W początkach XX wieku po Tatrach spacerowały kaukaskie koziorożce, amerykańskie jelenie wapiti, a nawet bizony.
To nie bajka - olbrzymi zwierzyniec ogrodzony płotem urządził na obszarze swoich tatrzańskich dóbr książę Chrystian Hohenlohe. Sprowadził zwierzęta, by móc je zabijać podczas polowań. Do dziś być może w żyłach tatrzańskich jeleni płynie domieszka amerykańskiej krwi, po kuzynach - jeleniach wapiti...
- Zwierzyniec obejmował ogromny obszar - mówi Filip Zięba, specjalista ds. fauny Tatrzańskiego Parku Narodowego. W 1897 roku książę Chrystian Hohenlohe ogrodził płotem część swoich tatrzańskich dóbr, ok. 1200 ha powierzchni, w tym olbrzymie doliny Jaworową i część Białej Wody oraz część Tatr Bielskich. Zwierzyńca strzegli jegrowie, czyli strażnicy, z których wielu sprowadzono z Tyrolu. Przez cały teren poprowadzono sieć myśliwskich ścieżek, pobudowano drewniane domki dla jegrów. Księciu nie przyświecał bowiem cel w postaci ochrony gatunków; wręcz przeciwnie: był on zapalonym myśliwym. \"Wsławił\" się tym, że w ciągu ponad 40 lat zabił tysiąc kozic, napędzanych mu przez góralskich naganiaczy. W Hawraniej Dolinie z tej okazji postawiono kamienną płytę z napisem w języku polskim: \"Najjaśniejszy Książę Christian Kraft Hohenlohe (...) dnia 5ego Septembra 1924 zastrzelił tysiącznego capa.\" Dodajmy, że podczas akcji ostatniego liczenia kozic, która odbyła się w czerwcu, naliczono 950 sztuk tych zwierząt. Hohenlohe zamordował więc więcej kozic, niż liczy ich cała obecna populacja.
Po zwierzyńcu hasały nie tylko rodzime gatunki. Wpuszczono tu także jelenie z Kaukazu, Siedmiogrodu i Ameryki, koziorożce z Kaukazu i Alp, żubry z Kaukazu, bizony z Ameryki.
Jak podają Zofia Radwańska-Paryska i Witold Henryk Paryski w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej, zwierzyna była w zimie dokarmiana, ale w obrębie zwierzyńca żyła na swobodzie, osiągając najwyższe pogłowie w 1912. Na ogrodzonym obszarze żyło wtedy ok. 600 kozic, 1200 jeleni, 150 koziorożców, 21 bizonów i żubrów, 30 niedźwiedzi. Po 1912, z powodu trudności finansowych, Hohenlohe zmniejszył liczbę strażników i stan zwierzyny, wzmogło się kłusownictwo (m.in. górali podhalańskich), ale liczba zwierzyny była nadal pokaźna.
- Zwierzęta były trzymane za ogrodzeniem, jednak jakieś jelenie wapiti przedostały się i ta populacja była przez jakiś czas obserwowana w Tatrach. Wapiti to gatunek jelenia zamieszkujący Amerykę Północną. Poza tym ze zwierzyńca nie przedostały się żadne obce gatunki - mówi Filip Zięba. Nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy w żyłach tatrzańskich jeleni płynie dziś krew z domieszką amerykańskiej... - Do tego potrzebne byłyby szczegółowe badania genetyczne - mówi Filip Zięba.
Chrystian Hohenlohe był właścicielem wielkich obszarów w Tatrach. Zakupił dobra jaworzyńsko-lendackie, obejmujące m.in. Tatry Jaworzyńskie i Jaworzynę Spiską w 1879 roku. W kolejnych latach powiększał swój tatrzański majątek: kupił Wyżnie Hagi wraz z Batyżowiecką Doliną (bez jej górnej części) i Mięguszowiecką Doliną, a w 1904 roku dokupił dalszą część północnych stoków Tatr Bielskich, aż po Dolinę Bielskiego Potoku. Zamierzał kupić dalsze części Tatr, w tym Zadnie Koperszady i Szczyrbskie Jezioro z otoczeniem, jednak planów tych nie udało mu się zrealizować.
Hohenlohe zapisał się także w historii Polski, jako osoba uczestnicząca w sporze granicznym pomiędzy Galicją a Węgrami o Morskie Oko i podsycająca go na niekorzyść Galicji. Chciał bowiem zyskać na rozjątrzonym sporze dodatkowe grunty w Tatrach. \"Nie tylko polecił swym pracownikom z bronią w ręku dokonywać różnych gwałtów w Dolinie Rybiego Potoku (na obszarze tak Zamoyskiego, jak i górali białczańskich), lecz również spowodował swymi wpływami, że władze węgierskie podjęły bezprawne kroki zbrojne na tym terenie (wysłanie żandarmów węg. nad Morskie Oko)\" - czytamy w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej.
Zamieszkiwał w drewnianym \"pałacyku\" o charakterze myśliwskim w Jaworzynie Spiskiej. Jego dwór stoi zresztą do dziś. Został pochowany na cmentarzu położonym obok jaworzyńskiego kościółka.
W czasach funkcjonowania Zwierzyńca Jaworzyńskiego Hohenlohe zabronił turystom wstępu na ten obszar. Dopiero po licznych protestach turystów w prasie i interwencji węgierskich władz państwowych Hohenlohe zezwolił przechodzić przez swoje dobra, ale jedynie trzema znakowanymi szlakami: przez Polski Grzebień, Lodową Przełęcz i Przełęcz pod Kopą.
Do dziś w Tatrach Bielskich można obserwować pozostałości po zwierzyńcu, przede wszystkim w postaci resztek płotów. - Gdy pisałem przewodniki po Tatrach Bielskich, płoty jeszcze stały, więc pewnie stoją i teraz - mówi Władysław Cywiński, znawca topografii Tatr, autor szczegółowych przewodników po Tatrach. - Znajdowały się w kilku miejscach, m.in. w rejonie północnej grani Nowego Wierchu, na południowej grzędzie Hawraniej Czubki i na Murańskim Koniu, z tym, że nie mam pewności, czy drut w tym miejscu jest pozostałością po zwierzyńcu.
Zniknęła także tablica upamiętniająca zamordowanie przez Hohenlohego tysięcznej kozicy. - Tablica długo pozostawała w dolinie, jednak ktoś w końcu ją wyniósł - mówi Władysław Cywiński.
Obecnie przez tereny dawnego zwierzyńca wiedzie kilka znakowanych szlaków - głównie Doliną Białej Wody oraz Doliną Jaworową na Lodową Przełęcz. Gdy dopisze nam szczęście, spotkamy kozice, coraz liczniejsze w Tatrach. Na szczęście książę Chrystian Hohenlohe nie zdążył wytrzebić całej populacji.
Agnieszka Szymaszek
0
0
0
0
0
0
0 0
Tytuł artykułu typowy dla TP, tylko że mijający się z prawdą. Zwierzyniec, który założył Ks.Hohenlohe wcale nie był taki \"krwawy\" jak podaje TP. Oczywiście, był zorganizowany do polowań, ale: cyt: Aby postawić na odpowiednim poziomie hodowlę jelenia, nie wolno było przez 10 lat do 1889 roku polować na zwierzynę płową. Gospodarstwo łowieckie pochłaniało rocznie olbrzymie sumy, kosztem innych gospodarstw rolnych. Ile kosztowała hodowla jelenia i innej zwierzyny, mówią już ilości skarmionej paszy w ciągu roku:
300 ton siana
144 tony owsa
400 ton kasztanów
5 ton soli
144 tony chleba, na które składały się: otręby żytnie, jęczmień, bobik, mąka żytnia z dodatkiem fosforanu potasu. Takich chlebów wypiekano dziennie 600 kg.
Niedźwiedzi, zalegających i niezapadających w sen zimowy, było 30 sztuk stale dożywianych w ciągu zimy 120 końmi.
Może Pan redaktor i ochraniarze tatrzańskiej przyrody wyjaśnią czym róznił się książe od tych, którzy po skończonej pracy na rzecz ochrony przyrody idą na polowanie, podobno mordując tylko \"chore\" zwierzęta, czy jak im zachoruje ktoś bliski to walą go na komorę zamiast leczyć?
0 0
ras - mam do Ciebie wielką prośbę - z jakich żródeł masz takie informację o tych ilościach tej paszy dla tego zwierzyńca . Byłbym Ci bardzo bardzo wdzięczny za odpowiedz.Wręcz Cię proszę , gdzie to można znależć.....Z góry dziękuję i pozdrawiam...
0 0
ale ras nadmienia o kole mysliwskim Sabała?
0 0
@hawranski, pełny artykuł znajduje się w Wierchach - autor: Janusz Królikowski – „Wierchy” tom 74 str. 264
0 0
@ras
Na 264 stronie 74 tomu \"Wierchów\" znajduje się artykuł niejakiego Jakuba Boguckiego pt. \"Trudna karta sudeckich dziejów nareszcie opisana\"... Myślę więc, że nie to źródło miałeś na myśli. Pozdrawiam!
0 0
przepraszam cos namieszalem z numerami.Podaję cały tekst: Zwierzyniec w Dolinie Jaworowej.
Warto sobie przypomnieć dzieje zwierzyńca w dobrach jaworzyńskich, w latach 1969 minie, bowiem osiemdziesiąt lat, kiedy właściciel Jaworzyny Kristian Kraft, Prinz zu Hohenlohe – Oringen, Herzog von Ujest, wyznaczył szlak, po którym można było z Węgier do Morskiego Oka przejść obok zamkniętego i ogrodzonego wysokim płotem i drutem kolczastym zwierzyńca, strzeżonego przez służbę leśną pochodzącą z Alp, bowiem naszym góralom nie dowierzano.
Po wygraniu sporu o Morskie Oko, jaworzyński rewir zmniejszył się o 25 000 ha. Przed zagospodarowaniem jaworzyńskiego łowiska prócz dzików, kierdli kozic, świstaków, rysi i niedźwiedzi, głuszców i orłów nie było zwierzyny płowej, bowiem jeleń karpacki już na początku XIX wieku z powodu zajmowania łąk i pastwisk przez zwierzęta domowe – prawie całkowicie w Tatrach Wysokich wyginął. Jeleń karpacki był tylko gościem w lecie, a zimie szukał karmy w lasach bukowych i dębowych na południu Tatr. Hohenlohe starał się go utrzymać (było ich ok. 300 sztuk), tępiąc kłusownictwo i niszcząc rabusiów zwierzęcych. Ofiara tej ochronnej gospodarki łowieckiej padł ryś, spełniający rolę sanitarną wśród zwierzyny leśnej.
Próbowano osiedlić jelenie różnych odmian, jak angielskie białe jelenie, Wapiti, pochodzące głównie z ówczesnego Śląska niemieckiego z miejscowości Sławięcice. Od roku 1879 do 1886 sprowadzono ich 112 sztuk, o dużej domieszce krwi jelenia karpackiego, najłatwiej dającego się aklimatyzować w warunkach tatrzańskich.
Odmian azjatyckich, amerykańskich i angielskich dostarczał hodowca dzikich zwierząt w Hamburgu, Hagenbeck. Odmiany te okazały się mniej odporne na choroby i panujące w Tatrach warunki klimatyczne.
Aby postawić na odpowiednim poziomie hodowlę jelenia, nie wolno było przez 10 lat do 1889 roku polować na zwierzynę płową. Hohenlohe strzelił 8 XI 1889 roku pierwszego selekcyjnego czternastaka, a ustrzelony w 1908 roku szesnastak ważył 375 kg, po wypatroszeniu 312 kg, o porożu wagi 13 kg.
Gospodarstwo łowieckie pochłaniało rocznie olbrzymie sumy, kosztem innych gospodarstw rolnych. Ile kosztowała hodowla jelenia i innej zwierzyny, mówią już ilości skarmionej paszy w ciągu roku:
- 300 ton siana
- 144 tony owsa
- 400 ton kasztanów
- 5 ton soli
- 144 tony chleba, na które składały się: otręby żytnie, jęczmień, bobik, mąka żytnia z dodatkiem fosforanu potasu. Takich chlebów wypiekano dziennie 600 kg.
Najlepszym rykowiskiem był rewir „Zuberec”. Jak sama nazwa wskazuje, w średniowieczu musiały tam żubry i to był jeden z powodów prób wprowadzenia z powrotem tego przeżuwacza. W 1885 roku sprowadzono znowu 44 sztuki do Jaworzyny, w tym dwa żubry z rezerwatu pszczyńskiego ks. Pless, amerykańskich bizonów dostarczył Hagenbeck. Oba te przeżuwacze, co rok odbywały wędrówki w poszukiwaniu odpowiedniej dla siebie karmy, aby ustrzec się przed ich wyemigrowaniem przeznaczono dla nich niewielką enklawę leśną.
W Jaworzynie po 6 letniej hodowli urodziło się 13 V 1901 roku pierwsze ciele żubrze.
Bizony od 1885 do 1932 roku wychowały 18 cieląt; odstrzelono tylko 4 sztuki.
Pierwszego bizona strzeliła arcyksiężna Izabella, drugiego arcyksiążę Fryderyk, trzeciego ks. Georg Hohenlohe-Oringen, a ostatniego książę Tassilago Festetisch.
5 III 1932 roku pozostałe przeżuwacze zostały przeniesione do Praskiego ZOO.
Wprowadzenie koziorożców nieudało się, znaczna część ich padła na skutek parchów. Ivan Bohus po wojnie, w latach 1953 – 1954, starał się bez dodatnich wyników zaaklimatyzować syberyjskiego koziorożca.
Niedźwiedzi, zalegających i niezapadających w sen zimowy, było 30 sztuk stale dożywianych w ciągu zimy 120 końmi.
W Jaworzyńskim pałacyku było 1000 poroży, znaczna ich część pochodziła z Tatr. Zbiór ten przedstawiał dużą wartość i na pierwszej międzynarodowej wystawie łowieckiej w Wiedniu w 1910 roku otrzymał wiele odznaczeń.
Janusz Królikowski
0 0
ras-bardzo dziękuję i pozdrawiam.
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu 24tp.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz