2022-04-22 10:00:00

Reklama

Historia

Tajemnice Żydów podhalańskich

Reklama

W Nowym Targu Żydzi nosili się po góralsku i mówili gwarą. Mogli podczas okupacji liczyć na pomoc. Tak dobrych relacji nie było już w Zakopanem czy w Rabce. Największe żydowskie sklepy na Krupówkach za swoją antysemicką aktywność otrzymali działacze Goralenvolku.

Pretekstem do dyskusji na temat Żydów na Podhalu i niełatwych tematów z nimi związanych był pokaz filmu „Ida” w reż. Pawła Pawlikowskiego. Po projekcji na przemilczane wciąż tematy rozmawiali: Karolina Panz, która bada przeszłość nowotarskich Żydów, a także prowadzący spotkanie Maciej Krupa. W Nowym Targu tuż przed wojną żyło ok. 2 tys. Żydów (400 rodzin), w Zakopanem - 3 tys. Dziś nie ma po nich prawie żadnych śladów, poza nielicznymi, jak nowotarski żydowski cmentarz czy budynek dawnej synagogi, w którym w latach 70. zburzono piękną fasadę (dziś jest tam kino Tatry). W Zakopanem po synagodze nie ma śladu.

- W Nowym Targu relacje polsko-żydowskie były bardzo bliskie. Ludność żydowska była mocno zasymilowana. Żydzi nowotarscy używali gwary, ubierali się w stroje góralskie, znali przyśpiewki. Czuli się góralami - opowiadała podczas spotkania Karolina Panz. Żydzi na Podhalu byli bardzo dobrze zorganizowani, istniało dużo organizacji. W 1933 r. w Zakopanem odbyły się I Zimowe Igrzyska Światowej Organizacji „Makabi”. Na nowotarskim Kowańcu była jedyna żydowska skocznia narciarska. W czasie wojny Żydzi mogli na Podhalu, wśród miejscowej ludności, liczyć na pomoc. W Nowym Targu było w czasie okupacji getto. Żydzi nie mogli kupować chleba czy mięsa, ratował ich nielegalny handel z polską ludnością.

Niestety, powojenna historia nie jest już taka optymistyczna. Na Podhalu zginęło po wojnie ponad 30 Żydów. - Każdy z tych przypadków był inny. Ginęli np. ludzie, którzy próbowali się przedostać nielegalnie przez granicę. Legalnie nie mogli przewieźć swoich pieniędzy i kosztowności, dlatego wybierali taką drogę - tłumaczyła Karolina Panz. - Często powodem morderstw były kwestie finansowe, ale w okolicach Białki Tatrzańskiej zginęło 7 Żydów, w tym 5 kobiet i pieniądze przy nich zostały - opowiada. - Być może była to zwykła egzekucja, zginęli, bo byli Żydami - domyśla się autorka badań.

W kwietniu 1946 r. został zastrzelony Ludwik Hertz ze znanej żydowskiej rodziny w Nowym Targu. Bardzo smutna jest historia Dawida Grasgruna, handlarza koni z Nowego Targu, który jako jedyny ocalał podczas zagłady Żydów w 1942 r. Zbiegł nago z cmentarza, dotarł do Łapsz Wyżnych, gdzie dostał ubranie od miejscowych ludzi. Ukrywał się do końca okupacji u zakonników w Czerwonym Klasztorze na Słowacji. Po wyzwoleniu powrócił do Nowego Targu. Walczył o odzyskanie synagogi. Dostawał listy z pogróżkami. Zginął we własnym domu w lutym 1946 roku. Sprawców nigdy nie odkryto.

Na swoich rękach krew żydowską mieli także działacze Goralenvolku w Rabce i Zakopanem. - W „oczyszczaniu” Podhala z Żydów pomagał Niemcom Krzeptowski, który podczas swoistego tournee po powiecie wskazywał miejsca ich zamieszkania - opowiadała Karolina Panz. - Największe żydowskie sklepy na Krupówkach otrzymali najbardziej aktywni członkowie Goralenvolku - przypomniał Maciej Krupa. Spotkanie odbyło się w ramach cyklu „Biało-czerwona filmowa” w nowotarskim MOK-u.

Beata Zalot
Tygodnik Podhalański 47/2014


Zostań Patronem Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
stasek 2022-04-22 15:04:53
"domysla sie autorka badan".
Taka metodologia badan naukowych okreslana jest jako populistyczny belkot.
janek 2022-04-22 13:23:40
mordercy Openheima nie byli od Ognia czy z AK. Zostali aresztowani. Nie przypisuj wszystkich morderstw Ogniowi i jego ludziom
AK Podhale 2022-04-22 11:16:43
Tadeusz Moraw, syn żołnierza AK-WiN

Żydów w Nowym Targu, Białce Tatrzańskiej, Maniowach, w Krościenku, Dawida Grassgrina ,Józefa Openheima i innych zamordował Ogień i jego ludzie. Trzeba mieć odwagę i wskazywać sprawców, a nie owijać w bawełnę. Sprawcy mordując swoje ofiary zostawiali podpis AK z orłem z koroną. AK zostalo0 rozwiązane 19 sty7cznia 1945 r. Ludzie nie orientowali się ,że robi to banda nie mająca nic wspólnego z AK.
  • PRACA | dam
    ZATRUDNIMY W KARCZMIE oraz W BARZE MLECZNYM: KUCHARZA/-KĘ, DOŚWIADCZONĄ POMOC KUCHENNĄ, OBSŁUGĘ BARU MLECZNEGO, KELNERA/-KĘ. Kontakt: 600 035 355, 600 035 080 lub osobiście: Zakopane, Droga na Bystre 2A (9-13).
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    MIESZKANIE W CENTRUM ZAKOPANEGO: TRZY POKOJE, DWA BALKONY, WIDOKOWE, PO REMONCIE. 662 210 421
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    Kupie działkę budowlana w Kościelisku lub Zakopanym tel 660797241 b12.pl.
  • PRACA | dam
    ZLECĘ WYKOŃCZENIE TRZECH BUDYNKÓW W ZAKOPANEM. 608 806 408
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA MIESZKANIE DWA POKOJE, 38mkw, BALKON, W CENTRUM NOWEGO TARGU, UL. KRZYWA. STANDARD DO ZAMIESZKANIA, NOWE, ŚWIEŻE. 608 806 408
  • PRACA | dam
    DO PENSJONATU W ZAKOPANEM - OSOBĘ DO OBSŁUGI ŚNIADAŃ I SPRZĄTANIA POKOI - dyspozycyjną. Bez zamieszkania. 590 578 689.
  • USŁUGI | inne
    SZEWC - KALETNIK - ZAKOPANE - ul. Staszica 3 - 666 120 662.
  • PRACA | dam
    Praca w Zakładzie Kuśnierskim wymagane doświadczenie oraz Prawo jazdy Kategoria B. 888267329
    Tel.: 888267329
  • PRACA | dam
    Praca Kucharz Z Doświadczeniem Bukowina Tatrzańska Gotowanie Dla Grup w Dużym Ośrodku Z Noclegiem.
    Tel.: 601 453 970
  • PRACA | dam
    KANTOR ZATRUDNI KASJERA WALUTOWEGO. CV proszę przesyłać na adres: kantorzakopanepraca@gmail.com
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Nowy Targ -sprzedam działkę usługowa 8235 m2 z uregulowanym dojazdem okolice stacji paliw przy drodze na Białkę Tatrzańska. 660797241 www.b12.pl
    Tel.: 660797241
  • SPRZEDAŻ | maszyny, narzędzia
    PRZYCZEPKA JEDNOOSIOWA WYWROTKA. URSUS C-360. 692 180 309.
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA LOKALE USŁUGOWE/BIUROWE - ul. Kościeliska (I p.), obok przejścia podziemnego. 509 25 44 55.
  • USŁUGI | inne
    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
  • PRACA | dam
    Biuro księgowe AUDITPLUS zatrudni: głównego księgowego, specjalistów ds. księgowości i referentów. Praca w Zakopanem, 8-16, pełen etat. Zapraszamy. Zgłoszenia: praca@auditplus.pl.
  • PRACA | dam
    Hotel "Foluszowy Potok" Zakopane, ul. Zamoyskiego 42 zatrudni do restauracji hotelowej: KELNERA/-KĘ. Zapewniamy stabilną, całoroczną pracę w restauracji hotelowej. Kontakt wyłącznie telefoniczny: 660 41 00 46
  • SPRZEDAŻ | zwierzęta
    ŚWINIE WŁASNEGO CHOWU. 788 679 465.
  • PRACA | dam
    Poszukuję osoby do sezonowego, prowadzenia gospodarstwa domowego w Zakopanem. Życiorys zawodowy proszę przesyłać na adres e-mail. rozanob@interia.pl
  • USŁUGI | budowlane
    MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
  • KUPNO
    KUPIĘ STARY POROZBIÓRKOWY SOSRĘB. Proszę wysłać zdjęcie na numer 605 306 244.
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA DOM W WITOWIE, w którym do roku 2025 znajdował się Ośrodek Zdrowia. 698 508 796.
  • ANTYKI
    Do sprzedania ZABYTKOWY PRZEDWOJENNY KREDENS GÓRALSKI ZAKOPIAŃSKIEJ SZKOŁY PRZEMYSŁU DRZEWNEGO w idealnym stanie, z lat trzydziestych, sprawdzony przez kustosza Muzeum Tatrzańskiego. Również CZĘŚĆ KOLEKCJI PRZEDWOJENNEGO MALARSTWA o tematyce góralskiej, znanych polskich malarzy aukcyjnych, takich jak Gąsienica Szostak, Augustynowicz, Jarocki, Moszyński, Gałek, Ćwikliński, Dzieliński, Skowroński. Tel. 601 51 35 33
  • USŁUGI | inne
    ODŚNIEŻANIE DACHÓW. TECHNIKI LINOWE. TEL: 695 092 678
  • USŁUGI | budowlane
    OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
  • SPRZEDAŻ | różne
    DREWNO KOMINKOWE. 501 577 105.
2026-02-13 21:33 Miłość bywa ślepa, a Walentynki mogą być niebezpieczne 2026-02-13 21:03 To obowiązkowy punkt programu, gdy przyjedziecie do Zakopanego! 1 2026-02-13 21:01 Fundusze Europejskie na odnowę małopolskich miast 2026-02-13 20:29 Fałszywy alarm w Jabłonce 2026-02-13 20:00 Wielki Bal Charytatywny PSONI w Nosalowym Dworze (WIDEO) 2026-02-13 19:00 Już zakwitły 2026-02-13 18:30 Tragedia w Tatrach Słowackich. Pod lawiną zginął czeski taternik 2026-02-13 18:00 132. rocznica urodzin gen. bryg. Mieczysława Boruty-Spiechowicza (WIDEO) 1 2026-02-13 17:48 Mamy drugi medal na Igrzyskach Olimpijskich 1 2026-02-13 17:29 Woda z wodociągu Jurzyste - Stołowe nieprzydatna do spożycia. Jest decyzja sanepidu 2026-02-13 17:02 Łzy wzruszenia, prestiż i duma, czyli statuetki Marki Tatrzańskiej rozdane (WIDEO) 1 2026-02-13 16:51 Widzieliście może Ramzesa? Zaginął w centrum Zakopanego, a rodzina za nim tęskni 1 2026-02-13 16:30 Był pijany. Uszkodził zaparkowane samochody 2026-02-13 16:00 Zainwestował w kryptowaluty i stracił 90 tysięcy złotych. Uważaj na oszustów 6 2026-02-13 15:52 Oferty luksusowych apartamentów na wynajem w Warszawie 2026-02-13 15:31 Z transformatora wylewała się woda 4 2026-02-13 15:00 Próbował zabić, trafi na ponad 10 lat do więzienia 2026-02-13 14:50 Nowoczesny dzwonek do drzwi - mały detal, wielki komfort 2026-02-13 14:14 Utrudnienia na drodze wojewódzkiej w Rabie Wyżnej 2026-02-13 14:00 W Zakopanem stanie ławeczka hrabiego Zamoyskiego (WIDEO) 8 2026-02-13 13:00 Ciemno przy wyremontowanej drodze w Zębie. Powiat tłumaczy: trwa przekazanie oświetlenia gminie 1 2026-02-13 12:00 Co robić w weekend w Zakopanem? 2026-02-13 11:00 Miasto podsumowuje intensywny początek roku pod Giewontem 2 2026-02-13 10:00 Zakopane zdobyło Zimową Gwiazdę Travelist 9 2026-02-13 09:53 Stłuczka na ul. Makuszyńskiego 5 2026-02-13 09:00 Oszustwa na "inwestycje". Mężczyźni stracili oszczędności 5 2026-02-13 08:00 Bezpłatny kurs narciarstwa biegowego dla dzieci w Nowym Targu. Ruszają zapisy 1 2026-02-12 21:50 Kajtek wciąż zaginiony 2026-02-12 21:30 Sprzęt od Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy już dotarł do Rabki 13 2026-02-12 20:46 Nowy komendant Straży Pożarnej w Zakopanem 2026-02-12 20:35 Nietypowa akcja strażaków z pączkiem w tle 2026-02-12 20:00 W czerwcu Zakopane stolicą sportu. Tatra Fest i L'Étape Poland połączą siły 2026-02-12 19:26 Roczna narada tatrzańskiej Policji. Podsumowanie 2025 roku w Zakopanem 2026-02-12 19:00 Od lat w planach, teraz bliżej realizacji. Co z obwodnicą Zakopanego? 10 2026-02-12 18:00 Będą nowi dyplomowani bacowie i zawodowi juhasi 2026-02-12 17:22 Dziś odwilż i gorsze warunki na stokach (WIDEO) 2026-02-12 17:00 Burmistrz wraca do dobiegającej końca inwestycji kolejowej w Rabce 5 2026-02-12 16:00 Po ile ten pączek, po ile? 2026-02-12 15:30 Poetycka niedziela w Nowym Targu 2026-02-12 15:22 Krakowska wojna na billboardy przeniosła się na Podhale 14 2026-02-12 15:00 Burmistrz Zakopanego o starcie Maryny Gąsienicy na Igrzyskach i hejcie, który spotkał Polę Bełtowską (WIDEO) 11 2026-02-12 14:29 Łanie spędzają tłusty czwartek na parkingu na Bystrem (WIDEO) 1 2026-02-12 14:29 Zwłoki znalezione w Zębie 2026-02-12 14:25 Awantura w Bustryku. Zatrzymany mężczyzna 1 2026-02-12 13:59 Stauetka Travelist dla Zakopanego, strategia miasta, pieniądze na sport (WIDEO) 3 2026-02-12 13:30 Skubarki w zubrzyckim skansenie 2 2026-02-12 13:00 Kładka nad Rabą prawie gotowa 1 2026-02-12 12:30 Pierwsza polska projektantka graficzna. Anna Gramatyka-Ostrowska 2026-02-12 12:00 Policyjny punkt przyjęć w Białym Dunajcu już działa. Dzielnicowy przyjmuje w urzędzie gminy 4 2026-02-12 11:31 Paster­ska wiara w Krakowie. Spotkanie o tradycjach pasterskich Podhala
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2026-02-13 22:55 1. To w Chochołowie transformator jest chłodzony wodą ? Woda pewnie zamarzła a teraz rozmarzła,ale bzdury . 2026-02-13 22:45 2. Kto tak wymyślił ze ten jest oryginalny 2026-02-13 22:32 3. No i wyszło jak zawsze czyli członkowie Towarzystwa Wzajemnej Adoracji przyznali sami sobie statuetki i tym samym sami siebie dowartościowują , jakby robili to co robią charytatywnie , to rozumiem , że są doceniani nagrodami i statuetkami , ale trzepią na tym niezłą kasę i jeszcze statuetki sobie przyznają ??? , powinni od razu dostawać tytuły ,,zasłużony dla miasta i regionu" !!!!!!!!! 2026-02-13 21:59 4. Nie wiem, ale kiedyś oglądałem temat "czego boją się banki" z udziałem Pana Prezydenta Nawrockiego. Zastanawiam się, czy to rekla ma żeby kogoś naciągnąć, czy rzeczywiście można zarobić bo ponać tak "inwestują" politycy. Jeżeli temat nie jest uczciwy? to dlaczego ukazuje się w internecie. 2026-02-13 21:42 5. Mirku komentuje dalej abstrahując od tematu aborcji czy polskie dzieci zasługują na sprzęt medyczny od rzekomego wolontariusza jakim jest wielki Juras zwolennik aborcji i eutanazja w każdym przypadku,pozostawiam cię z tym pytaniem do następnej Wielkiej zbiórki odpowiedź sobie Sam 2026-02-13 21:27 6. Mirku po pierwszej zbiórce WOŚP byłem zaproszony na okazjonalną imprezę , szczerze mówiąc miałem mieszane uczucia by nie powiedzieć negatywne, wszyscy ludzie związani z tym jak to dziś ujmę ruchem pseudo charytatywnem byli świecie przekonani że złapali Boga za nogi,ratując polskie dzieci przed grożącą im na każdym kroku śmiercią 2026-02-13 21:02 7. Jakie przyczyny? Rzeka płynie z prądem. W elektrowni oddzielają wodę od prądu i dalej woda płynie korytem, a prąd kablem. Widać w elektrowni nie oddzielili. 2026-02-13 20:57 8. Jest ławeczka z Piłsudskim (prywatna) niech będzie i z Zamoyskim. 2026-02-13 19:53 9. Elektrohydrozagadka!!!!!!! 2026-02-13 19:53 10. Jakaś niska ranga tego święta ,że to władze Zakopanego jakoś nie zagościły. Na pewno licznie będą uczestniczyć za kilka dni w święcie wyklętych , bo tam będą ci, którzy są władzy potrzebni do głosowania w wyborach.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama