Pod koniec ubiegłego roku ukazała się znakomita książka pod tytułem „Szczyty Tatr i ludzie”. Jest to polska edycja publikacji wydanej przez zasłużone słowackie wydawnictwo I&B, w roku 2010, pod tytułem „Tatranské štity a ľudia”. Autorem tekstu jest najwybitniejszy słowacki tatrolog Ivan Bohuš starszy, a zdjęcia wielu autorów i materiały archiwalne zebrał wydawca Ivan Bohuš młodszy.

     Zasadniczą część tej pracy stanowi pięćdziesiąt rozdziałów opisujących pięćdziesiąt wybitnych tatrzańskich szczytów oraz związanych z nimi ludzi – pierwszych zdobywców, wybitnych przewodników, taterników, turystów, pisarzy i znawców Tatr. Ale nie jest to bynajmniej suchy historyczny wykład, ani też lapidarny opis rodem z taternickiego przewodnika. Autor charakteryzuje poszczególne szczyty, omawia ich topograficzną lokalizację oraz nazewnictwo. Nie brak tu odwołań do literatury opisującej pierwsze bądź znaczące wejścia na dany wierzchołek, autor chętnie i często cytuje te dawne relacje, nie boi się opowieści i anegdoty. W przypadku bardziej wybitnych wierzchołków znajduje miejsce na opis innych niż klasyczna dróg na szczyt i ich pierwszych zdobywców. Zyskujemy dzięki temu nie tylko historię zdobywania Tatr, historię swoistą, bowiem nie prowadzoną chronologicznie, nielinearną, mozaikową. Zyskujemy także bogaty zbiór postaci, które na przestrzeni ostatnich czterystu lat tworzyły historię poznawania i zdobywania tatrzańskich szczytów – swoisty tatrzański słownik biograficzny.
     Układ rozdziałów – odmiennie niż w słowackim oryginale – wyznacza topografia: autor porusza się ze wschodu na zachód. Jak to zwykle w słowackim piśmiennictwie bywa przez Tatry rozumie Bohuš wyłącznie Tatry Wysokie, a Tatry Zachodnie reprezentuje w książce –  samotnie – Giewont. Z pięćdziesięciu opisanych szczytów czterdzieści jeden leży na Słowacji, cztery to wierzchołki graniczne, a pięć – Giewont, Kościelec, Kozi Wierch, Mnich i Zamarła Turnia – leży po polskiej stronie granicy. Ten „topograficzny” brak równowagi balansuje indeks nazwisk, w którym liczba polskich nie ustępuje wykazowi nazwisk niemieckich, słowackich czy węgierskich. Wkład polskich turystów i taterników w odkrywanie i zdobywanie Tatr jest wybitny i znaczący, co Bohuš w wielu miejscach z uznaniem podkreśla.
     Opisy poszczególnych szczytów uzupełnia ogólny wstęp o topografii Tatr, historii ich poznawania, dziejach organizacji turystycznych i wspinaczkowych, drukowanych przewodnikach turystycznych i taternickich na przestrzeni lat oraz skali trudności dróg wspinaczkowych. Omówiono także Główną Grań Tatr i historię przejść tej najdłuższej tatrzańskiej drogi wspinaczkowej. Wydawnictwo zawiera także indeks osób i bibliografię. Ciekawa i cenna jest warstwa ilustracyjna książki. Zamieszczono wiele zdjęć archiwalnych, portretów wspinaczy, a także ładne współczesne panoramy i zdjęcia poszczególnych masywów.
     Tej książki nie mogą przeoczyć miłośnicy tatrzańskiej topografii i historii. Ale nawet taki mistrz jak Ivan Bohuš nie ustrzegł się błędu w pierwszym wydaniu książki, który to błąd w polskiej edycji został sprostowany. Otóż w rozdziale poświęconym Rysom pisze Bohuš, że 18 sierpnia 1939 roku, na dwa tygodnie przed wybuchem wojny, na Rysach popełnił samobójstwo podcinając sobie żyły niejaki Adam Prochal, zakopiański nauczyciel, a przy jego zwłokach znaleziono egzemplarz gazety z przemówieniem Hitlera z Reichstagu. Ale redaktor książki o Prochalu nie słyszał, ja pytany, także wyraziłem zdziwienie i dopiero niezawodny redaktor Wiesław A. Wójcik skojarzył Prochala z bohaterem „Księgi Tatr wtórej” Jalu Kurka. Nie wiedział chyba sędziwy Ivan Bohuš, że Prochal to postać literacka, fikcyjna i wpisał go w historię Rysów zwiedziony zapewne specyficzną formą narracji Jalu Kurka, który swobodnie miesza w swojej powieści postaci autentyczne i fakty historyczne z wytworami wyobraźni. I robi to – jak widać – doskonale, zwodząc fachowca co o Tatrach pisuje od lat kilkudziesięciu. Nota bene wyprzedził Jalu Kurek o lat kilkadziesiąt modny obecnie w literaturze trend określany za Cliffordem Geertzem jako „gatunki zmącone” – formy niejednorodne, poruszające się na granicy beletrystyki i dokumentu, zwane po angielsku „faction”.
     Książka jest ładnie wydana, formatem i szatą graficzną nawiązuje do wcześniejszych prac Bohuša takich jak choćby „Od ohnisk a kolib po tatranské osady” czy też „Tatranské doliny w zrkadleni času”. Wydawca korzystał przy tej edycji z funduszy europejskich. Miejmy nadzieję, że także inne książki Wydawnictwa I&B trafią na rynek w polskiej wersji językowej. Warto się o to postarać. Na koniec dodajmy, że przekładu na język polski dokonała Barbara Chovancová, redaktorem polskiej edycji był Zbigniew Ładygin, konsultantem Wiesław Aleksander Wójcik, a korektę wykonała Paulina Kołodziejska. 

Ivan Bohuš, Szczyty Tatr i ludzie. Wydawnictwo I & B, Tatrzańska Łomnica, 2012, ss. 160.