2021-06-06 10:00:00

Wojna o pomnik

Precz z Hasiorem

- Nie widzę powodu, żeby pomnik Hasiora sterczał na Snozce - uważa Anna Paluch, posłanka PiS. Tak przynajmniej uważała w 2008 roku. Pomnik się uchował, a my tak relacjonowaliśmy co się wokół niego wówczas działo. Przypominamy tej tekst.

W pomyśle tym nie jest odosobniona. Na terenie gminy Czorsztyn, na której znajdują się słynne Żelazne Organy, pojawił się pomysł, by zamiast pomnika postawić tam platformę widokową. Pomnik wykonany przez wybitnego artystę Władysława Hasiora został poświęcony „Wiernym synom Ojczyzny, poległym na Podhalu w walce o utrwalenie władzy ludowej”. Dla jednych jest dziełem sztuki, dla innych smutną pamiątką po komunistycznym reżimie. Przy znajdujących się w pobliżu ruchliwej drogi Organach Hasiora zatrzymują się liczni turyści. Z bliska widok zardzewiałego pomnika, ozdobionego wulgarnymi napisami, nie przynosi chluby gospodarzom. Wśród radnych PiS powstała inicjatywa, by pomniki i inne pamiątki, przywołujące poprzednią epokę, zlikwidować. Projekty dwóch ustaw, dotyczących tego tematu, zostały już złożone w Sejmie. Według jednego z nich przy wojewodach powstałyby Rady Ochrony Pamięci Narodowej, od których zależałby los takich pamiątek.

– Nie mieliśmy na myśli Hasiora. Nasza inicjatywa klubowa, dotycząca usunięcia symboli komunistycznych, wiązała się raczej z faktem, że gdzieś w Polsce są ciągle ulice, które noszą imiona najczarniejszych postaci PRL-u – tłumaczy Anna Paluch, posłanka PiS. – Osobiście pomnik Hasiora mi się nie podoba. Nie widzę powodu, żeby tam sterczał. Nie słyszałam, żeby kiedykolwiek te Organy zagrały na wietrze. To była tylko dorobiona do nich legenda. Cenię Hasiora jako artystę, inne jego prace podobały mi się, ale nie ten pomnik. A do tego powstał, żeby upamiętnić utrwalaczy władzy ludowej – przypomina posłanka z Pienin. Wypowiedzią Anny Paluch oburzony jest prof. Andrzej Szarek, artysta i przyjaciel Hasiora. – Pani poseł powinna najpierw wziąć lekcje z historii i sztuki, a potem dopiero publicznie się wypowiadać. To nie jest pomnik z twarzą Lenina czy Stalina, ale świetna, abstrakcyjna forma, rewelacyjnie wpisana w krajobraz. Odważna plastycznie, pozbawiona literackości, dzieło sztuki. Organy Hasiora powinno się odnowić i spowodować, żeby znowu grały – nie ma wątpliwości prof. Szarek. – Takie zjawiska powinno się chronić, a nie niszczyć, bo wkrótce zostanie nam jedynie sztuka ludowa i stoiska z oscypkami – dodaje. Artysta nie ma wątpliwości, że to politycy są winni takim właśnie sytuacjom. To na ich zamówienie powstawały pomniki „ideologiczne” za komuny, oni są teraz inicjatorami burzenia dzieł sztuki, a jednocześnie stawiania innych pomników, często koszmarnych artystycznie, ale słusznych politycznie.

Temat pomnika Hasiora na Snozce poruszany był przez radnych gminy Czorsztyn podczas obrad komisji polityki społecznej. Większość była za tym, by pomnik wyremontować, pojawiły się jednak także głosy, by go usunąć. – Zdania są podzielone co do ideologicznej tożsamości pomnika. Ja uważam, że Żelazne Organy” na Snozce na stałe wpisały się w pejzaż regionu. Mają one niepowtarzalne walory artystyczne – przekonuje Waldemar Wojtaszek, wójt Czorsztyna. – Ten pomnik ciągle intryguje, wywołuje emocje, wzbudza duże zainteresowanie. Liczni indywidualni turyści i grupy autokarowe zatrzymują się tutaj, by obejrzeć pomnik z bliska – dodaje. – Przepiękny widok, rozpościerający się z tego miejsca, górującego ponad dolinami i całą przełęczą, jest ważnym doznaniem, rekompensującym raczej przygnębiające spotkanie z bliska z niszczejącym pomnikiem – przekonuje wójt. Twierdzi, że z decyzją dotyczącą przyszłości pomnika poczeka, aż będzie wiadomy los ustaw złożonych przez posłów PiS, a dotyczących symboli komunistycznych. Zapowiada, że o zdanie zapyta też mieszkańców. – Organy są w takim stanie, że za kilka lat nie będzie do czego wracać – obawia się. – Należałoby go w końcu odnowić. Możliwy jest też inny scenariusz, mający swoich zwolenników – rozebranie istniejącego pomnika i postawienie w tym miejscu platformy widokowej lub innego punktu obserwacyjnego – mówi. – Według autorów tego drugiego rozwiązania pomnik kojarzy się z poprzednim systemem, w trakcie którego doznali wielu krzywd i upokorzeń – próbuje ich wytłumaczyć.

– Dwa lata temu zostałem poproszony, by pod pomnik zaprowadzić wycieczkę z Norwegii. Kiedy tam dotarliśmy, wstydziłem się za siebie i za Polaków. Pod nosem mamy taki piękny pomnik, który grozi zawaleniem – mówi Jerzy Sosna z Kluszkowiec, który po tym incydencie postanowił dzieło ratować. – Od ówczesnego wójta usłyszałem, że tematu pomnika nie ma, bo rękę na nim trzyma konserwator zabytków. Tymczasem od konserwatora otrzymałem odpowiedź, że pomnik nie jest zabytkiem i że jego los leży w gestii gminy. Wystąpiłem do nowego wójta, ale i tym razem nic nie wskórałem – opowiada. – Według mnie pomnik powinien być odnowiony. Wystarczyłoby kilku prostych rzemieślników – betoniarz, ślusarz, który pospawałby pewne elementy, i lakiernik, który by wszystko poczyścił. Powinien też pojawić się neutralny napis, który odpowiadałby wszystkim, np. „ofiarom II wojny światowej” – podaje gotową receptę. – Polacy się ośmieszają jedne pomniki niszcząc, inne stawiając – podsumowuje. – Dla mnie Organy Hasiora nie są symbolem komunizmu, ale dziełem sztuki – przekonuje Jan Krępak, dyrektor Szkoły Podstawowej w Kluszkowcach i jednocześnie przewodnik górski. Uważa, że szum wokół komunistycznego podtekstu pomnika jest niepotrzebny. – Powinno się mu nadać inne znaczenie, ale pomnik zostawić. Ale w takim stanie, z wystającymi z betonu prętami, to wstyd – uważa.

Zdaniem Stanisława Cukra, zakopiańskiego rzeźbiarza i dyrektora Liceum Kenara, w miejscu obecnego pomnika powinna powstać jego kopia ze stali nierdzewnej. – To jest bardzo dobra rzeźba, Hasior był mistrzem formy monumentalnej, wpisanej w pejzaż – przekonuje o wartości Organów. Jest też przeciwny zacieraniu śladów, łączących pomnik z miniona epoką. – Nie możemy udawać, że nie było takich czasów. Takie wtedy było zapotrzebowanie. Jest przeciwny, by Hasiora jednostronnie szufladkować. – On nie tylko głaskał i pieścił komunizm, potrafił też szczypać i wyśmiewać – przekonuje. – Jak się wchodziło do jego mieszkania, to po prawej stronie wisiał na ścianie olbrzymi Chrystus, a pod nim komunistyczne medale – dodaje Cukier. Przywołuje też listy Hasiora do swojej opiekunki, w których pisał o rozterkach, jakie towarzyszyły mu przy tworzeniu takich pomników jak Organy, na zamówienie ówczesnych komunistycznych władz.

Mieszkańcy Kluszkowiec nie uporali się jeszcze z innymi pamiątkami po epoce komunizmu. Ulice we wsi ciągle noszą nazwiska powojennych lokalnych partyjniaków, których za przynależność Ogień kazał zastrzelić. Mowa o ulicach Stanisława Bochnaka i Jakuba Bąka. Do niedawna imię trzeciego z kontrowersyjnych bohaterów – Jana Lacha, nosiła miejscowa szkoła. Na wniosek mieszkańców imię to zostało anulowane i szkoła jest przed wyborem innego patrona. – Co do szkoły nie miałem wątpliwości, że nie powinna nosić takiego imienia, ale za zmianą nazw ulic idą ogromne koszty dla mieszkańców – zastanawia się dyrektor. – Nazwy ulic powinny być zmienione – nie ma wątpliwości Ryszard Jaworski, który mieszka przy ul. Bąka. – Bochnak, Lach i Bąk wysługiwali się komunistom. Nic dobrego nie zrobili. Ogień dał im ostrzeżenie, żeby oddali legitymacje partyjne. Nie oddali i dlatego partyzanci wykonali na nich wyrok – przybliża sylwetki kluszkowskich bohaterów. Mieszkaniec tej samej ulicy Józef Babiak uważa inaczej: – Nie sztuka zmienić, ale kto to za to wszystko zapłaci? – pyta retorycznie. – Z tego, co dziadkowie opowiadali, to ci ludzie nie zasłużyli, by ich imiona nadawać ulicom. Na siłę zrobili z nich bohaterów, ale już się przyzwyczaiłam – mówi mieszkanka ul. Bochnaka, Stanisława Zontek.

Tekst i fot.: Beata Zalot

Tygodnik Podhalański 42/2008

Reklama

Komentarze Facebook

Powyższe komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu społecznościowego Facebook.
Redakcja 24tp.pl nie wpływa na treść oraz nie odpowiada za wpisy dokonane przez użytkowników portalu Facebook.

Dodaj komentarz

Reklama

luke 2021-06-09 16:51:15

co niektórym przeszkadza już wszystko co nie wiąże się z obecną władzą. Najlepiej będzie jak zniszczycie ten pomnik a postawicie schody im....MLK, przynajmniej będzie można lepiej podziwiać Tatry i jezioro z wysokości 7 stopnia....Tacy posłowie jak ci "nasi" to tragedia dla regionu

Gamuń 2021-06-08 20:05:38

Patrząc od strony artystycznej To jest niewątpliwie dzieło niepowtarzalne i grzechem byłoby je zniszczyć jako dzieło sztuki. Jako pomnik historii również powinien zostać i świadczyć o niezbitych faktach jakie na jej kartach zostały zapisane. Przekazywanie faktów historycznych za pomocą takich symboli ma głęboki sens bez względu jakie fakty one przekazują, czy dobre czy złe, ponieważ kojarzą te fakty nierozerwalnie z nimi. Pomnik ten powinien zostać `również dlatego że sama jego historia jest warta opowiadania turystom i młodszym pokoleniom.

Ze ino 2021-06-06 11:16:09

Za 3 lata bedziemy burzyc pomniki zarazy pisowskiej i rozliczac beneficjentow partyjnych

Jule 2021-06-06 11:07:07

Ja nie widzę powodu żeby pani Anna była dalej pasożytem za nasze pieniądze .

myślący inaczej 2021-06-06 11:02:02

@tadek. Bardzo dobry komentarz. Ludzie szybko zapominają bo duchowieństwo potrafi odwrócić uwagę (patrz Konstytucja 3 Maja a święto Maryjne). Mieszkańcy będą dopatrywać sie złego w Pomniku Hasiora zapominają o wybitnej rodzimej postaci, która w sutannie dopuściła się obrzydliwych zbrodniach na dzieciach.

tadek 2021-06-06 10:27:57

A może postawić pomnik swojemu rodakowi biskupowi Wesołowskiemu.

Obywatel RP 2021-06-06 10:10:55

Najlepszy byłby monumentalny pomnik małżeństwa Kaczyńskich, ofiar katastrofy lotniczej.

Reklama

Galerie

Rzeźby Berbeki i obrazy Zaborowskiego w Witkacym

Szkolnie i kolędowo

Zaglądamy do Czerwonego Dworu

Jedla z koncertem w Atmie

Żółty żonkil nadzieją dla hospicjum

Złote, srebrne i brązowe medale dla karateków

Wychowanie fizyczne na nartach

Kraków - Zakopane - 50 lat elektryfikacji linii kolejowej

Powiatowa Gala Stypendialna w Teatrze Witkacego

Górskie serki i pasterskie dzwonki

Fenomen szopki krakowskiej

Nagrodzeni zasłużeni dla Kościeliska

Tatry dla krwiodawców i nie tylko

Joanny Wnuk-Nazarowej opowieść o Henryku Mikołaju Góreckim

Jubileuszowe spotkanie krwiodawców w Witkacym

Wymiana desek z Sopotem za nami, sezon zimowy otwarty

Nocne niebo na Stacji Kultura Zakopane

Kapitan Barbara Grocholska-Kurkowiak ma ciepły dom

Podhalańskie mamuty i astronauci z Gliczarowa

Wielkie Forum Samorządowe pod Giewontem

Grecko-chrześcijańskie tropy pod Giewontem

Dom Pamięci w Miejskiej Galerii Sztuki w Zakopanem

Tu króluje rzeźba, "Jutrzenka", sala po prawej

Na osnowie czasu, czyli pół wieku Małgorzaty Kowalczyk

Agata Kowal w "Jutrzenkowej" Galerii ARTPARK

Okno pogodowe nad Morskim Okiem

Morskie Oko w komiksie

Po ślubowaniu i pasowaniu

Odkopywanie Zakopanego w Hyrnym

Pamiętają o Tischnerze, pamiętają o Szymanowskim

Zobacz pozostałe galerie

Ogłoszenia zobacz więcej dodaj ogłoszenie

PRACA | dam
PIEKARNIA W ZAKOPANEM ZATRUDNI KIEROWCĘ. Mile widziane doświadczenie. Praca na stałe. 602 759 709
PRACA | dam
Pracownia Projektowa SŁOWIK ARCHITEKTURA z siedzibą w Zakopanem, poszukuje ARCHITEKTA.. 668 309 058 https://slowikarchitektura.pl/ biuro@slowikarchitektura.pl
Tel.: 668
USŁUGI | inne
WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
USŁUGI | budowlane
OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
PRACA | dam
Zakopane - zatrudnimy KONSERWATORA. tel: 502 350 981, 602 484 233
PRACA | dam
Jeśli lubisz kontakt z ludźmi, a kawa to Twoja pasja. Zadzwoń i dołącz do Samanty w Zakopanem. Zapraszamy! Tel. 666 387 888.
PRACA | dam
Zakopane,praca w sklepie, kasjer sprzedawca.. 602441440
Tel.: 602441440
PRACA | dam
PIEKARNIA W ZAKOPANEM ZATRUDNI PIEKARZA. Na stałe, umowa. 602 759 709
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
SPRZEDAM MIESZKANIE KRAKÓW - KURDWANÓW - ŚWIETNA LOKALIZACJA. Oferujemy na sprzedaż jasne i przestronne mieszkanie położone w zadbanym budynku na osiedlu Kurdwanów. Powierzchnia 28,12 m kw. Budynek wyposażony jest w trzy windy, w tym jedną towarową. UKŁAD MIESZKANIA: - duży pokój z wnęką (nyżą), - jasna kuchnia z oknem, - duża, oszklona loggia, - piwnica przynależna do mieszkania. Mieszkanie jest słoneczne i ustawne, IDEALNE DLA SINGLA, PARY lub JAKO INWESTYCJA POD WYNAJEM. Lokalizacja zapewnia szybki dojazd do centrum oraz dostęp do pełnej infrastruktury - sklepy, przystanki komunikacji miejskiej, szkoły i tereny zielone w zasięgu kilku minut spacerem. SPRZEDAŻ BEZ POŚREDNIKÓW. Cena 450 tys zł - do negocjacji. Kontakt: 604 08 16 43
SPRZEDAŻ | zwierzęta
OWCZARKI PODHALAŃSKIE - szczenięta - 506 368 311.
USŁUGI | budowlane
"Tedy" Usługi budowlane: sprzedaż domów w stanie deweloperskim, budowa domów murowanych i drewnianych, wszelkie pokrycia dachowe, ocieplenia/termomodernizacja domów/budynków, sprzedaż materiałów budowlanych, nadzory budowlane, usługi transportowe. 608 729 122, +49 15 205 734 746, mail: tedy32@o2.pl
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
Sprzedam DOMY po 100 m2 - Klikuszowa, koło Centrum Narciarstwa. 608 729 122.
BIZNES
Wydzierżawię działkę w Ludźmierzu przy trasie Nowy Targ-Czarny Dunajec lub przyjmę reklamę. 608 729 122.
PRACA | dam
Przyjmę MURARZY. Praca Polska, Niemcy. 608729122.
USŁUGI | budowlane
BUDOWY DOMÓW OD PODSTAW, STANY SUROWE OTWARTE, DACHY, ELEWACJE. 608729122.
PRACA | dam
RESTAURACJA W ZAKOPANEM ZATRUDNI KELNERA/-KĘ, POMOC KELNERSKĄ. PRACA STAŁA + świadczenia. 601 533 566, 18 20 64 305
PRACA | dam
Restauracja w Zakopanem zatrudni POMOC KUCHENNĄ na sezon letni. 601 533 566, 18 20 64 305
PRACA | dam
PRACA W RESTAURACJI W ZAKOPANEM DLA UCZNIÓW, STUDENTÓW na umowę zlecenie. 601 533 566, 18 20 64 305
PRACA | dam
RESTAURACJA W ZAKOPANEM ZATRUDNI OSOBĘ NA STANOWISKO: ZMYWAK/OBIERAK. Praca stała lub sezonowa. 601 533 566, 18 20 64 305
PRACA | dam
ZATRUDNIĘ POMOC KUCHENNĄ - Zakopane Jaszczurówka/Chłabówka - 601 50 44 86
SPRZEDAŻ | różne
OPAŁ BUK. 660 079 941.
SPRZEDAŻ | różne
PIERZE I PUCH Z GĘSI. 536 88 77 35.
NIERUCHOMOŚCI | pośrednictwo
Sprzedaż NIERUCHOMOŚCI na Podhalu. Zadzwoń 792 250 793 lub skorzystaj z formularza na www.dobrasprzedaz.pl
NIERUCHOMOŚCI | kupno
Kupię MIESZKANIE w Nowym Targu. Bezpośrednio od właściciela. Może być do remontu. Pomogę załatwić formalności. Tel. 603 607 360.
USŁUGI | budowlane
MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO KOMINKOWE. 501 577 105.