Gdzie szukać tajemniczych miejsc związanych ze zbójnikami, kim byli zbójniccy hersztowie i co jadali podczas uczt na górskich polanach – na to wszystko można znaleźć odpowiedź w internetowym „Szlaku zbójników karpackich”.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"6689"}

Zbójnictwo, które wywarło ogromny wpływ na kulturę ludową Karpat, do dziś kojarzy się z wolnością i honorem, a legendy o tematyce zbójnickiej są chętnie słuchane. Temat zbójników nadal fascynuje etnografów, historyków, folklorystów i znawców literatury. Najpopularniejszym zbójnikiem, którego może wymienić niemal każde dziecko, był Janosik. Niektórzy znają jeszcze Ondraszka, beskidnika z Beskidu Morawsko-Śląskiego i Aleksego Dobosza, Harnasia z Czarnohory. Ale swojego zbójnickiego bohatera ma każdy region Karpat. Lud darzył ich sympatią, najczęściej przypisywał szlachetne cechy. Zbójnicy do dzisiaj są bohaterami góralskich pieśni, opowieści, obrazków na szkle. Wiele miejsc w Karpatach nazywanych jest na cześć znanych zbójników.

Leszek Młodzianowski, przewodnik beskidzki i miłośnik Karpat z Żywca, jest pomysłodawcą utworzenia internetowego „Szlaku zbójników karpackich” (www.zbojnickiszlak.pl), który jest portalem wiedzy o zbójnictwie. Szlak wiedzie od Beskidu Żywieckiego przez cały łuk karpacki i szeroko pojęte Podkarpacie, a także przez teren pięciu krajów - Polskę, Czechy, Słowację, Ukrainę i Rumunię. - Szlak zbójników karpackich ma na celu rozwój turystyki i krajoznawstwa oraz rozpowszechnienie wiedzy na temat folkloru, regionalizmu, historii, zwyczajów i obyczajów górali – twierdzi pomysłodawca i twórca szlaku w jednej osobie. – Chciałbym, aby ten szlak – na wzór szlaków architektury drewnianej lub oscypkowego – został oznakowany. Takie rozmowy trwają już z samorządami Beskidu Śląskiego i Żywiecczyzny, ale największe nagromadzenie miejsc związanych ze zbójnictwem jest w Małopolsce. Chętnie udostępnię logo i nazwę szlaku, które są potrzebne do oznakowania – przekonuje.

Szlak zbójnicki powstawał przez prawie 3 lata. - Przy jego tworzeniu przeglądnąłem tysiące starych książek, map, przewodników, archiwaliów, kronik miejskich. Wiele godzić spędziłem w bibliotekach, archiwach państwowych – wymienia Leszek Młodzianowski. Prawie cały miesiąc zajęłoby czytanie zawartości portalu, a jego przejście – prawie 2 lata, ponieważ liczy ok. 4 tysięcy kilometrów.

::attachment{"type":"image","item_id":"2236097", "alt":"zdjęcie", "title":"", "longSide":"900"}

W portalu – poza podziałem na kraje i poszczególne pasma górskie - zostały wydzielone trzy zasadnicze części. W pierwszej można znaleźć m.in. informacje o ponad 50 hersztach zbójnickich. Zamieszczono też ok. 300 zbójnickich legend. W drugim dziale znajdują się ciekawostki o zbójnikach, a wśród nich o strojach, jakie nosili, zbójnickim jadle i miejscach, gdzie przechowywali skarby. Każdy z nich miał przy sobie broń, z którą nigdy się nie rozstawał, nawet podczas snu. „Udając się na spoczynek kładł strzelbę pod siebie. Zaskoczony we śnie przez harników, uciekał nieraz w koszuli tylko, ale pistolety i flintę miał zawsze przy sobie. Nie strzegł tak pilnie zrabowanych skarbów, jak broni, symbolu siły, znaczenia społecznego, równości ze szlachtą, która żyjącym w poddaństwie góralom, zabraniała chodzić w pewnych wypadkach nawet z siekierami, a broń palną konfiskowała w obawie, iż może się ona przeciwko niej obrócić. Rozstanie się z bronią nie było u zbójnika nigdy dobrowolne. Dlatego oznaczało ono koniec „zbójowania” i było zapowiedzią bliskiej śmierci” – czytamy w portalu.

Ostatnia część zawiera szczegółowy opis ponad 600 miejsc związanych ze zbójnikami i ich działalnością. Na zbójnickim szlaku znalazły się również Tatry, Podhale, Orawa, Ziemia Babiogórska, Gorce, Spisz i Pieniny.

W środku Lipnicy Wielkiej stoi murowany kościół. Pochodzi z 1769 roku i stanął na miejscu drewnianego, który został przeniesiony do Chyżego. „Ten orawski kościół jest bardzo znaną zbójnicką fundacją. Tak odwdzięczył się Harnaś zbójnicki Białoń z Lipnicy za udzielenie ostatniego namaszczenia chorej frajerce przez tutejszego księdza. Dziewczyna wyzdrowiała, zbójnik sypnął złotem na budowę nowej świątyni, a w ołtarzu jako wotum zawiesił swój bunkoś, czyli maczugę” – czytamy na portalu. I dalej: „Białonia z Lipnicy Wielkiej na „zbójnickie chodniki” sprowadziła sprzeczka z hajdukiem, któremu odpowiedział pięścią. Do tego zdarzenia doszło najpewniej w czasie odrabiania pańszczyzny, która wówczas obowiązywała na Orawie. Od tego czasu zamieszkał na Babiej Górze, skąd napadał na okoliczne wsie. Potrafił podobno przez jedną noc pobiegnąć z Orawy do Krakowa i obrabować kilka zamożnych domów. Rano wracał z powrotem na Orawę”.

„Szlak zbójników karpackich to swoisty przewodnik, który - jak ma nadzieję Leszek Młodzianowski – prawdopodobnie zostanie wydany drukiem, ponieważ patronat nad tym przedsięwzięciem sprawuje wydawnictwo „Bezdroża”.

Jolanta Flach