dokonując licznych deszyfracji, odnaleźć wśród nich konkretne osoby, mniej lub bardziej ukrywane przez autorkę na stronach książki. Świat przedstawiony powieści jest świtem rzeczywistym, w którym wydarzenia osadzone są w konkretnych momentach historycznych. Część postaci jest realna (jak Krzysztof Kieślowski, Jerzy Stuhr, Krystyna Krahelska, Artur Hajnicz, Jacek Kuroń, Luba Blum-Bielicka), inne są połączeniem biografii wielu osób”.  I dodaje: „Sublokatorka” po raz pierwszy ukazała się w Wydawnictwie Libella, w Paryżu w 1985 roku, po tym, jak jej wydanie w Wydawnictwie Znak w 1984 roku zostało zatrzymane przez cenzurę. W „Różowych strusich piórach” Hanna Krall przytacza słowa ówczesnego dyrektora wydawnictwa, Jacka Woźniakowskiego, odsyłającego z żalem manuskrypt „Sublokatorki”. Wiele lat później autorka opowiada Elżbiecie Janickiej i Joannie Tokarskiej-Bakir, że powodem ingerencji cenzora z Głównego Urzędu Kontroli Publikacji i Widowisk był jeden konkretny wątek, jedna scena. Hanna Krall została wówczas życzliwie proszona o usunięcie fragmentu, w którym jeden z bohaterów, Bernard Rajnicz, tuż po wyzwoleniu obozu na Majdanku dotyka dłonią ciepłego jeszcze popiołu w krematorium, a prochy te łączą mu się i z Zagładą Żydów, i z oficerami AK, których stracił. Ze wszystkich wątków, odnoszących się do tak zwanego trudnego dziedzictwa, akurat ten jeden wzbudził cenzorski niepokój. Czterdzieści lat później Wydawnictwo Znak w końcu publikuje „Sublokatorkę”. Ze zmianami samodzielnie wprowadzonymi przez autorkę do nowego wydania.”

Ryszard Kapuściński o książce: „Jest to proza tak oszczędna, tak esencjonalna, że – aby dotrzeć do sedna jej sensu i przesłania – nie można uronić lub przeoczyć żadnego zdania, frazy czy słowa. Wielkim tematem Hanny Krall jest los człowieka uwikłanego w okrucieństwa historii (…), przy czym historia nie jest tu jakimś straszliwym, a zarazem nieuchwytnym i niezdefiniowanym abstraktem, ale ma postać konkretnej i dającej się sprecyzować relacji człowieka do człowieka.”
I jeszcze Mariusz Szczygieł: „Sublokatorkę warto przeczytać, bo to powieść o tym, że aby wyćwiczyć w sobie jasność, trzeba przejść przez ciemność porządnie i do końca.”

UWAGA, KSIĄŻKA!
Od wydawnictwa ZNAK LITERANOVA mamy dla Was 2 egzemplarze książki. Po jednym otrzymają osoby, które jako pierwsze wyślą do nas mail w poniedziałek 24.06 o godzinie 16 na adres: konkurs@24tp.pl. W treści prosimy podać imię, nazwisko i adres. Tytuł maila: Sublokatorka.

an