Rodzina. Ocalić ją przed nicością zapomnienia. Mamy dla Was książki

Henryk Kalata jest polonistą, nauczycielem, animatorem kultury i redaktorem. Wydał trzy tomiki poetyckie i reportaż. Nagradzany głównie w lokalnych konfrontacjach, w 2023 roku otrzymał nagrodę w międzynarodowym konkursie na opowiadanie (Instytut Kultury, „Uchodźcy…”). Mieszka i pracuje w Warszawie oraz w rodzinnych Borzychach, gdzie koncentruje się narracja jego książki „Krople czasu”. Opowieść o rodzinie rozpoczyna się jednak w Szaflarach.

„Klęski, jakie spadły na Szaflary w połowie XVIII wieku, spowodowały, że podupadający na zdrowiu owdowiały dopiero co ojciec Grzegorza powziął zamiar przeniesienia się w okolice Warszawy. Wierzył, że opuszczenie gniazda rodzinnego, które przed czterema wiekami założyli jego przodkowie zza gór, to jedyny sposób na nowe otwarcie i nadzieję, że dziesięcioletniego Grześka ominie bieda, cierpienie i niepewność jutra”. Ich trudna i niebezpieczna podróż na Mazowsze zakończyła się na obrzeżu wsi Grygrów niedaleko Węgrowa, gdzie ojciec tanio kupił opuszczone pogorzelisko. „Bez zwłoki zabrali się do pracy, a tymczasem mieszkali kątem u dobrych ludzi w pobliskim Majdanie zwanym też Budami Starowiejskimi. Wieś z życzliwością otworzyła się na mówiących dziwną polszczyzną przybyszy z Podhala”. W tym czasie młody wyrósł, ożenił się, zapuścił korzenie, stary spoczął na starowiejskim cmentarzu. Rodziły się kolejne pokolenia, aż wreszcie to byłe pogorzelisko, w które wrośli, zwane przez niektórych Budkami, zyskało miano Kalatów.

Autor wspomina tu jeszcze jedno miejsce związane z ich nazwiskiem. Pisze: „Grzegorz, osadnik z Szaflar, pamiętał z dumnych opowieści swojego ojca o tym, że przodkowie, odkąd przybyli do Polski hen z Węgier w XIV wieku, służyli mieszkańcom wsi jako sołtysi. Dzielnie też nadstawiali głowy w skutecznych walkach Górali ze szwedzkim najeźdźcą podczas „potopu”. Upamiętnia to nazwisko znana polana w Dolinie Bystrej i znajdujące się na niej schronisko „Kalatówki” - urzekające okolice Kasprowego Wierchu. Bywamy tam przez sentyment, ale świadomi tego, że nieodwracalnie jesteśmy ceprami”.   

Głównymi bohaterami książki Henryka Kalaty są jednak jego rodzice - Marianna i Marcel, choć na drugim planie równie ważną rolę odgrywają krewni bliżsi i dalsi oraz, traktowani jak rodzina, inni współmieszkańcy niewielkiej wioski malowniczo usytuowanej na prawym brzegu Liwca. To oni tworzą krople czasu, „w których zastygły prawdziwe życia z ich radościami, bólami, emocjami, ambicjami, zgryzotami (…)”. Opowieść o nich, często rekonstruowana ze strzępów informacji, czasem wspomagana wyobraźnią, snuje się bez szczególnego przywiązania do chronologii. Pod jej podszewką rozwija się też coś równie ważnego - osobista refleksja autora nad przemijaniem i ucieczką od niego w świat pamiątek, dokumentów, zapisków, etc. - artefaktów mówiących do nas językiem tajemniczym, pełnym zagadek i niedomówień. Narrator unika jednak patosu, zachowując stosowny dystans do tej, bądź co bądź, osobistej historii.

-----
Bajty czatów, listów strzępy, / pamiętniki, dokumenty...

skaza

Umarli nie są drobiazgowi i nie mierzą po naszemu wartości tych rzeczy, dzięki którym pozostają toczącą się po szybie lat kroplą. Uległem czasem przekonaniu, że moje relacje z ojcem były tak zdawkowe, jakby w ogóle nic mnie z nim nie łączyło. Sam nie zaznał rodzicielskiej czułości, to i nie miał jej dla swoich dzieci. Dopiero jak wróciłem na Marcelówkę i zacząłem ją na swoją modłę przekształcać, odkryłem, ile on tam siebie zostawił. We wszystkim. W drobiazgach. W skrzynce z wykrzywionymi, ale mogącymi się jeszcze przydać gwoździami, w pudełku z zardzewiałymi, ale mogącymi się wciąż przydać śrubkami, wkrętami, podkładkami i nakretkami, w wypolerowanych na błysk jego twardymi, spracowanymi dłońmi uchwytach narzędzi, w pile tarczowej, którą pewnej soboty rżnęliśmy we dwóch brzozowe konary na bierwiona do palenia w piecu i która swoimi zębiskami drasnęła ojca w palec, sąsiadujący z kikutem, zachowanym jako intrygująca dla dziecka pamiątka po innej utarczce z inną piłą.

Skrajnie niepozornym śladem, do którego jestem przywiązany we wspomnieniach i w którym uobecnił się na długo mój ojciec, jest skaza. Skaza na meblu, a może i na naszych relacjach. To było na trzy miesiące przed jego śmiercią. Nosił już tę śmierć sponiewieranym ciałem, nosił ją resztką sił, ale każdego ranka, każdego wieczoru rozdmuchując w dłoniach kopcące się życie. Zamykałem się w swoim pokoju, by nie docierały do mnie żadne odgłosy jego cierpienia, gdy trzeba mi się było skupić na przygotowaniach do egzaminów wstępnych na studia. Był dyskretny, ale gdy z rzadka przestępował próg, siadał na wersalce i nie mogąc znaleźć tematu, rozglądał się, aż w końcu naprowadzał kciuk na ubytek w fornirze. Minęły lata, przeżyłem jego granicę życia, a wciąż się z nim spotykam, gładząc ten maleńki ubytek w okleinie mebla. Przegadaliśmy w ten sposób już niejedno milczenie."

-----
Uwaga, książka!
Od WARSZAWSKIEJ FIRMY WYDAWNICZEJ mamy 2 egzemplarze książki. Otrzymają je osoby, które jako pierwsze napiszą do nas w poniedziałek 5.08 o godz. 17 na adres: konkurs@24tp.pl. W treści prosimy podać imię, nazwisko i adres, a w tytule maila wpisać: Krople czasu.

an