W Polsce ukazała się przed miesiącem książka Augusto Golina zatytułowana „Prawo gór”. Autor był jednym z gości tegorocznych Spotkań z Filmem Górskim w Zakopanem. Ten sympatyczny Włoch, był przez lata dyrektorem programowym jednego z najsłynniejszych na świecie festiwali filmów górskich – Trento Film Festival. Jest autorem dwóch książek i wielu publikacji na tematy związane z górami, kuratorem wystaw i autorem przewodników. Rekomendując szczerze tę książkę PT Czytelnikom, zamieszczam niżej – zamiast recenzji – moją doń przedmowę, która, jak się wydaje, dość dobrze prezentuje jej treść i zalety.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"24741"}

     Chamonix – kolebkę alpinizmu – odwiedzam niemal co roku i za każdym razem patrzę na stojące w centrum miasteczka dwa pomniki pierwszych zdobywców najwyższego szczytu Alp, Mont Blanc, które dzieli kilkadziesiąt metrów i blisko sto lat. Czemu stoją osobno? Czemu na uhonorowanie jednego z nich trzeba było czekać aż tak długo? W tej książce znajdziecie szczegółowe odpowiedzi na te i inne pytania, dotyczące ciemnej strony duszy niektórych ludzi gór. 

     Pamiętam, kiedy lata temu wchodziłem w górski świat, zdobywałem pierwsze szczyty, czytałem zachłannie książki o górach i rozmawiałem ze starymi mistrzami. Autorzy tych książek i doświadczeni ludzie gór nauczyli mnie, że Tatry i każde inne góry są przestrzenią wolności i prawdy. Są przestrzenią wolności w tym sensie, że ludzie żyjący u ich podnóża czują się wewnętrznie wolni i wolność tę cenią sobie nade wszystko. Tu pod Tatrami wolność ta przybiera kształt opiewanej wielokrotnie w słowie i pieśni góralskiej ślebody. W górach ludzie szukają tej wolności i często po to właśnie w góry przyjeżdżają, po to wchodzą na szczyty, wspinają się, jeżdżą na nartach i rowerach, eksplorują kaniony i jaskinie, latają na paralotniach, biegają, biją rekordy. 

     Drugą wartością nieodłącznie z górami związaną była – i mam nadzieję, że wciąż jest – prawda. Było oczywiste, że nie kłamie się w kwestii swoich górskich osiągnięć i przejść. Było oczywiste, że jeżeli ktoś mówi, że gdzieś był, wszedł, to bez wątpienia to zrobił. Nie trzeba było dowodów i świadków, zdjęć i zabieranych z wierzchołka przedmiotów – słowo wystarczało. Było tak dość długo. 

A potem coś się zmieniło. Pojawiły się głosy o mistyfikacjach, przeinaczeniach, zwykłych kłamstwach. Przypomnijmy Słoweńca Tomo Česena i kontrowersje wokół jego rzekomego solowego przejścia południowej ściany Lhotse w 1990 roku. Na świecie szerokim echem odbiła się kwestia pierwszeństwa w zdobyciu Korony Himalajów i Karakorum przez panią Oh Eun-Sun z Korei. Niezależnie od kwestii stylu, w którym Koreanka wchodziła na poszczególne szczyty, zakwestionowano jej wejście na Kanczendzongę. Po przeprowadzeniu wnikliwego dochodzenia Koreance odebrano palmę pierwszeństwa, a za pierwszą zdobywczynię czternastu ośmiotysięczników uważa się Hiszpankę Edurne Pasaban. Długo dyskutowano na temat wątpliwości dotyczących pierwszego wejścia na Cerro Torre przez Włochów Cesarego Maestriego i Toniego Eggera. Przypomnijmy wreszcie kontrowersje sprzed kilku lat wokół kryteriów przyznawania najbardziej prestiżowej nagrody w dziedzinie wspinaczki – Złotego Czekana. 

     A w Polsce przychodzi mi na myśl głośna sprawa przejścia drogi "Golden Lunacy" przez Elizę Kubarską i Dawida Kaszlikowskiego na Grenlandii, która określana bywa przez środki masowego przekazu, jako największy skandal w historii polskiego wspinania. Sporo kontrowersji dotyczyło zwycięskiej, a zarazem tragicznej zimowej wyprawy na Broad Peak z roku 2013. Ukazało się na ten temat mnóstwo tekstów w prasie, dwie książki, a sprawę badała specjalna komisja powołana przez Polski Związek Alpinizmu. Przykłady kontrowersji i konfliktów wokół wspinania w Polsce i na świecie można mnożyć. 

     Opisywane w tej książce wydarzenia znałem od dawna i znają je zapewne czytelnicy interesujący się historią wspinania na najsłynniejsze i najwyższe góry świata. Bowiem autor wybrał wydarzenia historyczne, epokowe, powszechnie znane. W Polsce dostępna jest literatura na temat zdobycia Mont Blanc, książka Edwarda Whympera o zdobywaniu Matterhornu, relacja Waltera Bonattiego z włoskiej wyprawy na K-2, opisy szwajcarskiej wyprawy na Dhaulagiri jej polskich uczestników: Jerzego Hajdukiewicza i Adama Skoczylasa, książki Hermana Buhla, Kurta Diembergera i Reinholda Messnera na temat wypraw na Nanga Parbat. Ale w tych relacjach i książkach zazwyczaj niewiele pisze się o związanych z tymi przedsięwzięciami procesach sądowych czy kwestiach prawnych. 

     Ogromną zasługą autora tej książki jest wydobycie, zebranie i usystematyzowanie tego prawnego aspektu ludzkiej aktywności w górach. To oczywiście tylko najbardziej charakterystyczny wycinek bardzo szerokiego zagadnienia. Autor podkreśla, że nie zajmuje się prawnymi kwestiami odpowiedzialności w górach. Takie sprawy, będące efektem wypadków, często tragicznych, najczęściej trafiają na wokandę i najczęściej dotyczą wzajemnych relacji między przewodnikiem lub agencją turystyczną, a klientem. Ale autor wolał zająć się kwestią prawdy i kłamstwa, przemilczeń i oskarżeń, przeinaczeń i zniesławień, słowem – szukał odpowiedzi na trzy pytania: „Dlaczego alpiniści się kłócą? Dlaczego sobie nie wierzą? Dlaczego kłamią?” 

     Mogłoby się wydawać, że to będzie nudna książka cytująca paragrafy, kodeksy i sądowe wyroki. Jest wręcz przeciwnie – to fascynująca opowieść o ludzkich słabościach i emocjach, o zazdrości i marzeniach o sławie, o pazerności i chęci dominacji. Słowem – o ciemnej stronie ludzkiej duszy. Ciekawa tym bardziej, że jej bohaterami są w większości gwiazdy pierwszej wielkości – wybitni wspinacze, autorzy epokowych osiągnięć górskich, najwięksi spośród liderów wielkich, historycznych wypraw. 

     Kiedyś myślałem, że wspinacze są uczciwi i prawdomówni. Dziś wiem, że nie wszyscy tacy są, i że nigdy nie były im obce ludzkie słabości i przywary. O tym jest ta książka. O tym, dlaczego w centrum Chamonix stoją dwa osobne pomniki pierwszych zdobywców Mont Blanc. 

Augusto Golin, Prawo gór. Najsłynniejsze sprawy sądowe, które naznaczyły historię alpinizmu. Przekład: Gabriela Kühn. Wydawnictwo Stapis, Katowice, 2014, ss. 144.