Bardzo ładnie to się poskładało. Bo wokół piękna, biała zima, a już za dwa dni, we środę, w ramach cyklu spotkań z autorami ciekawych książek, rozmowa z Iloną Wiśniewską. Cykl nazywa się „Czarne na białym”, książka nosi tytuł „Białe”, a wydało ją Wydawnictwo Czarne. Będziemy także rozmawiać o drugiej książce Ilony Wiśniewskiej o krótkim tytule „Hen”, która ukazała się w ubiegłym roku. Spotkanie 25 stycznia, w środę o 18:00, w Willi Oksza przy Zamoyskiego 25 w Zakopanem. A o czym pisze Ilona Wiśniewska?

     O ludziach, którzy mieszkają lub bywają na Spitsbergenie, o przyrodzie, o śniegu i lodzie, o długiej, kilkumiesięcznej nocy polarnej i równie długim polarnym lecie. O świecie, którego większość z nas nie zna, raczej zimnym, egzotycznym, ciekawym. Białe to relacja z dalekiej północy, z jednego z najdalej na północ wysuniętych krańców zamieszkałego świata. Autorka pojawiła się tam po raz pierwszy w 2009 roku, bo coś pchało ją na północ, a dalej już się nie dało. Pewnie nam o tym opowie. 

     Zamieszkała w największym mieście na wyspie – Longyearbyen – które liczy nieco ponad dwa tysiące mieszkańców pochodzących z czterdziestu czterech krajów. W mieście, w którym przez cztery miesiące panuje polarna noc, a przez kolejnych pięć słońce nie zachodzi. Mieście, w którym najliczniejszą grupą etniczną poza Norwegami są Tajowie, a prawo zabrania posiadania kotów. Poznała tam miejscowego dziennikarza Birgera Amundsena, z którym najpierw się zaprzyjaźniła, a w końcu go poślubiła. Zaczęła pracować  w miejscowym muzeum, poznawać ludzi i okolicę, podróżować po dalekiej północy. 

     Są w tej opowieści Polacy, którzy także pokochali zimne przestrzenie, albo przyzwyczaili się do dobrych zarobków w norweskich koronach. Są dziwacy, oryginały, których nigdy nie brak w takich miejscach. Ilona Wiśniewska opowiada o Ukraince Galinie Władymirownie Łapij, która pewnego dnia wyskoczyła za burtę statku "Maksym Gorki", dopłynęła do brzegu wyspy i przeżyła. Autorka odwiedza ją też w domu na Ukrainie i relacjonuje tę wizytę. 

     Wraz z autorką przechadzamy się po Longyearbyen, ale poznajemy także inne miejscowości na archipelagu, czasem zamieszkałe, częściej miasta widma – rosyjskie: Piramidę i Barentsburg, czasem pojedyncze domy traperów samotników. Odwiedzamy weekendowe domki – hytty – bardzo popularne wśród stałych mieszkańców. Poznajemy miejscowy przemysł turystyczny, podróże na biegun północny, myśliwską tradycję, która jest tu wciąż żywa i momentami okrutna

     Autorka przeprowadza czytelnika przez wszystkie pory roku, bardzo plastycznie opisując doznania związane z wielotygodniową ciemnością, a następnie kilkumiesięcznym dniem. I tym okresami pośrednimi, kiedy na wyspie panuje niezwykłe światło i dokonuje się doroczna, radykalna zmiana. Jeden z rozdziałów poświęcony jest Polskiej Stacji Polarnej PAN w Hornsundzie, jej historii, codziennemu funkcjonowaniu i specyfice zimowania w tym miejscu, a także napiętej sytuacji zimującej załogi w sezonie 1981/82, kiedy to w Polsce wprowadzono stan wojenny. 

     Ilona Wiśniewska chyba lubi ludzi, lubi z nimi rozmawiać i potrafi w kilku krótkich zdaniach bardzo plastycznie ich scharakteryzować. Pisze też o przyrodzie, o ptakach, fokach, rybach i niedźwiedziach, ale widać, że to ludzie i ich motywacje żeby tam przyjechać, żeby tam żyć, są dla autorki najciekawsze. Może sama przegląda się w ich życiorysach i wyborach jak w zwierciadle? Tym bardziej, że jak pisze Wiśniewska: „Longyearbyen to nie jest prawdziwy świat i dobrze czasem sobie o tym przypomnieć”. A wielu z mieszkańców tego miejsca ma niebanalne życiorysy, pełne przygód, albo obciążone traumą tragedii i cierpień. Jedni wybierają Spitsbergen, inni nań uciekają. 

     Niezwykle interesująca jest opowieść o Globalnym Banku Nasion, w którym zabezpieczone w wiecznej zmarzlinie schowanych jest ponad siedemset siedemdziesiąt tysięcy rodzajów nasion roślin jadalnych z dwustu trzydziestu jeden krajów świata. Jeżeli niektóre z tych gatunków znikną z powierzchni ziemi z jakiegokolwiek powodu, depozyt na Spitsbergenie pozwoli zasiać je na nowo. 

     Bardzo gęsta i sensualna to książka. I znakomicie napisana. Co chwila pojawiają się fantastyczne, z dala błyszczące frazy niesione zgrabnie użytą metaforą czy porównaniem. „Największe wrażenie robią czoła błękitnych lodowców, które cielą się spektakularnie na oczach przyjezdnych”. Czy też: „Tamte futra są i ładniejsze, i łatwiej pozyskiwane, więc wykorzystuje się je do produkcji wątpliwie ładnych ubrań dla brzydkich kobiet”. I jeszcze: „Myśli zwalniają i słuch się wyostrza, dni kurczą się, jak José Arcadio Buendía przywiązany do drzewa”. 

     Zapraszam serdecznie do Okszy, bo przecież oprócz Białego rozmawiać będziemy też o drugiej, najnowszej i równie interesującej książce Ilony Wiśniewskiej zatytułowanej Hen. Na północy Norwegii. O niej napiszę tu osobno, ale już po środowym spotkaniu. 

Ilona Wiśniewska, Białe. Zimna wyspa Spitsbergen. Wydawnictwo Czarne, Wołowiec, 2014.

Spotkanie z autorką odbędzie się 25 stycznia, w środę o 18:00, w Willi Oksza przy ulicy Zamoyskiego 25 w Zakopanem. Zapraszamy!