Darowizna jest umową, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Przepisy kodeksu cywilnego wskazują, że darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

Rażąca niewdzięczność obdarowanego

W przepisach prawa brak jest legalnej definicji rażącej niewdzięczności. Stwierdzenie, czy obdarowany faktycznie dopuścił się w stosunku do darczyńcy rażącej niewdzięczności, sąd dokonuje przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy.  Orzecznictwo ugruntowało stanowisko, że nie każde zachowanie wbrew woli darczyńcy zostanie zakwalifikowane jako rażąca niewdzięczność, musi ona przyjąć postać kwalifikowaną. Zachowanie obdarowanego powinno wykazywać silne nasilenie złej woli  w stosunku do darczyńcy w celu wyrządzenia mu szkody majątkowej bądź krzywdy np. odmówienie pomocy w chorobie, pobicie, czy rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy. Do określenia motywów tych zachowań bierze się pod uwagę również ustalenie, czy były one prowokowane bądź powodowane przez samego darczyńcę. Rażąca niewdzięczność zostaje wykluczona, gdy do sporów i konfliktów przyczyniły się nie tylko naganne zachowania obdarowanego, ale także postępowanie darczyńcy. Należy pamiętać, że w sytuacji, gdy darczyńca przebaczył obdarowanemu, darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności.

Pogorszenie stanu majątkowego darczyńcy

Darczyńca może odwołać darowiznę, która jest jeszcze niewykonana, w sytuacji, gdy  po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ  zmianie w takim stopniu, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Niewykonana darowizna jest wtedy, gdy nie przeniesiono przez darczyńcę na obdarowanego prawa majątkowego oznaczonego w umowie darowizny. Orzecznictwo wskazuje, iż poza samą wysokością pogorszenia stanu majątkowego, należy uwzględnić stosunek powstałej zmiany do łącznej wartości majątku darczyńcy. Zatem nie uzasadnia odwołania darowizny znaczna kwotowo strata, jeśli nie istnieje ryzyko uszczerbku w utrzymaniu darczyńcy bądź niebezpieczeństwa dla realizacji ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych. Odwołanie darowizny z powodu zmiany w stanie majątkowym darczyńcy nie jest również możliwe, jeśli zmiana ta powstała w wyniku jego winy umyślnej bądź rażącego niedbalstwa.

Forma i terminy odwołania darowizny

Odwołanie darowizny powinno nastąpić przez złożenie przez darczyńcę pisemnego oświadczenia woli obdarowanemu. Nie jest jednak ono równoznaczne z wykonaniem odwołania. W przypadku zwrotu przeniesienia własności nieruchomości należy zrobić to w formie aktu notarialnego. Jeśli obdarowany nie zwróci dobrowolnie przedmiotu darowizny, darczyńcy pozostaje droga sądowa. Zgodnie z prawem darczyńca ma rok na odwołanie darowizny z powodu niewdzięczności (termin liczy się od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o tej przesłance). Zgodnie z kodeksem cywilnym przepisy o odwołaniu darowizny nie mają zastosowania, gdy darowizna czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego, np. powinność jej dokonania wynika z przyczyn moralnych.

Agata Czarnota Polsko-Amerykańska Kancelaria Prawna 

Tel. +48 882 157 414 (PL) T:+1 312 380 0934 (USA) 

e-mail : [email protected]