Kilka miesięcy temu ukazała się najnowsza książka Beaty Zalot – redaktorki naczelnej „Tygodnika Podhalańskiego” – zatytułowana „Ozwa”. Ta niewielkich rozmiarów i objętości książka jest godna uwagi, bowiem porusza istotne zagadnienie. Mówi o obcości, o inności. Tu na Podhalu, gdzie wciąż daje się słyszeć pochwałę tzw. „swojszczyzny”, gdzie obcych się nie lubi i często obraża. A Beata o „obczyźnie”. Delikatnie, poetycko, nie wprost. Oby był to głos słyszalny. Dlatego piszę, żeby rozgłosić te teksty, żeby – jak chciał kiedyś wieszcz – „trafiły pod strzechy”. Żeby były czytane.

     Wszechwiedzący narrator patrzy na swoich bohaterów jakby z góry. Nie, że z poczuciem wyższości, ale jakby z szerszej perspektywy. Patrzy na Bronka Ciskowego z Leśnicy, który zbudował w swojej szopie samolot, a na koniec zamiast umrzeć jak Pan Bóg przykazał, po prostu poleciał do nieba. To piękna scena – jak z Marqueza, jakby Leśnica była podhalańskim Macondo. Patrzy na Józefa Kozielskiego z Rogoźnika, który przez całe dorosłe życie był dróżnikiem –ostatnim dróżnikiem gdzieś w nowotarskim powiecie. Młodsi będą pewnie musieli w Wikipedii sprawdzić, kto to był dróżnik. I patrzy narrator wszechwiedzący jak Anioł Stróż na Karolcię z Ostrowska i folusznika Józefa Słodyczkę z Ustupu (trzeba będzie jeszcze sprawdzić w necie kto to folusznik) i Husarkę z Gubałówki. I na Tadka – malarza odmieńca. 

     Powszechnie znany jest tylko jeden bohater tej książki – słynny rzeźbiarz Józef Janos z Dębna. Prawdziwa gwiazda wśród ludowych twórców, jedyny bohater książki, którego autorka nie znała osobiście. Posługuje się więc relacjami osób, które Janosa znały, budując jego subtelny portret. Przypomniały mi się w tym miejscu zapisy w Dzienniku Jana Józefa Szczepańskiego, który często u Janosa bywał, kupował jego rzeźby i przywoził mu gości, ale czasem odchodził spod janosowych drzwi bez rzeźb, bez udzielonej audiencji i bez uzasadnienia. I jeszcze jedna postać, opisana ze zrozumiałą czułością – Józek Pisarzów, postać znacząca podwójnie, bo to ojciec autorki i pszczelarz, a postać pszczelarza ma w kulturze ludowej cechy szczególne, bo ma on do czynienia ze stworzeniami świętymi, mediacyjnymi. 

     To ładnie, starannie wydana, niewielka książka z piękną okładką i kilkoma ilustracjami w tekście, które są pastelami autorstwa Beaty. Pełna samowystarczalność – tekst i ilustracje. 

     Sami odmieńcy, czasem dziwacy, niezrozumiali, a zatem inni, obcy, szaleńcy Boży. Jakby z Marqueza, a przecież stąd – z Podhala. Swojscy obcy. Oksymoron. Takimi przedstawia ich Ozwa Beaty Zalot. Ozwa – czyli echo. Echo szaleństwa. Bożego szaleństwa. 

Beata Zalot, Ozwa. Wydawnictwo Astraia, Kraków, 2014, ss. 64.