2022-04-22 10:00:00

Historia

Tajemnice Żydów podhalańskich

W Nowym Targu Żydzi nosili się po góralsku i mówili gwarą. Mogli podczas okupacji liczyć na pomoc. Tak dobrych relacji nie było już w Zakopanem czy w Rabce. Największe żydowskie sklepy na Krupówkach za swoją antysemicką aktywność otrzymali działacze Goralenvolku.

Pretekstem do dyskusji na temat Żydów na Podhalu i niełatwych tematów z nimi związanych był pokaz filmu „Ida” w reż. Pawła Pawlikowskiego. Po projekcji na przemilczane wciąż tematy rozmawiali: Karolina Panz, która bada przeszłość nowotarskich Żydów, a także prowadzący spotkanie Maciej Krupa. W Nowym Targu tuż przed wojną żyło ok. 2 tys. Żydów (400 rodzin), w Zakopanem - 3 tys. Dziś nie ma po nich prawie żadnych śladów, poza nielicznymi, jak nowotarski żydowski cmentarz czy budynek dawnej synagogi, w którym w latach 70. zburzono piękną fasadę (dziś jest tam kino Tatry). W Zakopanem po synagodze nie ma śladu.

- W Nowym Targu relacje polsko-żydowskie były bardzo bliskie. Ludność żydowska była mocno zasymilowana. Żydzi nowotarscy używali gwary, ubierali się w stroje góralskie, znali przyśpiewki. Czuli się góralami - opowiadała podczas spotkania Karolina Panz. Żydzi na Podhalu byli bardzo dobrze zorganizowani, istniało dużo organizacji. W 1933 r. w Zakopanem odbyły się I Zimowe Igrzyska Światowej Organizacji „Makabi”. Na nowotarskim Kowańcu była jedyna żydowska skocznia narciarska. W czasie wojny Żydzi mogli na Podhalu, wśród miejscowej ludności, liczyć na pomoc. W Nowym Targu było w czasie okupacji getto. Żydzi nie mogli kupować chleba czy mięsa, ratował ich nielegalny handel z polską ludnością.

Niestety, powojenna historia nie jest już taka optymistyczna. Na Podhalu zginęło po wojnie ponad 30 Żydów. - Każdy z tych przypadków był inny. Ginęli np. ludzie, którzy próbowali się przedostać nielegalnie przez granicę. Legalnie nie mogli przewieźć swoich pieniędzy i kosztowności, dlatego wybierali taką drogę - tłumaczyła Karolina Panz. - Często powodem morderstw były kwestie finansowe, ale w okolicach Białki Tatrzańskiej zginęło 7 Żydów, w tym 5 kobiet i pieniądze przy nich zostały - opowiada. - Być może była to zwykła egzekucja, zginęli, bo byli Żydami - domyśla się autorka badań.

W kwietniu 1946 r. został zastrzelony Ludwik Hertz ze znanej żydowskiej rodziny w Nowym Targu. Bardzo smutna jest historia Dawida Grasgruna, handlarza koni z Nowego Targu, który jako jedyny ocalał podczas zagłady Żydów w 1942 r. Zbiegł nago z cmentarza, dotarł do Łapsz Wyżnych, gdzie dostał ubranie od miejscowych ludzi. Ukrywał się do końca okupacji u zakonników w Czerwonym Klasztorze na Słowacji. Po wyzwoleniu powrócił do Nowego Targu. Walczył o odzyskanie synagogi. Dostawał listy z pogróżkami. Zginął we własnym domu w lutym 1946 roku. Sprawców nigdy nie odkryto.

Na swoich rękach krew żydowską mieli także działacze Goralenvolku w Rabce i Zakopanem. - W „oczyszczaniu” Podhala z Żydów pomagał Niemcom Krzeptowski, który podczas swoistego tournee po powiecie wskazywał miejsca ich zamieszkania - opowiadała Karolina Panz. - Największe żydowskie sklepy na Krupówkach otrzymali najbardziej aktywni członkowie Goralenvolku - przypomniał Maciej Krupa. Spotkanie odbyło się w ramach cyklu „Biało-czerwona filmowa” w nowotarskim MOK-u.

Beata Zalot

Tygodnik Podhalański 47/2014

Reklama

Komentarze Facebook

Powyższe komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu społecznościowego Facebook.
Redakcja 24tp.pl nie wpływa na treść oraz nie odpowiada za wpisy dokonane przez użytkowników portalu Facebook.

Dodaj komentarz

Reklama

stasek 2022-04-22 15:04:53

"domysla sie autorka badan".
Taka metodologia badan naukowych okreslana jest jako populistyczny belkot.

janek 2022-04-22 13:23:40

mordercy Openheima nie byli od Ognia czy z AK. Zostali aresztowani. Nie przypisuj wszystkich morderstw Ogniowi i jego ludziom

AK Podhale 2022-04-22 11:16:43

Tadeusz Moraw, syn żołnierza AK-WiN

Żydów w Nowym Targu, Białce Tatrzańskiej, Maniowach, w Krościenku, Dawida Grassgrina ,Józefa Openheima i innych zamordował Ogień i jego ludzie. Trzeba mieć odwagę i wskazywać sprawców, a nie owijać w bawełnę. Sprawcy mordując swoje ofiary zostawiali podpis AK z orłem z koroną. AK zostalo0 rozwiązane 19 sty7cznia 1945 r. Ludzie nie orientowali się ,że robi to banda nie mająca nic wspólnego z AK.

Galerie

III Memoriał Włodzimierza Weselskiego w Zakopanem

Slalom Gigant i walka o Puchar Wójta Gminy Poronin

Medalowy Pierwszy Krok wojowników z Czerwiennego

Pół wieku Muzeum Karola Szymanowskiego w Atmie

Kabaretowo-teatralne ferie w Poroninie za nami

Nowe elementy ekspozycji stałej w Muzeum Tatrzańskim

Strategia rozwoju Zakopanego

IV Bal Charytatywny PSONI Zakopane 2026

Gala rozdania Marek Tatrzańskich za rok 2025

Czas się kończy, przyjdźcie koniecznie obejrzeć prace Władysława Trebuni-Tutki

Poetyckie spotkania w Białym Dunajcu

Morze i góry spotykają się w Zakopanem

Andrzej Krzeptowski Bohac w Czerwonym Dworze

EABS w zakopiańskim Kombinacie

Kolekcja w Okszy otwarta dla publiczności

Dziadkowie, wnukowie, radość

Światło serca w Czerwonym Dworze

Muzyczne pasje Władysława Trebuni-Tutki

Szumny i Bogu Miłe w Kościele Św. Krzyża

Nowe muzeum pod Giewontem

Basia Giewont z Zakopanego walczy o Eurowizję

Akademia Lotnika pod Giewontem

Rzeźby Berbeki i obrazy Zaborowskiego w Witkacym

Szkolnie i kolędowo

Zaglądamy do Czerwonego Dworu

Jedla z koncertem w Atmie

Żółty żonkil nadzieją dla hospicjum

Złote, srebrne i brązowe medale dla karateków

Wychowanie fizyczne na nartach

Kraków - Zakopane - 50 lat elektryfikacji linii kolejowej

Zobacz pozostałe galerie

Ogłoszenia zobacz więcej dodaj ogłoszenie

PRACA | dam
Restauracja Siwy Dym w Rabce-Zdrój zatrudni: KUCHARZA KUCHNI ZIMNEJ ORAZ GORĄCEJ. Praca na stałe lub dorywczo. CV na: rabka@siwydym.pl Informacje pod numerem 887 080 004
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
DZIAŁKA UZBROJONA W ŁOPUSZNEJ. 506 525 884.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO OPAŁOWE 180 zł/ m3. 790 759 407.
SPRZEDAŻ | budowlane
STEMPLE BUDOWLANE 3 zł/mb. DESKI SZALUNKOWE 750 zł/kubik. KANTÓWKA 980 zł/kubik. 790 759 407.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Do wynajęcia LOKAL 50 m2 (pod zakład fryzjerski lub pod inna działalność) oraz LOKAL 25 m2 - I piętro - Łapsze Niżne, Delikatesy "Centrum". 504 230 942.
PRACA | dam
Zatrudnimy AGENTÓW NIERUCHOMOŚCI (Podhale/Zakopane). Szukamy osób z doświadczeniem w sprzedaży/marketingu, łatwością w budowaniu relacji i uśmiechem! Oferujemy: stabilne i jasne zasady wynagradzania, wsparcie zespołu oraz przyjazną atmosferę w biurze. Zgłoszenia: biuro@siewierski.pl tel. 506 131 463
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
DO WYNAJĘCIA LOKAL HANDLOWO - USŁUGOWO - BIUROWY o powierzchni ok. 50 m2. Zakopane centrum, ul. Kościuszki - 691 124 272.
SPRZEDAŻ | różne
WYPRZEDAŻ WYPOŻYCZALNI NART, pakiety niskie ceny tel. 692001268
PRACA | dam
PRACOWNIKA WYPOŻYCZALNI ROWERÓW Zakopane centrum tel. 692001268 info@fun-time.pl
PRACA | dam
Zatrudnimy STERNIKÓW PONTONOWYCH na Dunajcu tel. 608806030 info@fun-time.pl
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
ZAKOPANE - KOŚCIELISKO DO WYNAJĘCIA KOMFORTOWE, WYPOSAŻONE MIESZKANIA 35-38m2. 608 806 408
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
DO WYNAJĘCIA MIESZKANIE 38 m2 i 50 m2 W CENTRUM NOWEGO TARGU, UL. KRZYWA, STANDARD DO ZAMIESZKANIA, NOWE, ŚWIEŻE. 608 806 408
PRACA | dam
ZATRUDNIMY W KARCZMIE oraz W BARZE MLECZNYM: KUCHARZA/-KĘ, GRILLOWEGO, DOŚWIADCZONĄ POMOC KUCHENNĄ. Kontakt: 600 035 355 lub osobiście: Zakopane, Droga na Bystre 2A (9-13).
PRACA | dam
STATUS STUDENCKI/ WEEKEND/ 100 zł/h. PRACA EXCEL itp./ +mieszkanie/ micheelkowalski@gmail.com. Zakopane
PRACA | dam
PRACA DLA TYNKARZA LUB BRYGADY NA TYNKI. 535 290 865.
PRACA | dam
Hotel "Foluszowy Potok" Zakopane, ul. Zamoyskiego 42 zatrudni do restauracji hotelowej: KELNERA/-KĘ. Zapewniamy stabilną, całoroczną pracę w restauracji hotelowej. Kontakt wyłącznie telefoniczny: 660 41 00 46
PRACA | dam
Hotel **** w Zakopanem zatrudni KUCHARZA a la Carte tel. + 48 792 276 261
PRACA | dam
Młoda energiczna osoba poszukiwana do pracy na weekendy pod Gubałówką.... szczegoly pod numerem telefonu 781271166.
USŁUGI | inne
WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
ZAKOPANE - STYLOWY DOM (zadbany, urządzony), na działce 3000 m, widok na góry - 607 506 428.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Do wynajęcia MIESZKANIE 80 m2 - Szaflary. 660 876 537.
PRACA | dam
Przyjmę DO OPIEKI NAD STARSZĄ OSOBĄ. 665 602 766.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Emerytka szuka DOMU Z OGRODEM do wynajęcia - Nowy Targ i okolice. 575 450 977.
PRACA | dam
PIEKARNIA W ZAKOPANEM ZATRUDNI KIEROWCĘ. Mile widziane doświadczenie. Praca na stałe. 602 759 709
PRACA | dam
Zatrudnię SPRZEDAWCZYNIĘ DO SKLEPU SPOŻYWCZEGO W ZAKOPANEM. 606 115 465.
USŁUGI | budowlane
MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
USŁUGI | budowlane
OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO KOMINKOWE. 501 577 105.