2022-04-22 10:00:00

Reklama

Historia

Tajemnice Żydów podhalańskich

Reklama

W Nowym Targu Żydzi nosili się po góralsku i mówili gwarą. Mogli podczas okupacji liczyć na pomoc. Tak dobrych relacji nie było już w Zakopanem czy w Rabce. Największe żydowskie sklepy na Krupówkach za swoją antysemicką aktywność otrzymali działacze Goralenvolku.

Pretekstem do dyskusji na temat Żydów na Podhalu i niełatwych tematów z nimi związanych był pokaz filmu „Ida” w reż. Pawła Pawlikowskiego. Po projekcji na przemilczane wciąż tematy rozmawiali: Karolina Panz, która bada przeszłość nowotarskich Żydów, a także prowadzący spotkanie Maciej Krupa. W Nowym Targu tuż przed wojną żyło ok. 2 tys. Żydów (400 rodzin), w Zakopanem - 3 tys. Dziś nie ma po nich prawie żadnych śladów, poza nielicznymi, jak nowotarski żydowski cmentarz czy budynek dawnej synagogi, w którym w latach 70. zburzono piękną fasadę (dziś jest tam kino Tatry). W Zakopanem po synagodze nie ma śladu.

- W Nowym Targu relacje polsko-żydowskie były bardzo bliskie. Ludność żydowska była mocno zasymilowana. Żydzi nowotarscy używali gwary, ubierali się w stroje góralskie, znali przyśpiewki. Czuli się góralami - opowiadała podczas spotkania Karolina Panz. Żydzi na Podhalu byli bardzo dobrze zorganizowani, istniało dużo organizacji. W 1933 r. w Zakopanem odbyły się I Zimowe Igrzyska Światowej Organizacji „Makabi”. Na nowotarskim Kowańcu była jedyna żydowska skocznia narciarska. W czasie wojny Żydzi mogli na Podhalu, wśród miejscowej ludności, liczyć na pomoc. W Nowym Targu było w czasie okupacji getto. Żydzi nie mogli kupować chleba czy mięsa, ratował ich nielegalny handel z polską ludnością.

Niestety, powojenna historia nie jest już taka optymistyczna. Na Podhalu zginęło po wojnie ponad 30 Żydów. - Każdy z tych przypadków był inny. Ginęli np. ludzie, którzy próbowali się przedostać nielegalnie przez granicę. Legalnie nie mogli przewieźć swoich pieniędzy i kosztowności, dlatego wybierali taką drogę - tłumaczyła Karolina Panz. - Często powodem morderstw były kwestie finansowe, ale w okolicach Białki Tatrzańskiej zginęło 7 Żydów, w tym 5 kobiet i pieniądze przy nich zostały - opowiada. - Być może była to zwykła egzekucja, zginęli, bo byli Żydami - domyśla się autorka badań.

W kwietniu 1946 r. został zastrzelony Ludwik Hertz ze znanej żydowskiej rodziny w Nowym Targu. Bardzo smutna jest historia Dawida Grasgruna, handlarza koni z Nowego Targu, który jako jedyny ocalał podczas zagłady Żydów w 1942 r. Zbiegł nago z cmentarza, dotarł do Łapsz Wyżnych, gdzie dostał ubranie od miejscowych ludzi. Ukrywał się do końca okupacji u zakonników w Czerwonym Klasztorze na Słowacji. Po wyzwoleniu powrócił do Nowego Targu. Walczył o odzyskanie synagogi. Dostawał listy z pogróżkami. Zginął we własnym domu w lutym 1946 roku. Sprawców nigdy nie odkryto.

Na swoich rękach krew żydowską mieli także działacze Goralenvolku w Rabce i Zakopanem. - W „oczyszczaniu” Podhala z Żydów pomagał Niemcom Krzeptowski, który podczas swoistego tournee po powiecie wskazywał miejsca ich zamieszkania - opowiadała Karolina Panz. - Największe żydowskie sklepy na Krupówkach otrzymali najbardziej aktywni członkowie Goralenvolku - przypomniał Maciej Krupa. Spotkanie odbyło się w ramach cyklu „Biało-czerwona filmowa” w nowotarskim MOK-u.

Beata Zalot

Tygodnik Podhalański 47/2014

Reklama

Komentarze Facebook

Powyższe komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu społecznościowego Facebook.
Redakcja 24tp.pl nie wpływa na treść oraz nie odpowiada za wpisy dokonane przez użytkowników portalu Facebook.

Dodaj komentarz

Reklama

stasek 2022-04-22 15:04:53

"domysla sie autorka badan".
Taka metodologia badan naukowych okreslana jest jako populistyczny belkot.

janek 2022-04-22 13:23:40

mordercy Openheima nie byli od Ognia czy z AK. Zostali aresztowani. Nie przypisuj wszystkich morderstw Ogniowi i jego ludziom

AK Podhale 2022-04-22 11:16:43

Tadeusz Moraw, syn żołnierza AK-WiN

Żydów w Nowym Targu, Białce Tatrzańskiej, Maniowach, w Krościenku, Dawida Grassgrina ,Józefa Openheima i innych zamordował Ogień i jego ludzie. Trzeba mieć odwagę i wskazywać sprawców, a nie owijać w bawełnę. Sprawcy mordując swoje ofiary zostawiali podpis AK z orłem z koroną. AK zostalo0 rozwiązane 19 sty7cznia 1945 r. Ludzie nie orientowali się ,że robi to banda nie mająca nic wspólnego z AK.

Galerie

Najpiękniejsze palmy w Kościele Św. Krzyża w Zakopanem

Zdzisław Walczak. Kronikarz naszej tradycji

Gorąco na Walowej Górze, taki remont ludzi bulwersuje

Tatrzańskie kolory świata dla Ewy

Wagary z żonkilem w zakopiańskiej Mediatece

III Memoriał Włodzimierza Weselskiego w Zakopanem

Slalom Gigant i walka o Puchar Wójta Gminy Poronin

Medalowy Pierwszy Krok wojowników z Czerwiennego

Pół wieku Muzeum Karola Szymanowskiego w Atmie

Kabaretowo-teatralne ferie w Poroninie za nami

Nowe elementy ekspozycji stałej w Muzeum Tatrzańskim

Strategia rozwoju Zakopanego

IV Bal Charytatywny PSONI Zakopane 2026

Gala rozdania Marek Tatrzańskich za rok 2025

Czas się kończy, przyjdźcie koniecznie obejrzeć prace Władysława Trebuni-Tutki

Poetyckie spotkania w Białym Dunajcu

Morze i góry spotykają się w Zakopanem

Andrzej Krzeptowski Bohac w Czerwonym Dworze

EABS w zakopiańskim Kombinacie

Kolekcja w Okszy otwarta dla publiczności

Dziadkowie, wnukowie, radość

Światło serca w Czerwonym Dworze

Muzyczne pasje Władysława Trebuni-Tutki

Szumny i Bogu Miłe w Kościele Św. Krzyża

Nowe muzeum pod Giewontem

Basia Giewont z Zakopanego walczy o Eurowizję

Akademia Lotnika pod Giewontem

Rzeźby Berbeki i obrazy Zaborowskiego w Witkacym

Szkolnie i kolędowo

Zaglądamy do Czerwonego Dworu

Zobacz pozostałe galerie

Ogłoszenia zobacz więcej dodaj ogłoszenie

USŁUGI | inne
WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
PRACA | dam
NIEMCY: brygadzista do 5000 Euro, kranista do 4000 Euro, murarz cieśla do 3600 Euro, malarz ocieplenia elektryk spawacz do 2700 Euro. Umowa na warunkach niemieckich. 0048 575-001-116
SPRZEDAŻ | zwierzęta
Szczenięta OWCZARKI PODHALAŃSKIE. 788 679 465.
PRACA | dam
STATUS STUDENCKI/ WEEKEND/ 100 zł/h. PRACA EXCEL itp./ +mieszkanie/ micheelkowalski@gmail.com. Zakopane
PRACA | dam
Praca na budowie, elewacje, budowa od podstaw, wykończenia, Zakopane i okolice. 500160574
Tel.: 500160574
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
Sprzedam DOMY po 100 m2 - Klikuszowa, koło Centrum Narciarstwa. 608 729 122.
BIZNES
Wydzierżawię działkę w Ludźmierzu przy trasie Nowy Targ-Czarny Dunajec lub przyjmę reklamę. 608 729 122.
PRACA | dam
Przyjmę MURARZY. Praca Polska, Niemcy. 608729122.
USŁUGI | budowlane
BUDOWY DOMÓW OD PODSTAW, STANY SUROWE OTWARTE, DACHY, ELEWACJE. 608729122.
PRACA | dam
Restauracja Siwy Dym w Rabce-Zdrój zatrudni: KUCHARZA KUCHNI ZIMNEJ ORAZ GORĄCEJ. Praca na stałe lub dorywczo. CV na: rabka@siwydym.pl Informacje pod numerem 887 080 004
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
DZIAŁKA UZBROJONA W ŁOPUSZNEJ. 506 525 884.
NIERUCHOMOŚCI | wynajem
Do wynajęcia LOKAL 50 m2 (pod zakład fryzjerski lub pod inna działalność) oraz LOKAL 25 m2 - I piętro - Łapsze Niżne, Delikatesy "Centrum". 504 230 942.
PRACA | dam
Zatrudnimy STERNIKÓW PONTONOWYCH na Dunajcu tel. 608806030 info@fun-time.pl
PRACA | dam
ZATRUDNIMY W KARCZMIE oraz W BARZE MLECZNYM: KUCHARZA/-KĘ, GRILLOWEGO, DOŚWIADCZONĄ POMOC KUCHENNĄ. Kontakt: 600 035 355 lub osobiście: Zakopane, Droga na Bystre 2A (9-13).
NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
ZAKOPANE - STYLOWY DOM (zadbany, urządzony), na działce 3000 m, widok na góry - 607 506 428.
USŁUGI | budowlane
MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
USŁUGI | budowlane
OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
SPRZEDAŻ | różne
DREWNO KOMINKOWE. 501 577 105.