Wydawnictwo Czarne, Muzeum Tatrzańskie oraz Fundacja „Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości” zapraszają na spotkanie z cyklu »CZARNE NA BIAŁYM« z udziałem Anety Prymaka-Oniszk, autorki książki "Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy". Rozmowę z autorką poprowadzi Michał Klinger. Spotkanie odbędzie się dnia 23 lutego 2017 roku, w czwartek, o godzinie 18:00 w Willi Oksza, oddziale Muzeum Tatrzańskiego, przy ulicy Zamoyskiego 25 w Zakopanem.

     Lato 1915 roku. Armia rosyjska pod naporem wroga wycofuje się z Królestwa Polskiego i zachodnich krańców Imperium. „Niemiec będzie babom cycki obcinał” – niesie się po wsiach. Spod Lublina, Chełma, Łomży, Ostrołęki, a nawet Warszawy obładowane wozy ruszają w głąb Rosji. Z obszarów na wschód od Białegostoku wyjeżdża nawet osiemdziesiąt procent mieszkańców. Wędrują w skwarze, bez wody i jedzenia. Niemieckie samoloty bombardują wojsko, nie szczędząc uciekinierów. Przy drogach zostają mogiły, część ciał leży niepogrzebana. Wybuchają epidemie. Masowo umierają dzieci.

     Bieżeńcy – tak po rosyjsku nazywają uciekinierów carskie władze – są rozwożeni po całej Rosji. Gdy we wsiach gdzieś na Syberii czy nad Donem z trudem budują nowe życie, wybucha rewolucja, niszcząc pozostałe filary „odwiecznego porządku”: carską władzę i religię. Bieżeńcy znowu ruszają w drogę, teraz w drugą stronę, do odrodzonego Państwa Polskiego. Powrót przynosi kolejne „końce świata”.

Z terenu Polski wyjechać mogły ponad dwa miliony osób, ale o bieżeństwie milczą podręczniki. Opowieść ocalają potomkowie bieżeńców. To historia, którą można opowiadać z wielu perspektyw: ludzi postawionych w ekstremalnej sytuacji, chłopów, których świat ginie na ich oczach, wreszcie – uchodźców, uciekinierów, ofiar kolejnych wojen.

     Wybitna reporterka Małgorzata Szejnert napisała o tej książce: „Szli dzień i noc… Na wschód. Katolicy, prawosławni, Żydzi, panowie, służba, chłopi, kobiety, dzieci, konie, bydło i psy; zdumiewający exodus wyparty z pamięci następnych pokoleń przez inne nieszczęścia XX wieku. Aneta Prymaka-Oniszk postanowiła, że nie zostawi tych uciekinierów. Jej książka to rzetelny dokument historyczny, piękna opowieść, dowód współczującej pamięci”.

     Aneta Prymaka-Oniszk – dziennikarka, publikowała m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Polityce” „National Geographic”, kwartalniku „Karta”. Współuczestniczyła w tworzeniu Centrum Nauki Kopernik; była rzeczniczką prasową podczas budowy i otwierania instytucji. Od 2014 roku prowadzi stronę internetową biezenstwo.pl. Autorka otrzymała za tę książkę nagrodę Warszawskiej Premiery Literackiej – Książka listopada 2016 roku.

     Michał Klinger – teolog prawosławny, dyplomata, znawca tematyki wschodniej. Były ambasador RP w Rumunii i w Grecji. Autor książki Tajemnica Kaina.

Aneta Prymaka-Oniszk, Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy. Wydawnictwo Czarne, Wołowiec, 2016, ss. 368.  

23 lutego 2017 roku, czwartek, godzina 18:00, Willa Oksza, oddział MT, Zakopane ul. Zamoyskiego 25.