"Cudzego nie chcemy, swojego nie oddamy", "naprawcie błędy komunizmu", "skończcie z rozkradaniem dobytku Słowaków" - pod tymi hasłami protestowało kilka dni temu ponad dwustu dawnych mieszkańców wsi Ruskinowce oraz ich potomków na leśnym parkingu obok dawnej wsi Dvorce w Górach Lewockich na Słowacji.

W 1952 roku mieszkańcy czterech kilkusetletnich, spokojnych miejscowości położonych w górach między Kieżmarkiem a Lewoczą zostali przemocą wysiedleni, a na ich terenach komunistyczna władza utworzyła poligon wojskowy Javorina. Ruskinovce, Dvorce,  Ľubické Kúpele oraz Blažov zrównano z powierzchni ziemi, a opornych mieszkańców zamknięto we więzieniach lub szpitalach psychiatrycznych. Reszta musiała zacząć życie od nowa w sąsiednich wioskach. Całe góry stały się na niemal sześćdziesiąt lat białą plamą na mapie Słowacji.

Gdy w 2011 poligon wojskowy został ostatecznie zlikwidowany, dawni mieszkańcy byli pewni, że ich, trwająca od upadku komunizmu w Czechosłowacji, walka o odzyskanie zrabowanego majątku zakończy się sukcesem. Restytucje majątków, które miały zakończyć się w ubiegłym roku, trwają nadal, a większość mieszkańców bezskutecznie walczy z biurokratyczną machiną. Karol Galek, prezes Stowarzyszenia na Rzecz Odnowy Wsi Ruskinovce,  wyjaśnia, iż "państwo zwróciło zagrabione mienie wyłącznie na papierze. W rzeczywistości nikt nie odzyskał nawet metra kwadratowego ziemi".

Tereny, które nie zostały jeszcze objęte restytucjami, a na których stoją budynki, mają przejść na własność właścicieli nieruchomości, a nie ich dawnych mieszkańców. Według protestujących mamy do czynienia z cichą prywatyzacją zagrabionych przez komunistów majątków. Według Galka stracą potomkowie prawdziwych mieszkańców Gór Lewockich, a zyskają wybrani ludzie z układami, którzy chcą zarabiać na prywatnych terenach łowieckich. W proteście uczestniczyli parlamentarzyści  partii opozycyjnych.

Kolejne demonstracje zaplanowane są na dziś - 27 stycznia pod budynkiem słowackiego parlamentu - Rady Narodowej w Bratysławie, natomiast pod siedzibą rządu protestujący chcą dokonać symbolicznego pogrzebu swoich nadziei na odzyskanie ziemi. Na terenie każdej z nieistniejących miejscowości znajduje się niewielkie miejsce pamięci. Wszystkie dostępne są asfaltową drugą lub szlakiem turystycznym.

haj

źródła:

www.teraz.sk, www.sme.sk, TASR, http://www.ruskinovce.sk/

historyczne fotografie: http://www.ruskinovce.sk/fotogalerie/

Dokładna bibliografia:

http://poprad.korzar.sme.sk/c/7608567/povodni-majitelia-pozemkov-v-javorine-protestovali.html

http://www.teraz.sk/regiony/povodni-majitelia-pozemkov-z-vo-javori/115809-clanok.html

http://poprad.korzar.sme.sk/c/6018503/restitucie-v-obvode-javorina-brzdi-byrokracia.html

http://www.ruskinovce.sk/

http://www.ff.umb.sk/app/cmsFile.php?disposition=a&ID=12414 - artykuł Postupný zánik obce Blažov, PhDr. Jaroslava Benická