Czy nowa ustawa o parkach narodowych zagrozi terenom chronionym?

Od ponad roku jest głośno o nowych planach rządu w stosunku do parków narodowych. Przyrodnicy obawiają się nowej, scentralizowanej instytucji o nazwie Polskie Parki Narodowe, którą zarządzać będzie w Warszawie generalny dyrektor. Pomysłodawcą był w 2019 roku Henryk Kowalczyk, ówczesny minister środowiska. Później prace przerwała pandemia. Projekt nowej ustawy o parkach narodowych, który jest już gotowy, przygotował resort klimatu i środowiska. Według rządu nowe przepisy mają poprawić funkcjonowanie i wzmocnić finansowo polskie parki. Dokument miał powstać na wzór amerykański, gdzie istnieje National Park Service.

 

*

W lutym tego roku projekt ustawy trafił do dyrektorów parków narodowych oraz innych instytucji, które były poproszone o przedstawienie swoich opinii w ramach konsultacji społecznych. Teraz w Ministerstwie Klimatu i Środowiska analizowane są nadesłane uwagi. Dokument jest już na tyle gotowy, że niedługo trafi do parlamentarzystów.

Nowa ustawa to największa zmiana dotycząca zarządzania obszarami chronionymi od 2004 roku. Zgodnie z zapowiedziami ministra miała ona ułatwić powoływanie nowych parków narodowych oraz wesprzeć prawnie, finansowo i organizacyjnie parki już istniejące. Apelowali o to przyrodnicy, naukowcy, parkowcy i organizacje pozarządowe.

 
Od ponad 20 lat w Polsce nie powstał żaden nowy park narodowy, ale przygotowywane przepisy nadal umożliwiają samorządowcom blokowanie inicjatyw tworzenia i powiększania terenów chronionych.

 

*

Największy nacisk w projekcie ustawy rząd położył na centralizację parków narodowych. Parkowcy boją się, że swoją decyzją rządzący odbiorą autonomię poszczególnym parkom, a także rozmontują mechanizm ochrony przyrody. Będzie to pierwszy krok do legalnego inwestowania na terenach chronionych. Już są różne zakusy, aby w takich miejscach budować wyciągi, stacje narciarskie, kolejki gondolowe. W praktyce może to doprowadzić do sytuacji, w której obszar przyrodniczo cenny zostanie wyłączony z parku, ponieważ utracił walory kulturowe.

*

Wydaje się, że nowe przepisy upolitycznią ochronę przyrody i parki narodowe, bo będą uzależnione od rządzących. Ustawa zakłada likwidację konkursów na dyrektorów i umożliwia powoływanie szefów bez konkursów, zgodnie z wolą ministra klimatu. Dokument umożliwia odwoływanie - bez podania przyczyn - członków rad naukowych. Ułatwia zmniejszanie istniejących parków narodowych, a także przewiduje na terenach chronionych tworzenie różnych inwestycji na tzw. cele publiczne, co budzi duże kontrowersje wśród przyrodników.

*

Parkowcy oczekiwali zwiększonego dofinansowania z budżetu Lasów Państwowych, a tymczasem będzie ono takie same jak do tej pory. Parki będą musiały też oddawać 20 procent przychodu do wspólnej kasy, która później będzie rozdawana uznaniowo lub "przejedzona" przez centralną dyrekcję.

Przyrodnicy mają nadzieję, że uprawnienia dyrektorów poszczególnych parków narodowych jednak nie będą ograniczone, a każdy z parków będzie niezależną jednostką. Żaden z dyrektorów nie chce się publicznie wypowiedzieć na temat nowej ustawy i swoich obawach.

 

*

Radosław Ślusarczyk z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot podsumowuje jednym zdaniem: - Ustawa nie ma żadnej wartości dodanej. Ma za to szereg uwag do nowego dokumentu i centralizacji parków narodowych. - Do tej pory dyrektorzy dobrze radzili sobie z zarządzaniem parków. Oprócz ochrony przyrody zajmowali się edukacją, ukazywały się ciekawe wydawnictwa. W Tatrach jest dużo szybkich interwencji, chociażby związanych z niedźwiedziami. Podejmowali decyzje, do których czasem trzeba podejść elastycznie - tłumaczy Radosław Ślusarczyk. - A teraz będą musieli pytać w centrali, czy mogą pojechać samochodem kilka kilometrów dalej poza park lub wydać pieniądze na naprawę kawałka szlaku - dodaje zbulwersowany. Zwraca też uwagę na to, że wszystkie wysiłki związane z opracowaniem planów ochrony pójdą na marne, nie mówiąc o środkach, które parki pozyskiwały z Unii Europejskiej. - Nowa ustawa doprowadzi do niegospodarności w parkach. Nie doczekamy się też żadnego nowego parku narodowego - uważa Ślusarczyk.

jof