Nowy Targ znalazł się na czele niechlubnego, smogowego rankingu przygotowanego przez Polską Zieloną Sieć. Roczny limit dni ze smogiem wyczerpało już prawie 30 miast. Czy sytuację poprawią normy węgla przygotowywane przez rząd?

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"37801"}

Szybko rośnie liczba miast, w których już teraz został przekroczony dopuszczalny limit 35 dni w roku z wyjątkowo zanieczyszczonym powietrzem – alarmuje Polska Zielona Sieć. Z szesnastu miast tydzień temu, dziś ich liczba zbliża się do trzydziestu. Wynik zakończonych właśnie konsultacji nowych aktów prawnych regulujących jakości paliw stałych na polskim rynku pokażą jak na dłoni, czy Ministerstwo Energii zamierza podjąć działania skuteczne, czy jedynie pozorowane.

We wszystkich krajach unijnych prawo dopuszcza 35 dni w roku, w których zanieczyszczenie powietrza może przekraczać dopuszczalne limity dobowe. Listę miast, w których najczęściej występowało brudne powietrze otwierają Nowy Targ, Kraków i Wodzisław Śląski – w nich zanieczyszczonym powietrzem oddychano aż przez 46 spośród 51 dni 2017 roku. Do listy polskich miast, w których limit ten został już przekroczony (po 51 dniach, do 21.02) dołączyły właśnie Wrocław, Dąbrowa Górnicza, Jelenia Góra, Cieszyn, Kędzierzyn Koźle, Kłodzko, Legnica, Olesno, Tychy i Ząbkowice Śląskie. Oznacza to, że w polskich miastach w sezonie grzewczym, zapylenie pyłem PM10 niemal bez przerwy przekracza dopuszczalne prawem limity. 

Głównym źródłem problemu są zanieczyszczenia pochodzące z domowych pieców opalanych głównie węglem, który często jest bardzo złej jakości. Tzw. niska emisja (czyli emisja ze źródeł niskiej wysokości, do 40 m) odpowiada za blisko 90 proc. emisji rakotwórczego benzo(a)pirenu oraz ponad połowę emisji pyłów zawieszonych PM10. 

Sytuację mogłyby poprawić przepisy przygotowywane obecnie w Ministerstwie Energii. 21 lutego upłynął termin zgłaszania uwag do projektu rozporządzenia w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych (przede wszystkim węgla) oraz do projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw. Niestety zmiany zaproponowane w styczniu br. przez Ministerstwo Energii, oparte w dużej mierze na przygotowanych jeszcze przez poprzedni rząd projektach, w ocenie Polskiej Zielonej Sieci, która złożyła uwagi do projektów, nie doprowadzą do poprawy jakości powietrza. 

Przepisy w obecnym kształcie nie tylko nie wyeliminowałoby z rynku detalicznego najbardziej szkodliwych paliw w postaci mułów, flotokoncentratów oraz niskiej jakości miałów węglowych, ale też nie wprowadziłyby wystarczająco ambitnych parametrów jakości dla węgla (tj. wartość kaloryczna, zawartość wilgoci, popiołu i siarki), które rekomendują eksperci m.in. z Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla..  

Obecne brzmienie przepisów zaproponowanych przez Ministerstwo Energii stoi w ewidentnej sprzeczności z planami Ministerstwa Rozwoju dotyczącymi wprowadzenia rozporządzenia dotyczącego wprowadzenia norm dla kotłów małej mocy. Przy stosowaniu złej jakości paliwa, nawet użycie najnowocześniejszych kotłów na węgiel będzie powodowało wysokie emisji zanieczyszczeń.

W uwagach złożonych do konsultowanych projektów, Polska Zielona Sieć postuluje przede wszystkim:

- wprowadzenie ambitnych parametrów sprzedawanego węgla (zawartość popiołu max. 8%, siarki max. 0,6%, wilgotność max. 12%), 

- określenie paliw kwalifikowanych dla kotów 5 klasy oraz spełniających wymagania dyrektywy Ekoprojekt, która zacznie obowiązywać w 2020 r.,

- wprowadzenie zakazu spalania flotokoncentratów, mułów i najgorszej jakości miałów węglowych w kotłach o małej mocy (głównie w gospodarstwach domowych).

Węglem i odpadami węglowymi ogrzewanych jest ponad 70% domów jednorodzinnych w Polsce tj. ok. 3,8 mln, dlatego określenie norm jakości opału dostępnego na rynku detalicznym dla odbiorców indywidualnych jest kluczowym warunkiem dla rozwiązania problemu zanieczyszczenia powietrza w Polsce. Brak takich norm od wielu lat wskazywany był przez szereg organizacji społecznych, eksperckich oraz przez Najwyższą Izbę Kontroli jako poważne zaniedbanie ze strony kolejnych polskich rządów.

Na razie propozycje Ministerstwa Energii nawet nie dotykają sedna problemu, nie mówiąc nawet o jego rozwiązaniu. Uregulowanie jakości węgla sprzedawanego na naszym rynku to krok w dobrą stronę, ale jedynie ambitne przepisy mogą poprawić jakość powietrza w Polsce. Ich ostateczne brzmienie pokaże czy intencje rządu są szczere czy to tylko gra pozorów.

W związku z wieloletnim nieprzestrzeganiem przez Polskę dyrektywy CAFE (Clean Air For Europe) w sprawie jakości powietrza, Komisja Europejska złożyła w czerwcu 2016 roku skargę przeciwko Polskę do Trybunału Sprawiedliwości UE. Najwyższa Izba Kontroli szacuje, że w razie przegranej przed Trybunałem, Polsce może grozić nawet 4 miliardy złotych kary.