Marc Eberle, niemiecki dokumentalista, odebrał Nagrodę Burmistrza Zakopanego za najlepszy film, ukazujący życie społeczności górskiej.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"916"}

Jego film gościł na ubiegłorocznych 3. Spotkaniach z Filmem Górskim w Zakopanem i zdobył jedną z nagród. Reżyser nie mógł wtedy przyjechać. 29 kwietnia Marc Eberle odebrał z rąk burmistrza Zakopanego statuetkę. Wieczorem w karczmie U Ratowników była kolejna okazja obejrzenia filmu i porozmawiania z jego twórcą.

Tematem filmu jest życie niewielkiej społeczności górskiej w wysoko położonych i mało dostępnych dolinach gór Hindukuszu, w północno-zachodniej części Pakistanu, w pobliżu granicy z Afganistanem. Od wieków żyją tam Kalasze, grupa etnicznych górali, spokrewnionych wg legendy bardziej z jednym z generałów Aleksandra Wielkiego, niż muzułmańską dominacją reszty kraju.

Marc spędził w gościnie u Kalaszy trzy razy po dwa tygodnie. Miejsce, odnalezione w czasie górskich wędrówek po Hidukuszu, wskazał mu brat. Pierwsze dwie wizyty poświęcił Marc na budowanie zaufania do siebie i zamiarów sfilmowania Kalaszy. Trzecia wizyta to były już zdjęcia do filmu, który wielokrotnie został obsypany nagrodami. Dlaczego? Film rzetelnie, ale i z pasją dokumentuje zanikający świat izolowanej społeczności, którą ukazuje w bardzo naturalnym, nieinwazyjnym świetle. Na tym polega siła przekazu Marca Eberle.

Kalasze zamieszkują cztery górskie doliny na wysokości ok. 1300 m. Mają swój własny język, pielęgnowaną przez wieki kulturę, bardzo bogato zdobione stroje i swoje wierzenia. Wierzą, że ponad dolinami, gdzie mieszkają, gdzieś wysoko w górach, mają siedzibę opiekuńcze duchy, bóstwa i wróżki. Najwięcej festiwali odbywa się zimą. Większość z nich ma charakter szamański, choć szaman – jak to zostało przedstawione na filmie – to już ginący \"zawód\". Wśród Kalaszy pozostało ich zaledwie kilku. Szaman to ten, który ma kontakt z duchami, z przodkami, to ten, który leczy, radzi i w intencji swoich próśb składa ofiary. Często są to ofiary z żywych zwierząt w formie i obrządku, który może budzić nasz sprzeciw. Kozy, największe bogactwo Kalaszy, są święte. Ich mleko ma moc oczyszczającą i wykorzystywane jest w tajemnych rytuałach. Uwagę przybyszów z zewnątrz przyciągają jaskrawe, wyjątkowo bogato zdobione stroje. Co ciekawe, Kalasze pracują w nich nawet w polu, przy zbiorach.

Sahiba, główna bohaterka filmu, jest młodą Kalaszką, która wraz z rówieśnicami przygotowuje się do wiosennego festiwalu Joshi. Jest to najważniejsze święto w roku, kiedy bóstwa schodzą z gór i mieszają się z ludźmi. Jest to także swoisty targ wdzięków dla tych, którzy szukają żony. Nic dziwnego, że panny są wyjątkowo strojne, a panowie prześcigają się w zalotach. Bywa, że już w czasie festiwalu łączą się w pary i znikają w górach na kilka, nawet kilkanaście dni. Jest to sygnał dla rodziców przyszłych małżonków, że powinni porozmawiać. Bywa i tak, że jeśli rodzice nie dochodzą do porozumienia, są przeciwni związkowi. Wtedy młodzi długo nie wracają z kryjówki w górach, ba, nawet próbują szantażować rodziców, że przejdą na islam, jeśli nie dostaną zgody na małżeństwo. Tak też się dzieje całkiem często. Presja islamu jest niezwykle silna, a innych pokus nie brakuje. Do dziś pogańskim Kalaszom wmawia się, że tylko wiara w Allacha prowadzi do raju. Islam przyjmuje niewielka część społeczności, wielu jednak z tych, co przeszło na islam, w głębi ducha pozostaje Kalaszem i w wyobraźni nosi zdobne stroje do końca życia.

Jeszcze 100 temu żyło w sąsiednich dolinach ponad 100 tys. Kalaszy, do dziś pozostało ich niespełna 3 tysiące. Język Kalaszy jest niepiśmienny, dzieci w szkole uczą się w pakistańskim urdu. Można jednak nieśmiało mówić o renesansie kultury tej społeczności. To za sprawą kapłanów, którzy mogą w szkole nauczać kultury i zwyczajów. Dzieci chętnie słuchają, a miejscowe władze takich praktyk nie zabraniają. Jest to szansa na utrwalanie ginących wartości. Gorzej z produkcją wina i bimbru. Te przez władze muzułmańskie są surowo zakazane i bezwzględnie tępione. Cierpią Kalasze, bo to ważny fragment ich tradycji i tożsamości.

Doliny połączone są wąskimi, wyboistymi drogami, dostępnymi jedynie przez jeepy. Do cywilizacji, stolicy prowincji miasta Chitral, wiedzie podobna droga. Kalasze zjeżdżają tu na targ, kupują narzędzia, plastiki czy inne błyskotliwe \"dobra\" ze świata i wracają do siebie. Teren jest także dostępny turystom. Za pobraniem niewielkiej opłaty dociera tu w ciągu roku około 100 osób z zewnątrz. To niewiele, ale niedługo wszystko się zmieni. Przez doliny Kalaszów budowany jest tunel z drogą krajową. – To będzie koniec tej kultury, pięknie żyjących w baśni ludzi – przekonywał na spotkaniu niemiecki dokumentalista. – Chyba że w porę ich ochronimy, nauczymy jeszcze silniejszej pielęgnacji swoich dóbr i właściwej relacji z turystami. Trzeba się za to zabrać już teraz, kiedy nie ma tam jeszcze hordy przybyszów z zewnątrz.

Marc Eberle zapowiedział swój kolejny film. Tym razem filmowiec dociera jako pierwszy z ekipą filmową do ogromnego lotniska wojskowego na terytorium Laosu, do niedawna pilnie strzeżonego obiektu o znaczeniu strategicznym dla rejonu całej Azji Południowo-Wschodniej. Kto go zbudował, jakim celom służyło – dowiemy się niebawem. Jeszcze w maju film będzie miał premierę w Amsterdamie, być może wkrótce trafi też do Zakopanego.

Marek Tomalik