Reporterskie śledztwo historyczne i relacja naocznego świadka. Konkurs dla czytelników

Po jednej otrzymają osoby, które jako pierwsze wyślą do nas mail we wtorek 23.07 o godznie 15 na adres: konkurs@24tp.pl W treści prosimy podać imię, nazwisko, adres i numer wybranej książki. Tytuł maila: Książka.

Nr 1. "Komando śmierci. Ostatnia tajemnica KL Gross-Rosen i Klester Leubus" Tomasz Bonek/Wydawnictwo ZNAK HORYZONT
Rok 1982. Dopiero co wprowadzono stan wojenny. Archeolodzy i esbecy, którzy penetrują klasztor w podwrocławskim Lubiążu, natrafiają na tysiące porozrzucanych kości. Według świadków są to szczątki więźniów przywiezionych tu z KL Gross-Rosen.

Jaką tajemnicę skrywa największe opactwo cysterskie Europy? Czy Niemcy pracowali w nim nad kolejną cudowną bronią, mającą odwrócić losy wojny? Kim byli ludzie, którzy tworzyli komando śmierci, i czy wszyscy musieli zginąć?

Zagadkę klasztoru próbowały rozwiązać najwyższe władze PRL-u. Bezskutecznie. Do śledztwa po latach powrócił reporter i dokumentalista Tomasz Bonek. Trop zawiódł go najpierw do Dachau, Oslo i Berlina, aż wreszcie poprowadził na Dolny Śląsk. Sprawa dotyczy jednego z sekretnych projektów Hitlera, nad którym pracować mieli wybitni naukowcy osadzeni w obozach koncentracyjnych III Rzeszy.

„Dwunastego marca 1943 roku w Leubus stawiają się „wszyscy święci”. Z Breslau przyjeżdża gauleiter Karl Hanke ze swoją świtą, czuje się jak gospodarz, są też przedstawiciele Luftwaffe. Najwięcej pytań zadają inżynierowi i dyrektorzy Telefunken; zaglądają niemal w każdą dziurę. Są zachwyceni salą książęcą, nie tylko ze względu na jej stan zachowania i barokowy przepych, ale także, a może przede wszystkim kubaturę. Już wiedzą jak mogą ją wykorzystać.  (…) Są tu też piwnice, które doskonale nadają się do zainstalowania najcięższych maszyn, transformatorów, generatorów prądu, pieców centralnego ogrzewania. Można też wykorzystać klasztorne budynki gospodarcze – w nich urządzą warsztaty m.in. z tokarkami.”

(fragment książki)

Nr 2. „Czekając na aresztowanie nocą. Relacja ujgurskiego świadla ludobójstwa w Chinach” Tahir Hamut Izgil/Wydawnictwo ZNAK KONCEPT
Zagraniczni obserwatorzy praw człowieka działania Chin wobec społeczności Ujgurów określają jednym słowem: ludobójstwo. Przeczytacie o tym w książce, której autorem jest Tahir Hamut Izgil, jeden z najwybitniejszych poetów tworzących w języku ujgurskim, reżyser, pisarz i aktywista.

W 1996 roku, gdy dały o sobie znać uwarunkowania polityczne, z jakimi muszą się mierzyć Ujgurzy, Izgil wyjechał z Urumczi, gdzie po studiach w Pekinie pracował jako nauczyciel języka mandaryńskiego. Zamierzał dotrzeć do Turcji, by kontynuować studia magisterskie, jednak na granicy z Kirgistanem został zatrzymany rzekomo za przewóz poufnych dokumentów dotyczących ujgurskich separatystów. Posądzony o szpiegostwo, przez półtora roku przetrzymywany był w nieludzkich warunkach w areszcie i wielokrotnie przesłuchiwany. Jak opowiedział w wywiadzie dla magazynu Time: „Gdy pomimo kolejnych przesłuchań nie zdołano znaleźć żadnych dowodów mojej winy, postanowiono skazać mnie na trzy lata przymusowych robót. Wyrok zapadł, chociaż nie toczył się w mojej sprawie żaden proces. W Chinach policja ma prawo sama podejmować tego typu decyzje. Zawyrokowano więc, że powinienem odbyć karę trzech lat pozbawienia wolności, a następnie odesłano do reedukacyjnego obozu pracy w Kaszgarze, w którym spędziłem pozostałe półtora roku”.

Przypadek Izgila nie jest jedynym. Ujgurzy to mniejszość szokująco dyskryminowana w Chinach. Jeszcze w latach dwutysięcznych przymuszani byli m.in. do podejmowania niskopłatnych prac w innych częściach kraju, gdzie umieszczano ich w przeludnionych osiedlach robotniczych pod ścisłym nadzorem. Chińskie władze zlikwidowały też większą część systemu edukacyjnego w języku ujgurskim. Z czasem represje narosły do tego stopnia, iż w końcu rejon ujgurski przeobraził się w gigantyczne więzienie, strzeżone przez siły bezpieczeństwa i system nadzoru biometrycznego. Jak podkreśla Joshua L. Freeman, przyjaciel Izgila i tłumacz jego poezji: „Opustoszały całe wioski i osiedla, ponieważ dziesiątki tysięcy mieszkańców przeniesiono do przeludnionych obozów internowania. Ujgurom skonfiskowano paszporty, odcięto możliwość komunikacji ze światem zewnętrznym”. Oficjalnie to ośrodki reedukacyjne, szkoleniowe. W rzeczywistości obozy pracy, w których poddawani są bezustannej indoktrynacji. Ucieczka jest niemożliwa.

Izgilowi z rodziną udało się to jeszcze w 2013 roku. W obliczu narastającej represji uciekli do Stanów Zjednoczonych. Tam powstała książka „Czekając na aresztowanie nocą” - opowieść naocznego świadka i ofiary reżimu, przedstawiająca katastrofalną sytuację Ujgurów w Chinach - prześladowania, drastyczne ograniczanie praw, nieustanne rewizje, kontrolę urodzeń, aresztowania z byle powodu, kończące się wieloletnią zsyłką do obozu pracy.

an