Co czuję, gdy na nich patrzę? Żal mi ich. Nawet im współczuje. Ale więzienie to dla nich najlepsza resocjalizacja - wyznaje Jacek Jaworski, człowiek, który szkolił morderców z kopalni "Wujek".

Krótki epizod zaciążył na całym ich życiu. Dziś autorzy "Raportu Taterników" - dokumentu, który zmienił bieg procesu zabójców strzelających w 1981 roku do górników kopalni Wujek - są rozproszeni. Na kolejne rozprawy regularnie przychodzi tylko Jacek Jaworski.

Drugi z autorów, Ryszard Szafirski, uciekł do Kanady, trzeci - Janusz H. czeka w areszcie śledczym na wyrok za produkcję narkotyków. - Powiedz, że czekam na nich - szepnął Jaworskiemu podczas jednego z widzeń w więzieniu.

Instynkt zabójcy

Kiedyś wydawało się, że jedni, czyli instruktorzy, i drudzy - milicjanci plutonu specjalnego - są kumplami.

Wisząc na linie w tatrzańskiej ścianie, trzeba mieć do siebie zaufanie. I mieli. Oni liczyli, że taternicy są nie tylko dobrymi instruktorami wspinaczki.

Podczas wielogodzinnych wypraw rozmawiali o wszystkim. Także o tym, co najbardziej ich dręczyło.

Zaledwie kilka miesięcy wcześniej strzelali do ludzi.

Jak mówili, czuli się jak na strzelnicy, celując z wysokości rampy do bezbronnych górników.

Fik - i ludzik się przewracał.

Jeszcze więcej opowiadali wieczorami w schronisku w Dolinie Pięciu Stawów. Wódka lała się strumieniami.

Szafirski i H., dusze towarzystwa, potrafili stworzyć wspaniałą atmosferę.

A Jaworski, wówczas oficer milicji, to swój. Ten jednak, będąc abstynentem, notował w pamięci wszystko, co tyczyło się wydarzeń z 16 grudnia 1981 roku.

Wkrótce powstał Raport Taterników, opisujący dokładnie przebieg zajść w kopalni Wujek, a przede wszystkim podający, kto strzelał, kto zabijał.

Wszystkie 3 kopie raportu zaginęły, nie docierając do władz podziemnej Solidarności.

Dopiero w latach 90. Jacek Jaworski z kompanami odtworzyli jego treść. Niedługo potem dokument trafił do sądu, przed którym toczył się proces przeciw zabójcom z kopalni.

Sprawa zakończyła się uniewinnieniem.

Ale teraz kończy się kolejny proces. Prokurator żąda wysokich wyroków, nawet do 15 lat więzienia.

- Obserwowałem ich podczas każdej rozprawy. Liczyłem, że coś w nich drgnie, zmiękną. Nic. Jedynie podczas mowy oskarżenia, wydawało się, że dotarło do nich, że nie pozostaną bezkarni - wspomina Jacek Jaworski.

Ostatni proces pokazał, że autorzy Raportu nie kłamali. Jaworski musiał nawet przejść badanie psychiatryczne, by stwierdzić, czy nie ma tendencji do konfabulowania.

Biegli stwierdzili, że jest wiarygodny. Także zeznania innych świadków potwierdzały tezy Raportu.

Na szczęście zdrajcy

Gdy w 2000 roku w Tygodniku Podhalańskim ukazał się artykuł na temat Raportu, wielu świadków tamtych wydarzeń niedowierzało Jaworskiemu i jego kompanom.

W opinii środowiska taternickiego byli oni zdrajcami, którzy wpuścili zomowców z Wujka do świątyni Tatr.

Piętno Judasza ciągnie się za nimi przez lata. Dopiero proces, a także przyznanie Jaworskiemu przez IPN "statusu pokrzywdzonego" pozwalają spojrzeć na ich dokonania z innej perspektywy.

- Sami prosiliśmy, by Wolna Europa nadała komunikat, że szkolimy zomowców - mówi Jaworski.

- Wiedzieliśmy, jakie groziło nam niebezpieczeństwo, gdyby okazało się, że pracujemy na dwa fronty. Byliśmy w śmiertelnym niebezpieczeństwie, bo przecież SB miała swoją wtyczkę w środowisku - kierownika schroniska w Roztoce.

Na szczęście środowisko miało nas za zdrajców, bo inaczej pewnie byśmy teraz nie rozmawiali...

Każdy z trzech taterników osobiście wiele stracił w życiu. Szafirski, załamany ogólnym potępieniem kolegów taterników, wyjeżdża do Kanady.

A przecież zapowiadał się na doskonałego himalaistę. Brał udział w pierwszych polskich wyprawach w najwyższe góry.

Nie wytrzymał ostracyzmu i uciekł z kraju.

Janusz H., doktor chemii, wpadł w alkoholizm, a z czasem wziął się za bardziej intratne zajęcie, niż praca na uczelni - produkcję amfetaminy.

Obecnie kolejny rok czeka w areszcie śledczym na proces i wyrok.

Jaworski w latach 80. współpracuje z opozycją. Bojąc się dekonspiracji, wraz z kolegami sfingował wypadek narciarski.

Zderzenie z drzewem miało skutkować wstrząsem mózgu, amnezją i całkowitą niezdolnością do służby.

Resort dał mu spokój, jednak wezwania na przesłuchania sprawdzające, czy rzeczywiście nic nie zapamiętał, otrzymywał jeszcze w 1989 roku.

Nie dorobił się, nie zrobił kariery.

Po kolejnych saksach w Niemczech powrócił na Podhale i do swego domu w odległym przysiółku Podwilka - Danielkach.

Szkoli kolarzy górskich, organizuje ekstremalne wyścigi, jednak zamiast na tym zarobić - częściej dokłada.

- Czy zrobiłbym to samo wiedząc, ile nas to kosztowało? Tak. Warto było - kwituje.

Giną na wieki

Czy zabójcy z Wujka zostaną skazani? Wszystko wskazuje, że ciągnący się latami proces wreszcie pokaże winnych.

Na ławie oskarżonych są ci, którzy strzelali, jak i ci, którzy nie przyłożyli do tego ręki.

Wszyscy solidarnie trzymają się ustalonej wcześniej wersji, że są niewinni.

- Ten wyrok będzie odbiciem prawdy. Nikt poza nimi nie mógł strzelać. To był regularny pluton egzekucyjny - strzelali, by zabić.

A teraz to oni giną na wieki, bo nie chcą się przyznać do winy. A bez tego nie ma mowy o przebaczeniu - podsumowuje autor Raportu Taterników.

Józef Figura | - Liczyłem, że coś w nich drgnie, że zmiękną. Nic - mówi o swych kursantach Jacek Jaworski.

Zobacz też:
Fotografie z pacyfikacji kopalni.