Każdy dzień daje nam szansę na odkrycie czegoś nowego. Mamy dla Was książki

Swoimi słowami i tekstami ks. Tischner uczył bowiem i nadal uczy nas patrzenia na świat, w którym sprzeczności nie znikają, ale mogą się harmonizować. Skłania do refleksji nad tym, co jest naprawdę ważne, i tym, co najważniejsze.

Od lat książki mistrza są dla czytelników pomocną ręką, której można się uchwycić w myśleniu o świecie. Zwłaszcza teraz, gdy rzeczywistość wokół jest coraz bardziej skomplikowana, słowa myśliciela pozostają proste, a zarazem odsyłają do tego, co w nas i w życiu najgłębsze.

Z pewnością wielu ucieszy zatem fakt, iż na rynku wydawniczym pojawiła się nowa, specjalna publikacja „Rok z Tischnerem”, do której wyboru tekstów i opracowania podjął się Wojciech Bonowicz - autor książek biograficznych o ks. Józefie Tischnerze ("Tischner" - 2001 i "Kapelusz na wodzie" - 2010), redaktor jego pism, opiekun merytorycznym Dni Tischnerowskich w Krakowie. Dzięki jego pracy powstał wybór inspirujących myśli filozofa na każdy dzień roku, stanowiący nieśpieszny przewodnik po świecie ludzkich wartości.

Oddając zatem w Wasze ręce książkę Bonowicz wspomina:
„Na wykłady księdza Józefa Tischnera zacząłem chodzić jesienią 1985 roku. Byłem studentem pierwszego roku polonistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Wykłady cieszyły się ogromną popularnością, przychodziły na nie tłumy – nie tylko studentów. Jeśli chciało się wy godnie usiąść, trzeba było zjawić się odpowiednio wcześniej. Ci, którzy przyszli w ostatniej chwili, siadali na schodach audytorium albo na podłodze. Czasami siedzących na podłodze było tak wielu, że dla wykładowcy zostawała tylko mała przestrzeń wokół katedry. Już na jednym z pierwszych wykładów pojawiła się formuła: dawać do myślenia. Tischner znalazł ją w pismach innego filozofa, Paula Ricoeura, który tak właśnie pisał o symbolu: symbol daje do myślenia. Sama formuła miała jednak szersze znaczenie. Czyż cała filozofia nie jest dawaniem do myślenia? Pamiętam, że Tischner podkreślał znaczenie tego słowa: dawać. W myśleniu nie chodzi o to, żeby prowokować ani tym bardziej zmuszać, ale żeby dawać. Myślenie jest darem, jaki jedni z nas ofiarują drugim. Nigdy nie myśli się w samotności. Nawet kiedy myśl jest owocem samotnego pochylenia się nad jakimś problemem, to przecież jest myślą z innymi i dla innych. Rodzi się pod wpływem czyjejś inspiracji i sama staje się inspiracją dla kogoś następnego. Historia filozofii to historia tych, którzy dają do myślenia.

Trzeba szczerze powiedzieć, że nie zawsze spotkanie z filozofią – zwłaszcza jako przedmiotem nauczania – ma taki właśnie charakter. Bywa często, że filozofii się właśnie naucza, zamiast się nią dzielić: wykłada się pewne poglądy, ale nie ma w tym nic albo prawie nic osobistego. Człowiek może opanować pamięciowo definicje sformułowane przez innych, tak jak to robi w przypadku definicji z fizyki czy chemii. Trudno jednak wtedy powiedzieć, że mamy do czynienia z myśleniem w najgłębszym sensie tego słowa. Jeden z polskich filozofów, który uczęszczał na seminaria Tischnera, Cezary Wodziński, powiedział kiedyś, że to, co robił autor Filozofii dramatu, było rzeczywistą zachętą do filozofii, podczas gdy wielu innych wykładowców uprawia raczej „zniechętę”.

Wybór niniejszy – wybór trzystu sześćdziesięciu sześciu krótszych lub dłuższych fragmentów z pism i wypowiedzi Tischnera – niewątpliwie ma czytających zachęcić. Chodzi o to, żebyśmy przebywając z wybitnym filozofem, sami „dawali sobie” do myślenia. Jedne sformułowania zapewne zachwycą nas swoją trafnością, inne może stawią nam opór. Chodzi jednak o to, aby zdobyć się na codzienny wysiłek, który można by nazwać treningiem. Ktoś kiedyś powiedział, że myślenie, które nie jest ożywiane codziennym wysiłkiem, „drewnieje”. Ktoś inny historię filozofii porównał do wielkiego drzewa z licznymi gałęziami. To bardzo piękne metafory. Myśl „zdrewniała” to taka myśl, której nic już nie pobudza, nie krążą w niej soki cudzych refleksji”.

Czytający tę książkę, jak podkreśla Wojciech Bonowicz, z pewności zauważą, że poszczególne fragmenty układają się tu w wątki: „Na przykład rozdział styczniowy poświęcony jest myśleniu, luty – tak ważnym dla Tischnera pojęciom „spotkania” i „dramatu”, marzec – refleksji nad wiarą, kwiecień – nad nadzieją, a maj – nad pracą i miłością. Niektóre wątki powracają i przeplatają się z innymi; w myśleniu nigdy bowiem nie jest tak, że jedne zagadnienia odrywają się zupełnie od innych. Na ile to możliwe, układ odzwierciedla „dynamikę” całego roku: latem podsuwa tematy nieco lżejsze, zimą, gdy mamy więcej czasu na myślenie, każe się zastanowić nad tym, co fundamentalne”.

A ponieważ myślenie pozwala „oczyszczać śmietnik, jaki codzienność robi z głowy”, być może właśnie ta książka i obcowanie z mądrością ks. Tischnera, pomoże w jego porządkowaniu.

-----
Fragmenty książki:

2 stycznia
Z myśleniem jest tak jak z chodzeniem: przez chwilę dziecko trzyma się matczynej ręki, a potem odkrywa, że może samo. Kiedyś, przed wiekami, człowiek nazwał siebie „istotą myślącą”. Czy naprawdę był wtedy istotą myślącą? Z pewnością nie. A jednak tak się nazwał i nazwa ta stała się jego imieniem. Dlaczego? Bo odkrył wtedy po raz pierwszy urok i moc myślenia. Zobaczył w nim ratunek dla siebie, zobaczył swój ideał. (…) Uwierzył, że nie ma dla niego większego niebezpieczeństwa jak bezmyślność. Wszędzie, gdzie jest nieszczęście, ma swój udział bezmyślność.
(Wędrówki w krainę filozofów, 10–11) 

10 stycznia
Ludwik Wittgenstein, rozwiązując pewien problem z zakresu filozofii języka, napisał kiedyś: „Nie myśl, lecz patrz”. Jest rozum i rozum, jest myślenie i myślenie. Jest myślenie, które chce zastąpić widzenie, i jest myślenie, które chce wyostrzyć widzenie. Może właśnie we wszystkich naszych sporach o odzyskanie rozumu przez rozum chodzi o rzecz prostą: o to, by przejść od rozumu, który t y l k o myśli, do rozumu, który t a k ż e widzi.
(Ksiądz na manowcach, 255)
-----

Senat RP ogłosił ks. prof. Józefa Tischnera patronem roku 2025, obok Władysława Stanisława Reymonta, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej oraz Wojciecha Jerzego Hasa. Wybór ten nie jest przypadkowy, ponieważ w 2025 roku przypadnie 25. rocznica śmierci filozofa oraz 45. rocznica powstania Solidarności, z którą ks. Tischner był głęboko związany.

Warto zatem z ks. Tischnerem wejść w kolejny, jakże ważny rok. Od wydawnictwa ZNAK mamy dla Was z tej okazji 3 egzemplarze książki „Rok z Tischnerem”. Po jednym otrzymają osoby, które jako pierwsze wyślą do nas mail dzisiaj, w czwartek 19.12 o godzinie 17 na adres: konkurs@24tp.pl. W treści prosimy podać imię, nazwisko i adres. Tytuł maila: Tischner.

an