Nie wiem, jak żył, ani jak umarł ksiądz z włoskiej mieściny. Ale gdy zmrużę oczy, próbuję zobaczyć w murach romańskiej świątyni pochyloną sylwetkę duchownego. I jego strach, że nie wierzy. Że to, czego uczy innych, nie istnieje, że Boga nie ma. Świętokradztwo?

Nie lubiłem tego święta. Za komuny kojarzyło mi się z manifestacją siły Kościoła dręczonego przez ubecję. I takiego sensu w nim wówczas upatrywałem. Po przemianach widziałem tu przekaz, że katolicy są Polsce, i to wcale nie – jak by się mogło wydawać – w mniejszości. Ale zawsze Boże Ciało kojarzyło mi się z triumfem religijności ludowej, tradycyjnej i – wydawało się – bezrefleksyjnej. Błąd.

Zapewne mało kto pamięta, że u zarania stało zwątpienie. W 1263 roku w Bolsenie, niewielkiej włoskiej miejscowości, jak każdego dnia miejscowy ksiądz szykował się do odprawienia Mszy św. I jak co dzień od dłuższego czasu ogarniało go zwątpienie – czy ten kawałek chleba rzeczywiście zmienia się w Ciało, a parę kropli wina w Krew Chrystusa? Kościelne kroniki podają, że ta niewiara kapłana dotyczyła wyłącznie sprawy Transsubstancjacji – czyli przeistoczenia. Ale czy tylko? Może był to kryzys wiary, zagubienie, niemoc odnalezienia gdzieś utraconej po drodze więzi z Bogiem? Tego nie dowiemy się nigdy – tajemnicę poczciwy ksiądz zabrał ze sobą do grobu. Źródła kościelne skoncentrowały się na cudzie, który miał nastąpić. Właśnie podczas porannej Eucharystii duchowny wyszeptał po raz kolejny słowa, w które już przestał wierzyć „To jest ciało moje”. W tym momencie z kawałka chleba popłynęła krew.

Rok później papież ogłosił uroczystość Bożego Ciała, która szczególnie w Polsce jest obchodząca nadzwyczaj okazale. Zawsze sześćdziesiąt dni po Wielkiej Nocy na ulice miast i wsi wychodzą tysiące ludzi, by przejść w procesji do czterech ołtarzy.

O księdzu z Bolseny nikt już nie pamięta. Świętym nie został, bo jakiż to przykład dla ludu – ksiądz, który wątpił w Boga? Cud cudem, ale słabości ludzkiej nie ma co nagłaśniać.

Nie wiem jak żył, ani jak umarł ksiądz z włoskiej mieściny. Ale gdy zmrużę oczy, próbuję zobaczyć w murach maleńkiej, romańskiej świątyni pochyloną sylwetkę duchownego. I jego strach, że nie wierzy, że to, czego uczy innych, nie istnieje, że Boga nie ma. Świętokradztwo? Nie! Przeciwnie – przejaw wiary głębokiej i refleksyjnej. Cud, który nastąpił jest mniej istotny. Dla mnie ciekawy jest cud zwątpienia.

Boję się, że chrześcijaństwo, dziś obudowane całym murem dogmatów, prawd wiary i teologicznych tomów, nie pozwala na zwątpienie, poszukiwanie. Teolodzy na wszystko dają gotową odpowiedź, opartą – jeśli nie na Biblii i logice, to na encyklikach i mniejszych lub większych cudach. Nie pozwalają zwątpić, pochylić się nad swoją własną, wewnętrzną, pielęgnowaną z mozołem wiarą, nie zostawiają miejsca na pytania.

*

Czasem wydaje mi się, że ten cud nastąpił nie dlatego, by zademonstrować ludowi prawdę o Przeistoczeniu, ale prawdę o zwątpieniu. Niewierzący ksiądz z Bolseny pozostanie patronem poszukiwaczy Prawdy. A „demonstracyjne” polski procesje Bożego Ciała? Niech każdy je odbiera, jak chce. Dla mnie będą symbolem drogi, poszukiwania, zagubienia. I hołdu dla zbłąkanego księdza, którego niewiara paradoksalnie stała się jednym z podstawowych symboli chrześcijaństwa.

Zacheusz