Rozmawiajmy. Już samo wypowiedzenie do drugiej osoby tego, co w człowieku siedzi, może uchronić od niepotrzebnej śmierci - namawia dr Iwona Koszewska, która od 5 lat prowadzi na terenie powiatu tatrzańskiego działania mające na celu zapobieganie depresji i samobójstwom.

Jak wynika z danych GUS, mieszkaniec powiatu tatrzańskiego częściej niż statystyczny Polak decyduje się na ten desperacki czyn. Jednak w ostatnich latach odwrotnie niż w całej Polsce w powiecie tatrzańskim jest tendencja spadkowa. W Polsce liczba samobójstw po 2011 r. wzrosła, na Podhalu w tym czasie nieco zmalała. - Jest jakaś siła, która chroni górali przed kryzysem - twierdzi Iwona Koszewska, choć nie potrafi odpowiedzieć jaka, bo tego nikt nie badał. - Być może pamięć pokoleniowa radzenia sobie w historycznie i ekonomicznie trudnych czasach - zastanawia się.

W zeszłym roku na swoje życie targnęło się w powiecie tatrzańskim 9 osób, rok wcześniej 10. Tragiczny był rok 2003, kiedy odebrało sobie życie aż 26 osób. Do 66% wszystkich samobójstw na terenie powiatu tatrzańskiego doszło w samym mieście Zakopanem, pozostałe 34% w okolicznych wioskach. Najwięcej osób popełnia samobójstwo w wieku 35-64 lat, w zeszłym roku targnęło się na swoje życie 6 osób w tym przedziale wiekowym. Na szczęście po 2006 r. żadne dziecko (do 14 roku życia) nie popełniło samobójstwa, choć wcześniej i takie przypadki odnotowywały podhalańskie kroniki policyjne.

Częściej na ten desperacki czyn decydują się mężczyźni (81%). Oni też częściej sięgają po alkohol, który ułatwia podjęcie takiej decyzji. Wśród czynników ryzyka wymienia się sztywny, tunelowy sposób myślenia, charakteryzujący się uogólnieniami "nigdy", "zawsze", "na pewno",  "albo-albo".

Dr n. med. Iwona Koszewska od 5 lat prowadzi na terenie powiatu tatrzańskiego pilotażowy program "Aby halny nikogo nie zabrał". Zebrane dane, wynikające z nich wnioski, przeprowadzone wywiady - wszystko ma służyć stworzeniu systemu, który takim osobom pomoże, uchroni ich przed podjęciem ostatecznego kroku. Co roku w październiku - z inicjatywy dr Koszewskiej - odbywa się w Zakopanem konferencja, w której biorą udział uznani psychologowie, psychiatrzy, terapeuci (piszemy o niej na str. 26). Słuchaczami są nauczyciele, pracownicy sądów rodzinnych, księża, urzędnicy i wiele osób prywatnych zainteresowanych tematyką. Spotkania mają charakter otwarty dla wszystkich zainteresowanych.

- Samobójstwa to nie jest tylko problem medyczny - twierdzi dr. Iwona Koszewska. - Dziś odchodzi się od poglądu, że samobójca musi być osobą chorą psychicznie - podkreśla. Według socjologów "samobójstwa są najczulszym wskaźnikiem integracji społeczeństwa, wyznacznikiem kondycji społeczeństwa i miarą siły więzi społecznych".

Jak można rozpoznać osoby, które mają samobójcze myśli? Jak im pomóc? Dr Iwona Koszewska twierdzi, że takie osoby wysyłają sygnały informujące. Może to być list pożegnalny, oddawanie swoich rzeczy, ale może być też po prostu smutek, wycofanie się takiej osoby z kontaktów. Nierzadko są to wypowiedzi wprost. Zwykle towarzyszy im poczucie, że się jest w pułapce bez wyjścia, bez pomocy. Poczucie, że "nie mogę tak żyć", a nie "chcę umrzeć". - Podjęcie rozmowy z osobą w kryzysie samobójczym może być bardzo istotne. Usłyszenie swoich myśli może być formą terapii. Towarzyszący niepokój ma szansę zmniejszyć się, pojawia się możliwość usłyszenia, że jest jakieś inne rozwiązanie -twierdzi dr Koszewska.- Ważna jest obecność innych ludzi w pobliżu, poczucie, że nie jest się samemu z problemami, że ktoś mnie rozumie - dodaje psychiatra. Jeśli taka osoba nadużywa alkoholu, bardzo ważne jest podjęcie leczenia. Jeżeli towarzyszy myślom depresja lub inne zaburzenie psychiczne lub wątpliwość, co do jego występowania, konieczne jest skorzystanie z porad specjalisty. Można pójść razem.

Czy coś się zmieniło przez 5 lat prowadzonych na terenie powiatu tatrzańskiego działań? Być może łatwiej się mówi o słabościach, dramatach samobójczych, potrzebie zapobiegania, znaczeniu rozmowy, korzystaniu z pomocy psychologa, psychiatry, porozmawianie z lekarzem rodzinnym. W ostatnim czasie o 65% wzrosło rozpoznanie depresji na terenie powiatu tatrzańskiego. Więcej osób zaczęło się też leczyć z alkoholizmu.

- Dzięki temu programowi udaje się problem pokazywać bez żadnych obciążeń, odstygmatyzować go. Ludzie oswajają się z tą tematyką - twierdzi Andrzej Skupień, wicestarosta tatrzański. - Czy to się przełoży na faktyczne efekty, to tego jeszcze nie wiem - dodaje i podkreśla, że wiele jest jeszcze do zrobienia.

Beata Zalot