Diabła z widłami, turonia z baranim łbem i Żyda nie mogło zabraknąć w grupie kolędniczej, która chodziła od domu do domu z noworocznymi powinszowaniami.

Zwyczaje kolędnicze należą do najbardziej barwnych i widowiskowych tradycji obrzędowych. Od św. Szczepana do Trzech Króli, a czasem dłużej – do Matki Boskiej Gromnicznej – chodzili od domu do domu poprzebierani chłopcy. W zamian za bożonarodzeniowe i noworoczne powinszowania otrzymywali pieniądze i świąteczne przysmaki. Śpiewali kolędy i odgrywali jasełka. Kolędnicy chodzili z turoniem i gwiazdą. Pojawiał się król Herod w asyście diabła, anioła i śmierci. Powszechną wesołość wzbudzali dziad i Żyd. Chodzili też pasterze z szopką. Pastuszkowie śpiewali pastorałki, a anioł zwiastował dobrą nowinę. Na święto Trzech Króli pojawiali się trzej królowie z gwiazdą. Czasem kolędnicy czernili sobie twarze i odwracali kożuszki włosem na wierzch. Często przemierzali duże odległości, idąc od wioski do wioski przez zaśnieżone pola i drogi.

---

Zapraszamy do krótkiej wycieczki z kolędnikami z "Zawaternika"

::attachment{"type":"image","item_id":"2206892", "alt":"zdjęcie", "title":"", "longSide":"900"}

---

Juliusz Zborowski, długoletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego, w tekście „Szopka zakopiańska”, znajdującym się w „Pismach Podhalańskich”, opisuje dawny zwyczaj kolędowania: „Było to zajęcie kilkunastoletnich chłopców lub starszych wyrostków. Obchodzili dom za domem, zbierając datki po występie i znajdując – jak zapewnia tradycja – wszędzie chętnych widzów. Im weselsze były humorystyczne sceny z „dziadem”, tym lepiej bawiła się widownia, tym lepszą „markę” miały zespoły. Szopkarze rekrutowali się przeważnie z niezamożnych rodzin, a pierwotnie – jak również niesie tradycja – z robotniczych rodzin, zatrudnionych w dawnych „hamrach”, tj. w hutniczych zakładach, czynnych niegdyś w zakopiańskich Kuźnicach. Nieraz w jeden w wieczór można było spotkać dwa, trzy zespoły”. W zakopiańskich jasełkach występowało 6 osób: anioł, dziad, baca i trzej pasterze o imionach Fedor, Stach i Iwan.

Istniało kilka form kolędowania, które powtarzały się w wielu regionach Polski, a różniły się tylko elementami. Niezależnie od regionu i przedstawianych scen, kolędnicy zawsze wchodzili do izby i wygłaszali swoje kwestie w ustalonej kolejności. – Sceny kolędnicze – w zależności od regionu – mogą być mniej lub bardziej rozbudowane, ale muszą być zgodne z przekazami biblijnymi – wyjaśnia etnomuzykolog Aleksandra Bogucka-Szurmiak.

Więcej o zwyczajach kolędowych tutaj.

Jolanta Flach