„Ziuta” prowadzi w Lincoln własny warsztat samochodowy. Jego brat robi przy taśmie w fabryce ciasteczek. „Rudy” z Rabki jest recepcjonistą w ekskluzywnym hotelu. – Nasi masowo wyjeżdżają do kraju? Pierwsze słyszę – kiwa głową z niedowierzaniem.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"3860"}

Lincoln, 85-tysięczne miasto w Anglii, stolica hrabstwa. Tu prawie dwa tysiące lat temu Rzymianie zbudowali twierdzę dla swojego IX Legionu. Dziesięć wieków później powstała fantastyczna gotycka katedra, w której kręcony był niedawno słynny „Kod Leonarda”. W XII wieku Ryszard Lwie Serce zbudował swój zamek. Cztery lata temu zaczął się tu exodus Polaków. Skuszeni dobrą pracą, wysokimi w porównaniu z krajem zarobkami i szansą na normalne życie, zaczęli się osiadać głównie przy Portland Street. Z czasem dla miejscowych stała się ona „Poland Street”.

Ziuta: zaczął od skrzynki

Dumny szyld „Ziuta&KKL” wisi nad potężnym garażem przy Woodstock Street. Józek Pawlikowski dwa lata temu przywiózł do Anglii skrzynkę z narzędziami. Dziś zatrudnia trzech ludzi i nie narzeka na kryzys w motoryzacji. – Nie mamy problemów z klientami. Zresztą, paradoksalnie, kryzys nam pomaga – ludzie kupują więcej używanych samochodów, a te, wiadomo, częściej się psują. I mamy robotę! – wyjaśnia.

Ziuta przyjechał do Anglii w 2005 roku – jak wspomina – tylko na chwilę. Brat załatwił mu pracę przy taśmie w fabryce, by przez wakacje dorobił sobie na studia w Krakowie. Po trzech miesiącach wrócił na krakowską AGH, ale nie w głowie mu była nauka. Po dziesięciu miesiącach w kraju wrócił do Lincoln. Zarzekał się, że tylko na pół roku. Przywiózł ze sobą narzędzia z kraju, by w wolnych chwilach dorabiać, naprawiając samochody. – Z kolegą z Kluszkowiec pracowaliśmy „na ulicy”. Po prostu, jak trzeba było szybko zreperować samochód, to przyjeżdżaliśmy i na miejscu naprawialiśmy, co się dało. Szło nieźle – wspomina.

W tym czasie wyjechał do kraju, by pobrać się z Małgosią – rodaczką z Szaflar. W domu nie zagrzali jednak miejsca. Wrócili na wyspy. W marcu 2007 roku Ziuta znów stanął za taśmą w fabryce ciasteczek. Po trzech dniach miał dość. – Już wcześniej szukałem pracy w jakimś warsztacie, ale wszyscy mnie totalnie olewali – przyznaje. – W końcu zajechałem do zajezdni autobusowej. Gość coś zaczął mi tłumaczyć, nie mogłem zrozumieć, zawołałem brata i okazało się, że rzeczywiście – mam pracę.

Przez pół roku Pawlikowski rano naprawiał autobusy, a wieczorami prywatne samochody na ulicy. Kiedyś potrzebował garażu, by kolejnemu klientowi zrobić remont silnika. Ktoś go skierował do jednego z właścicieli. Za pięćdziesiąt funtów wynajął ruderę na dzień. Klient był zadowolony, Józek też. Niedługo trafiła się kolejna grubsza robota, którą trzeba było wykonać pod dachem. Znów wynajął garaż, a potem zdecydował się na stałą dzierżawę. – Dogadałem się z kumplem z Inowrocławia i otworzyliśmy własny, legalny warsztat. Założenie firmy? Tu trwało to dwadzieścia minut. Dwa papierki, zgłoszenie, opłata 30 funtów i gotowe – mówi z uśmiechem.

Zarejestrowali firmę dokładnie 23 października 2007 roku. Potem wyremontowali garaż. Wśród klientów jest coraz więcej Brytyjczyków. Wychodząc, spoglądają na niewielką budę, w której prowadzi warsztat Anglik. Wcześniej prowadził go w garażu Ziuty. Dziś tylko patrzy z zazdrością na kolejny samochód, podstawiany do Pawlikowskiego.

Józek z Małgosią doczekali się w Anglii syna – Jaś ma już półtora roku. W drodze jest już kolejne dziecko. – Czy zostanę? Na pewno nie. Posiedzę ze dwa lata, zarobię, nabiorę doświadczenia i będę chciał warsztat otworzyć w Polsce – przekonuje, jak niemal każdy napotkany Polak.

Arkadiusz – Janosik z miłości do gór

Jak są górale, to musi być i góralska knajpa. Nie inaczej jest w Anglii, choć takich lokali nie ma zbyt wielu. – Jedziemy na kwaśnicę do Janosika – zapowiada Tomek Sadkowski, zapraszając na wycieczkę. Z Lincoln do Boston jest około 40 mil. W godzinę jesteśmy na miejscu. Podwoje Janosika otwierają się dopiero o 16.30. Z zewnątrz jedynie szyld wykonany na desce sugeruje tradycyjny wystrój wewnątrz. I rzeczywiście, po otwarciu starych, drewnianych drzwi możemy zapomnieć o Anglii, choć z drugiej strony to nie to samo, co eleganckie knajpy na Krupówkach. Zamawiamy kwaśnicę – w porównaniu z miejscowym jedzeniem smakuje niebiańsko. Jest i boczek, i ziemniaki, i spora porcja kapusty – za ponad dwa funty. – Góral? Nie, pochodzę z Bełchatowa, ale kocham góry – deklaruje Arkadiusz Godlewski, właściciel restauracji.

W Anglii mieszka od dziewięciu lat. A przyjechał na trzy miesiące.
 
Janosika założył wspólnie z angielskim przedsiębiorcą. Pomysł, oczywiście wyszedł od Polaka, zresztą nasi stanowili na początku większość klienteli restauracji. Przychodzili tu poczuć się trochę jak w starym kraju. Teraz jest ich mniej. Tu można poczuć, że w świecie jest kryzys – ludzie zaczynają oszczędzać – głównie na rozrywce i restauracjach. Dziś do Janosika przychodzą też miejscowi, choć oni zwykle wolą swoje „fisch and chips”. Coraz częściej zaglądają Słowacy i Ukraińcy. – Kryzys? Damy radę. Choć, jak się okazuje, otworzyliśmy lokal w ostatniej chwili – dziś byłoby to istne samobójstwo – podsumowuje właściciel.

Godlewski mimo wszystko chce wrócić do Polski. Jednak liczy, że wcześniej znajdzie sprawnego menagera, który poprowadzi lokal w Anglii, a on sam otworzy coś nowego w kraju. W końcu do Anglii przyjechał na krótko – by popracować, odłożyć pieniądze na mieszkanie i wrócić do Polski. I tak już mówi od dziewięciu lat.

Tomek – z myjni do hotelu

– Rudy, podzwoniłbyś, bo ja się z nimi za cholerę nie dogadam – prosi młody mężczyzna, rozkładając na stole plik rachunków. Trzeba je pozamykać, bo chłopak wraca do Polski. Jako nauczyciel z wykształcenia ma już dość pracy przy taśmie. Liczy, że w rodzinnych stronach, w okolicach Bydgoszczy, lepiej mu się ułoży.

„Rudy”, czyli Tomasz Sadkowski, bierze telefon i przebija się przez urzędniczy mur. Opłata za wodę do uregulowania, prąd, kablówka i Internet tylko do połowy marca. Schodzi ze dwadzieścia minut. Następnego dnia Tomek jedzie z kolejnym znajomym do biura pośrednictwa nieruchomościami, które właśnie przejęło mieszkanie, wynajmowane od innej agencji. Trzeba podpisać nową umowę, ustalić sposób płatności, opłacić czynsz. W pracy ma wolne, więc nie ma problemu. – Trzeba sobie pomagać – deklaruje. – Niektórzy się dziwią, że nie biorę pieniędzy, ale przecież jak ja się komuś przysłużę, to mogę liczyć i na niego – dodaje. – W końcu, jak się przenosiłem ze starego mieszkania, to miałem dziesięciu chłopaków do pomocy i trzy samochody. Jeszcze ktoś zgrzewkę piwa przyniósł.

Tomek pochodzi z Rabki. Przed wyjazdem imał się różnych zajęć – pracował w sklepie, a ostatnio w myjni samochodowej. Miał dość niepewności, więc cztery i pół roku temu wyruszył z kolegą na Wyspy. Przyjechał, ledwo mówiąc po angielsku. Początkowo łapał się różnych zajęć – przeważnie była to praca przy taśmie w fabrykach. Choć nie chodził na kursy, całkiem nieźle opanował język. A że jest bezpośredni w kontaktach z innymi, łatwo dogadywał się w rozmaitych urzędach. Prawie rok przepracował jako wolontariusz w organizacji niosącej pomoc Polakom. Zwykle był tłumaczem – chodził po urzędach, szpitalach, pomagał uzyskać zasiłki czy znaleźć pracę. I coraz lepiej opanowywał język. To pozwoliło mu znaleźć pracę także dla siebie. Od blisko roku jest recepcjonistą w renomowanym hotelu Ibis. Tu musi biegle mówić po angielsku, tym bardziej że goście z Polski należą tu do rzadkości. Mówi, że mu się udało. Ale jak każdy Polak zaraz dodaje, że kiedyś wróci.

Tomek mieszka z Martyną i ich półtorarocznym synkiem Sebastianem na przedmieściach Lincoln, w jednym z ceglanych domków wzdłuż drogi. Przed każdym podwórze z samochodem, a z drugiej strony trawiasty ogródek, otoczony żywopłotem. W Polsce o takim lokum mogli tylko pomarzyć. Tu – mimo kryzysu – zastanawiają się, czy nie opłaciłoby się, zamiast wynajmu, wziąć kredyt i kupić co własnego. Tym bardziej że w drodze już jest kolejne dziecko.

Maryna Nemś urodziła się w Czarnym Dunajcu. Przyjechała do Anglii niemal w ciemno, znając jedynie Tomka. Dziś na zmianę zajmują się dzieckiem, bo sama pracuje na pół etatu w największym pubie w Lincoln – Ritz-u. Jest jedną z barmanek za ogromną ladą – z wprawą nalewa kolejne kufle różnego rodzaju piw, a w wolnym czasie pochłania kolejne polskie książki, które znajomi przywożą z kraju. – Czego najbardziej mi żal? Gór i śniegu – takiej prawdziwej zimy. I moich piesków, które zostały w rodzinnym domu. Ale jak dziecko skończy pół roku, to na pewno też kupimy psa – dodaje mrużąc oczy w stronę Tomka.

Tomasz – dylemat alkoholika

Niemal samo centrum Lincoln. Tuż za okazałym budynkiem płynie leniwie niewielka rzeka. Tu ciasna droga kończy się parkingiem – dalej są tylko nabrzeżne krzaki. Miejsce to niedawno zrobiło medialną karierę po tym, jak reporter lokalnej gazety odkrył tutejsze obozowisko bezdomnych. Z dnia na dzień Anglicy zaczęli sobie zadawać pytanie, jak to możliwe, że u nich, w kraju dobrobytu, są ludzie bez dachu nad głową?

W zagajniku stoi kilka ubłoconych namiotów. Rozciągnięte między drzewami sznurki pełnią raczej funkcję szaf, niż służą do suszenia bielizny. Bo kto by tu cokolwiek prał? Stare, drewniane skrzynki zastępują stół, a na pojedynczych krzesłach, wyciągniętych gdzieś ze śmieci, można chwilę posiedzieć. Zanim się spadnie – tu nikt nie ukrywa, że mieszkańcy to alkoholicy. W większości z Polski. Ale niedawno byli też dwaj Litwini i Anglicy. Gdy zrobił się szum, przenieśli się za rzekę. Ponoć jeden miał na pieńku z prawem – wolał się usunąć policji z oczu.

Tomasz ma 28 lat, pochodzi z Sandomierza. – Szukasz górali? Tu ich nie ma, chyba, że kumpel z Zielonej Góry – śmieje się.

Dziś jest w miarę zadbany i jeszcze trzeźwy – kilka dni temu wyszedł ze szpitala, gdzie omal nie stracił stóp. Na szczęście okazało się, że odmrożenia, których się tu nabawił, są powierzchowne. Skończyło się na kilku zastrzykach i opatrunku. Podczas naszej rozmowy zauważamy zbliżającą się policjantkę. Przez głowę przechodzi myśl, że będzie jakaś draka. Ale zamiast tego słyszę, jak z daleka kobieta zwraca się do bezdomnego „Hi Thomas!”. Pyta o samopoczucie, wizytę w szpitalu, co się stało, że ma na nosie potężnego strupa. – Nie pamiętam – odpowiada chłopak z rozbrajającą szczerością. Sam mówi bardzo dobrze po angielsku. Jest młody, sprawny i gdyby nie alkohol…

Nie ma żadnego legitymowania, zresztą Tomasz nie ma dokumentów – jak przekonuje, ktoś mu je skradł. Bez nich znalazł się w sytuacji bez wyjścia. Nie może dostać pracy, zarobić na mieszkanie czy choćby podróż do Londynu, by wyrobić papiery. W podobnej sytuacji jak Tomasz w samym Lincoln jest trzydziestu Polaków. Jednak przyczyną ich bezdomności jest zwykle alkohol.

– To sytuacja bez wyjścia – rozkłada ręce Marysia Filip, pracownica brytyjskiej organizacji Paragraf 22, zajmującej się głównie pomocą dzieciom i młodzieży. – Okazuje się, że aby dostać się do noclegowni, trzeba mieć prawo do otrzymywania zasiłku mieszkaniowego. Z kolei ono przysługuje tylko tym, którzy wcześniej przepracowali cały rok bez przerwy. Jeśli nie, to noc w przytułku kosztuje aż 11 funtów – prawie jak w hotelu. A wyrobienie dokumentów? Na to trzeba mieć ze 150 funtów – na bilet do Londynu, opłatę za samo wyrobienie, potem na kolejną podróż, bo dokument oczywiście trzeba odebrać osobiście. Bez paszportu też się nie dostanie zasiłku – to kolejny paradoks.

W życiu Tomasza pojawiło się światełko nadziei – jeden z Kościołów zgodził się przyjąć go na roczną terapię – będzie pracował i leczył się. Dziś mówi, że chce zerwać z nałogiem. Ale czy rzeczywiście?

Marysia – nie widzę exodusu

Marysia pochodzi z Łodzi. Choć pracuje z dziećmi i młodzieżą ze wschodniej Europy, dwa razy w tygodniu poświęca czas na porady także dla dorosłych Polaków. Jak przekonuje, górale w Lincoln cieszą się dobrą opinią – są pracowici, zaradni, choć często mają kłopoty z językiem. To głównie z tego powodu odwiedza ją w biurze co jakiś czas jedna z zakopiańskich rodzin. Co charakterystyczne, za każdą pomoc chcą się jakoś zrewanżować – choćby zaproszeniem na herbatę czy przynosząc kawałek wiejskiej kiełbasy, którą właśni dostali w paczce.

Jak zauważa Marysia Filip – w Lincoln i okolicach nie widać, by Polacy masowo wracali do kraju. – Słyszę o tym ciągle w polskim radiu czy telewizji. Ale tu tego nie zauważyłam. Może w Londynie, gdzie więcej ludzi pracowało w budowlance. Ale skala też nie jest taka ogromna. Każdy o tym mówi, a mało kto zna takich, którzy wyjeżdżają. Tu, na wyspach, znam ze dwa tysiące Polaków. I tylko jednego, który wyjechał do Polski.

Józef Figura