Reklama

2021-12-01 10:00:00

Reklama

Z archiwum

Sentyment mimo wszystko

Tragiczne warunki, tępi uczniowie i podły rząd - taki obraz pracy przedwojennych pedagogów w Rdzawce wyłania się ze znalezionej szkolnej kroniki.

Urzędnicy w ostatnich czasach dostali potrojone pensje i mogą żyć w luksusach, a nauczyciele muszą zniżać się do tego poziomu, by żebraniną wśród wiejskiej ludności utrzymywać się przy życiu. To według mnie chamstwo i draństwo. Na takie zachowanie nie ma żadnego usprawiedliwienia. Nie usprawiedliwi go także zdradziecki i podły rząd - pisze Maria Chwalibogowa, kierowniczka szkoły w Rdzawce, w styczniu 1919 roku. Rządki równych liter pokrywają pożółkłe karty papieru. Wszystko przeleżało gdzieś na archiwalnych półkach, dopóki na ślad ich istnienia przypadkiem nie natrafiła jedna z rdzawiańskich nauczycielek. W poszukiwaniu informacji na temat miejscowości weszła do katalogów archiwum państwowego. Okazało się, że w Spytkowicach koło Zatora są dawne kroniki szkolne. Trzeba tylko tam pojechać. Poszukiwania przyniosły rezultat i można było przystąpić do mozolnego odczytywania kilkudziesięciu stron kserokopii. Pismo, choć zwykle staranne, miejscami było niewyraźne, jednak z pomocą uczniów z II klasy gimnazjum udało się wszystko odczytać i przepisać. W ten sposób można wrócić do dawnych czasów, widzianych oczyma pedagogów pracujących w niewielkiej szkółce z garstką miejscowych dzieciaków. Okazało się też, że dokładnie przed 100 laty - 1 listopada 1912 roku dzieci weszły do „nowego” jednoklasowego budynku szkoły.

Dorośli zacofani, a dzieci - tępe
Nie zawsze było to zajęcie wdzięczne. Oprócz podłego zarobku, o czym już pisała kierowniczka Chwalibogowa, miejscowi nauczyciele z przerażeniem spoglądali na panujące warunki. Artur Lorek, który zastąpił pracującą przez 9 lat kierowniczkę, wspomina w 1922 roku: „Budynek oraz sala szkolna, jak i mieszkania dla nauczycieli są bardzo zaniedbane. Jednak lepsze to, niż nic. Ogród był również zarośnięty i zacząłem go uprawiać”. Jednak satysfakcja z pracy u podstaw i pielenia ogródka to nie wszystko, czego człowiek potrzebuje do życia, i już rok później rdzawiańska szkoła pozostała bez nauczyciela. Za edukację wziął się więc miejscowy: „11 grudnia 1924 rada gminna na posiedzeniu wybrała mnie, chłopa ze wsi, na opiekuna i nauczyciela dzieci” - zapisał w jedynym, krótkim wpisie w kronice Franciszek Miśkowiec. Jan Danielski, który na własną prośbę objął naukę w szkole, zastał budynek w jeszcze tragiczniejszym stanie - ruina, odrapane ściany, powybijane szyby. Nic dziwnego, że taki widok odstraszał innych pedagogów. Entuzjazm nie wystarczał na dłuższe pozostanie w Rdzawce. I w kronice pojawiają się kolejne nazwiska kierowników: Maria Jachnina, Eugenia Zazarska, Julia Sycówna, Maria Rapacka i Władysław Sioło. Ten ostatni pracował tu do emerytury, czyli 2 lata.

Swoje obszerne zapiski w kronice rozpoczyna od opisu geograficznego wsi i okolic, zauważając, że domy są wykonane w stylu zakopiańskim, choć zdarzają się też chaty bez kominów. Pozwala sobie też na osobiste spostrzeżenia dotyczące miejscowych: „Tutejsi rolnicy są ciemni, zacofani cywilizacyjnie, ale zdarzają się wyjątki. Są oni bardzo uparci”. A, że niedaleko spada jabłko od jabłoni, opis życia szkolnego zaczyna Sioło w ten sposób: „Och! Dzieci są tutaj bardzo zacofane i mało rozwinięte umysłowo, po prostu - tępe. Stan nauki jest bardzo niski. Każda lekcja to horror. Można się po prostu załamać psychicznie. Bardzo ciężko tutaj nauczać. Czasami z trudem sam powstrzymuję się od wybuchów i okazywania złości”. Kierownik, szukając przyczyn „takiego niedorozwoju” miejscowych dzieci, dochodzi do wniosku, że wszystkiemu winne jest odżywianie się: „Dzieci są chude, wręcz anemiczne, wątłe, blade, zapracowane i nie mogące się skupić na nauce. W ostatnich latach w I oddziale było 28 repetentów, a w klasie było 38 dzieci!”

Choć wydawać by się mogło, że doświadczony pedagog z nie takimi problemami dawał sobie radę, to być może w przypływie depresji daje ujście emocjom, przelewając je na papier. Może myśli, że poza jakimś zwierzchnikiem w kuratorium, który przychylniej spojrzy na jego udrękę, nikt więcej tego nie przeczyta? Ale po 80 latach spoglądamy na jego staranne pismo: „Nie da się tak pracować. Czasami myślę, że nie dam rady. A jednak staram się zwyciężyć nad tym i codziennie zmagam się ze sobą. Uczenie tutaj to kara. Tak to odczuwam. Na tym kończę... Mam jednak nadzieję, że z końcem roku będzie lepiej i może ta syzyfowa i ciężka praca zaowocuje, a wtedy będę mógł napisać coś bardziej optymistycznego. O ile dotrwam do tego czasu.” Dotrwał jeszcze rok. Zanim - jak podkreśla - został „spławiony” przez kuratoryjnych urzędników i przeniesiony na emeryturę, został wybrany na prezesa rdzawiańskiej Ochotniczej Straży Pożarnej, zorganizował chór, a w założonej przez siebie świetlicy organizował zabawy towarzyskie, a nawet teatralne przedstawienia amatorskie. Jako jeden z nielicznych dyrektorów, nie uciekł sam ze szkoły, za to wyleciał z niej, gdyż - jak przekonuje - „jestem bardzo niewygodny, bo umiem się bronić i szczerze wierzę w swoje poglądy”. I po kilku badaniach komisji lekarskich kuratorium uznało, że Władysław Sioło w 28 roku pracy jest niezdolny do pracy w zawodzie. Odchodząc na emeryturę, kierownik dopisał jeszcze ostatnie zdania: „Kronika szkolna to nie pamiętnik, więc przechodzę do rzeczy. Jedno tylko dodam. Zdołano mnie ugiąć, ale nie złamać”.

A zarząd gminy przeszkadzał, jak tylko się dało
I znów w kronice co wpis to inne nazwisko. W 1936 roku, za czasów Mieczysława Różyckiego, jeden z jego nauczycieli - Ignacy Chmura - został radnym. To okazja, by postarać się o rozbudowę ciasnej szkoły. Do Rdzawki przyjechał sam starosta Marian Głut, który obiecał pomóc radnemu w tym zadaniu. Wielkodusznie obiecał pomóc załatwić pożyczkę, którą... on sam z własnej kieszeni zwróci. Chyba jednak radny nie poszedł na taki układ, by ze swej nauczycielskiej pensji budować rdzawiańską szkołę. A że sprawy nie szły po myśli mieszkańców, kierownik zapisał: „Zarząd gminy przeszkadzał i jak tylko się dało utrudniał pracę przy rozbudowie szkoły”. W końcu, po skargach wystosowanych do samego marszałka Śmigłego-Rydza, sprawa ruszyła z kopyta. Budowa rozpoczęła się jesienią 1938 roku, a rozentuzjazmowany kolejny kierownik zapisuje: „Z wiosną już tylko będą pracy wykończeniowe. Jestem pewien, że z rokiem 1939/40 dzieci już bezpiecznie będą się uczyły w nowym budynku”.

I kilka miesięcy później nie znajdziemy radości z otwarcia roku w nowej szkole: „I.IX. Ranek. Godzina 6.00. W oddali słychać strzały, niebo jest aż czarne od samolotów. Nadal odtwarzam w pamięci te metalowe ptaki. Przed oczami przeszło mi całe życie. Godzina ósma. Rano. Włączam radio. Nadają, że wybuchła straszna wojna. Polska walczy z Niemcami. Ileż to ludzi musi zginąć? Dziesiątki? Tysiące? Miliony?” Kronikę wojenną Rdzawki zapisuje Jan Chmura. Zauważa m.in., że w Rabie Wyżnej powstaje kolaborujący z hitlerowcami Związek Górali, wraz z oddziałem młodzieży góralskiej. Po tym, jak volksdeutsche zobowiązali się dostarczyć 200 ludzi na roboty do Niemiec - „nieznane oddziały robią porządek z członkami związku góralskiego”. I tak, jeden z czołowych działaczy został zasztyletowany przez „leśnych”, a powołani przez Goralenvolk funkcjonariusze warty nocnej dostali porządne lanie tuż przed drzwiami domu Rudolfa Rapacza. Trzech podejrzanych za udział w partyzantce: Stanisława Dudka, Władysława Czyszczonia i Jana Zająca Niemcy aresztowali i zamordowali w Zakopanem.

Mam do tej wsi wielki sentyment
Wojenne lata Jan Chmura podsumowuje, odnosząc się do zapisków swego poprzednika Władysława Sioło, który dość krytycznie oceniał mieszkańców Rdzawki: „Dzieci się zasadniczo niewiele zmieniły, lecz wojna zrobiła swoje i odkryła niejedno. Praca nauczyciela w takich warunkach to nie radosna zabawa, lecz poważna praca. To wielkie zmagania ze swoimi umiejętnościami. Ale mimo wielu przeciwności losu mam do tej wsi wielki sentyment. Wiele tu przeżyłem i te wydarzenia na zawsze będą żyć w mojej pamięci” - pisze 8 kwietnia 1945 roku Jan Chmura.

Józef Figura

Tygodnik Podhalański 28/2012
Rozbudowany po wojnie budynek rdzawiańskiej szkoły dziś wygląda znacznie okazalej. 

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
sp 2021-12-01 10:13:20
I nic się do tej pory nie zmieniło, przykład? Leszek Š.
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA LOKAL NA PIZZERIĘ W ZAKOPANEM. 502 658 638
  • SPRZEDAŻ | różne
    SPRZEDAM SIANO W BALACH. 502 658 638
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA PLAC POD MAGAZYN. 502 658 638
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA HALE NA WARSZTAT SAMOCHODOWY, LAKIERNIĘ, PRALNIE, HURTOWNIĘ, MAGAZYN. 502 658 638
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI REMONTOWO-BUDOWLANE, ŁAZIENKI, ZABUDOWY, ADAPTACJA PODDASZY, REMONTY, DOCIEPLENIA BUDYNKÓW, FASADY. 693 206 403.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI REMONTOWO-BUDOWLANE, DOMY OD PODSTAW, POKRYCIA DACHOWE, SZALUNKI STROPOWE. 693 206 403.
  • USŁUGI | budowlane
    REMONTY I WYKOŃCZENIA. 660 079 941.
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    DESKI ŚWIERKOWE, dł. 5 m, gr. 53 mm. DRZEWO OPAŁOWE BUK. 660 079 941.
  • USŁUGI | budowlane
    ADAPTACJA PODDASZY, OCIEPLENIA WEŁNĄ MINERALNĄ, SUFITY PODWIESZANE, ZABUDOWY GK, WYKOŃCZENIA WNĘTRZ. 660 079 941.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI MINIKOPARKĄ 2.5 TONY - 722 307 227.
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    Sprzedam KANTÓWKĘ, KROKWIE, DESKI, GONTY i OPAŁ - 788 344 233.
  • USŁUGI | budowlane
    REMONTY I WYKOŃCZENIA WNĘTRZ KRÓTKIE TERMINY GWARANCJA NA WYKONANE ROBOTY. 602839607
    Tel.: 602839607
  • PRACA | dam
    PENSJONAT "Willa Park" W CENTRUM ZAKOPANEGO ZATRUDNI OSOBĘ DO SPRZĄTANIA I RZYGOTOWYWANIA ŚNIADAŃ. 509 578 689.
  • PRACA | dam
    Kucharz al'a carte- Restauracja Górska w Białce Tatrzańskiej Do uzupełnienia zespołu poszukujemy osoby na stanowisko: KUCHARZ. Oferta pracy dla kucharza z doświadczeniem zawodowym. Praca na stałe, bardzo dobre warunki pracy. Więcej informacji pod nr. 518 259 536 www.restauracjagorska.pl rest.gorska@gmail.com
    Tel.: 518 259 536
    E-mail: rest.gorska@gmail.com
    WWW: www.restauracjagorska.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Zakopane sprzedam wydzielone udziały w kamienicy na Krupówkach. tel 660797241 b12.pl.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Zakopane - DOM na ulicy Grunwaldzkiej. 660 797 241
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Zakopane -sprzedam dom na ulicy Stachonie 660797241 b12.pl.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Działka pow. 41ar do zabudowy położona w Lipnicy Wielkiej pod Babią Górą. 603071487, 609325040.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Las z drzewostanem pow. 41ar w Lipnicy Wielkiej 603071487, 609325040.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    APARTAMENT Za Strugiem, Zakopane - 607 506 428.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię TYNKARZA I POMOCNIKA przy tynkach maszynowych. 730 39 73 01.
  • PRACA | dam
    Poszukujemy osób do pomalowania drewnianych balkonów w obiekcie turystycznym w Zakopanem. Osoby zainteresowane prosimy o kontakt pod numerem telefonu: 693 692 100. 693692100
    Tel.: 693692100
  • KUPNO
    SKUP STARYCH SPAWAREK. 536269912.
  • RÓŻNE
    OBWOŹNY SKUP ZŁOMU - dojazd do klienta. 536269912.
  • USŁUGI | inne
    PROFESJONALNA WYCINKA DRZEW, GAŁĘZI Z PODNOŚNIKA I Z UŻYCIEM LINY. 889 105 476
  • USŁUGI | budowlane
    FLIZOWANIE, REMONTY, WYKOŃCZENIA. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    KAMIENIARSTWO. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    KAMIENIARSTWO, ELEWACJE, OGRODZENIA - WSZYSTKO Z KAMIENIA. 509 169 590.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI BLACHARSKO-DEKARSKIE, KRYCIE I PRZEKRYCIA DACHÓW, KOMINY, BALKONY, RYNNY, GZYMSY, FASADY. 889 388 484.
  • USŁUGI | inne
    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    POLE - 1.6 HA i 42 AR. 505 429 375.
  • NAUKA
    NATIVE SPEAKER - JĘZYK ANGIELSKI - nauka face to face lub online, PRZYGOTOWANIE DO MATURY - Zakopane, okolice - 605 069 173
  • USŁUGI | budowlane
    TYNKI MASZYNOWE. 604 857 880.
  • USŁUGI | budowlane
    MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
  • USŁUGI | budowlane
    OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
2024-04-18 18:00 Debata z kandydatami na burmistrza Zakopanego (WIDEO) 2024-04-18 17:00 Pienińscy flisacy uroczyście otwierają sezon flisacki 2024-04-18 16:27 Kładą asfalt na drodze w Kuźnicach (WIDEO) 2024-04-18 16:20 Płytki klinkierowe na elewacje - dlaczego warto je wybrać? 2024-04-18 16:00 Kawałek skały uszkodził figurę Matki Boskiej Fatimskiej w Pieninach 1 2024-04-18 15:15 Anna Tybor kolejny raz w Himalajach zjeżdża na nartach z ośmiotysięczników 1 2024-04-18 14:35 O włos od tragedii na przejeździe kolejowym w Nowym Targu 3 2024-04-18 14:30 Pieśń o Jaśku zbójniku 2024-04-18 14:00 Utrudnienia też na ul. Makuszyńskiego w Zakopanem 2024-04-18 13:30 Ten film tętni muzyką Amy Winehouse. Mamy dla Was bilety 2024-04-18 13:00 Zapraszamy na debatę kandydatów na burmistrza Zakopanego. Przygotowania trwają (WIDEO) 2024-04-18 12:24 Akcja szczepienia lisów 2024-04-18 12:08 Kiedy warto zdecydować się na ogrodzenie panelowe? 2024-04-18 12:03 Poranny śnieg w Zakopanem (WIDEO) 2024-04-18 11:08 Najciekawsze gadżety dla firm - Nr 4 cię zaskoczy! 2024-04-18 11:04 Poznaj możliwości kosiarek akumulatorowych Kärcher 2024-04-18 11:00 Jestem z miasta, to widać - przekonuje kandydat na burmistrza (WIDEO) 8 2024-04-18 10:00 Kolejna akcja pomocy pogorzelcom z Chabówki 2024-04-18 09:30 Chloe Gong wraca do Szanghaju. Finał dylogii o Lady Fortune. Mamy dla Was książki 2024-04-18 09:09 Czy ktoś widział Maksia? 2024-04-18 09:01 Wichrówka pełna tajemnic (WIDEO) 2024-04-18 08:30 Wiosenne wianki w Zawoi 2024-04-18 08:00 Dlaczego Urząd Miasta chroni skazaną naczelnik 9 2024-04-17 22:27 Kocha Tatry, teraz potrzebuje Waszej pomocy 2024-04-17 21:41 Piękne widoki i niesamowity podjazd rowerowy. Z tego słynie Gliczarów (WIDEO) 2024-04-17 21:12 Debata przed drugą turą wyborów w Zakopanem 19 2024-04-17 21:00 Dziadek wiedział, że będę lotnikiem 2024-04-17 20:26 Góralscy studenci mogą starać się o stypendium 2024-04-17 20:00 Nowe strony internetowe parków narodowych 1 2024-04-17 19:30 Przy cmentarzu na Olczy wycięto drzewa 8 2024-04-17 18:44 Dramatyczna walka o życie mężczyzny w Jurgowie 2024-04-17 18:00 Sushi na dowóz w Krakowie - Najlepsze propozycje dla różnych gustów 2024-04-17 18:00 Miasto Dzieci Świata zaprasza całą Polskę do sprzątania świata 1 2024-04-17 17:31 Ruszyły zapisy do tegorocznej edycji Biegu po Oddech 2024-04-17 17:30 Tradycyjny pogrzeb na Podhalu - jak wygląda? 2024-04-17 17:20 Tradycja jest naszą godnością 2024-04-17 17:15 Utrudnienia w ruchu podczas Pieniny Ultra-Trail 2024 2024-04-17 17:00 Oświetlenie LED - czy warto w nie inwestować i ile można zaoszczędzić 2024-04-17 16:32 Znamy trenerów reprezentacji Polski w skokach na sezon 2024/25 (WIDEO) 2024-04-17 16:30 Biżuteria premium - czym się cechuje, czy warto w nią inwestować 2024-04-17 16:23 Takie spojrzenie na piłkę nożną w Zakopanem. Bitwa o stadion (WIDEO) 5 2024-04-17 16:00 Suknia ślubna - jaką wybrać na ślub na Podhalu 2024-04-17 15:46 Zrobiło się nam trochę zimowo w Zakopanem (WIDEO) 2024-04-17 15:30 Kolejny Prolog Wiosny Jazzowej w Stacji Kultura Zakopane 2024-04-17 15:07 Ostry zakręt w Hyrnym 2024-04-17 14:59 Jutro nie wejdziesz do Wąwozu Kraków 2024-04-17 14:30 Teatr "Rabcio" wznawia "Małego Księcia" 2024-04-17 14:08 Samochód utknął pod mostem 2024-04-17 13:47 Radni w Bukowinie o planach zagospodarowania przestrzennego (WIDEO) 1 2024-04-17 13:09 Montaż pasm świetlnych - jak się do tego przygotować?
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2024-04-18 19:33 1. miejsce takich gadżetów jest w muzeach albo kosciołach........ 2024-04-18 18:47 2. Czy prawdą jest (tak ludzie gadają) że obecny mieszkaniec Nowego Targu dawniej Zakopanego w tymże mieście czyli Zakopanem wynajmuje apartament turystom ?. Z ciekawości zwykłej pytam czy zarabia w Zakopanem bo tu lepiej można zarobić a mieszka w Nowym Targu bo tu tańsze życie. Nue żebym się czepiała ale interesują mnie zaradni ludzie. 2024-04-18 18:46 3. Jurkowski w potoku Szymanowskim zrobił asfalt tylko do miejsca, gdzie on i koleś radny wybudowali swoje domy. Dalej do mostu brakło zaledwie 80 metrów. Królczyk dokończył tą drogę. I kto tu dba o swoje, a kto o wspólne. 2024-04-18 17:59 4. Panie Macieju, kibicujemy i chcemy takie burmistrza w Nowym Targu. Nowy Targ ma dość Watychy! 2024-04-18 17:27 5. To siedzieć w mieście a nie pchać się do Zakopanego razem z mamą 2024-04-18 17:21 6. Wiktorio Na razie trzeba się wstrzymać z wsadzaniem pisowców do więzień bo by ich Duda ułaskawił, widzisz że nawet pojechał do USA Trampa ułaskawić za jakieś afery obyczajowe. 2024-04-18 16:44 7. Ona będzie zjeżdżać z ośmiotysięczników a ja bym chciała mieć tyle kasy żeby chociaż na jeden wyjść.. ale nie jestem medialna więc mogę sobie pomarzyć.... :( 2024-04-18 15:51 8. Wszystkim się wszędzie spieszy, wysoki mandat jak najbardziej wskazany dla kierowcy samochodu. 2024-04-18 15:14 9. Tam powinny być wlepiane codziennie mandaty za samo wjechania na tory bez możliwości ich opuszczenia. O tym przepisie tzw. posiadacze praw jazdy nigdy nie slyszeli, patrząc co oni tam wyprawiaja. 2024-04-18 15:13 10. Uderz w stół a nożyce podskoczą! I proszę jaki wysyp "błyskotliwych" popartych faktami komentarzy. Wszystko na nie, byle stary układ się utrzymał. Szkoda mi tego Miasta, wspaniałych ludzi i ich potencjału. Zabicie dechami to chyba przekleństwo Nowego Targu...
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

FILMY TP


REKLAMA


Pożegnania