W wydawnictwie Austeria ukazała się właśnie książka "Księgi Nieczyste" - efekt kilkudziesięciu rozmów dwóch wybitnych kompozytorów związanych z Piwnicą pod Baranami - Zygmunta Koniecznego i Jana Kantego Pawluśkiewicza.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"115208"}

Obu panów podczas spotkań w kawiarni Europejskiej przy Rynku Głównym w Krakowie dyscyplinował Jakub Baran. Rola siedzącej także przy stoliku "tajemniczej blondynki" nie została ujawniona.  

 "Oni gadają. Ględzą. Marudzą. Nudzą. Kłócą się. Przekrzykują. Poprawiają się wzajem. Powtarzają. Zaprzeczają sobie samym. Rozśmieszają siebie i nas. Smęcą. Zaskakują. Zdumiewają. Zaciemniają. Odkrywają. Słowem gadka szmatka" - streszcza trafnie książkę nazywa Bronisław Maj. A rozmówców Koniecznego i Pawluśkiewicza.Książkę będącą efektem pisze o tych "dwoma gigantami, dwoma gwiazdami olśniewającymi i oświecającymi".

O przewadze Krakowa nad Warszawą

Panowie wracają wspomnieniami do Piwnicy pod Baranami, zdradzają wiele pikantnych historii, plotek, które - jak to plotki - mają kilka wersji. Bywają złośliwi. Nie tylko dla swoich przyjaciół i znajomych... Bo to także książka o przewadze Krakowa nad Warszawą. Czasem trudno nadążyć za ich skojarzeniami, przeskokami tematów. Czasem mamy wrażenie, że puszczają wodze fantazji, ale dzięki temu, czytając mamy wrażenie, jakbyśmy w tej Europejskiej siedzieli obok nich.

Dużo czasu poświęcają Piotrowi Skrzyneckiemu, legendzie Piwnicy pod Baranami, który ten kabaret wymyślił i przez lata prowadził. O tym, że wielkim artystą był - wiemy, ale o tym, do jakiego stopnia był nieprzewidywalny, z jaką łatwością zmieniał zdanie i jakie kłopoty mieli z nim koledzy, dowiadujemy z "Ksiąg Nieczystych".

Dobry kabaret według Skrzyneckiego

Poznajemy także definicję dobrego kabaretu według Skrzyneckiego. "To taki, gdzie najwięcej zarabia portier, który wpuszcza, a na widowni siedzi profesor uniwersytetu, kurwa, alfons, złodziej". Jak przekonuje Jan Kanty Pawluśkiewicz, to definicja oparta na faktach.

Jest w książce o Ewie Demarczyk, Zbigniewie Preisnerze, Krystynie Zachwatowicz i wielu innych osobowościach piwnicznych. Pojawiają się opowieści o Marku Grechucie, Romanie Polańskim (który występował z Piwnicą pod Baranami w Zakopanem!), i wielu innych dobrze znanych artystach.

Podhalańskich smaczków kilka

A ponieważ Jan Kanty Pawluśkiewicz pochodzi z Nowego Targu, są też wspomnienia i anegdoty podhalańskie. O przemycie płaszczy ortalionowych z Czechosłowacji przez górala ze Sromowiec Niżnych i własnych nieudanych zresztą doświadczeniach przemytniczych przyszłego kompozytora, gdy był w liceum. O pewnym upartym przewodniku z niedzickiego zamku. O słynnym akordeoniście Józku (bądź Zdzisku) z Nowego Targu, który grał, trzymając instrument na plecach.

Jest o tym, jak to w wieku 17 lat Jan Kanty Pawluśkiewicz przez pewien czas zastępował organistę w nowotarskim kościele. Jak przed podniesieniem grywał wielki szlagier filmowy Rififi, przy komunii Gdy mi ciebie zabraknie, a na koniec nabożeństwa Ciao ciao bambino. Zarzeka się, że nie zmyśla, ma na to świadków. Granie w kościele trwało rok, a ksiądz nigdy nie interweniował.

Dowiadujemy się o tym, że w nowotarskim Kinie Tatry występował Krzysztof Komeda, ale Pawluśkiewiczowi ten koncert utkwił w pamięci z zupełnie innych powodów. Jest o boksie, Stanisławie Piłacie i Niuńku Taborskim, nadziei nowotarskiego boksu.

O Hasiorze, pszczelarzu i spiskich ciastkach

Są historie sprzed lat, ale i całkiem świeże, jak ta o Andrzeju Gromadzie z Zębu, który mszył drewniany dom mistrza Jana, czyli uszczelniał szpary między balami. O Władysławie Rabiańskim, pszczelarzu z Niedzicy, który mieszka blisko tamy. Opowieść o ciastkach w jednym z pensjonatów spiskich, które w poniedziałek kosztują dwa złote, jak nie pójdą, to są na chrzciny w niedzielę, a potem za darmo...

Jest historia o Władysławie Hasiorze, zakopiańskim artyście. Podarował Piwnicy pod Baranami swój sztandar, który szybko został skradziony. Podobnie jak kopia owego dzieła artystycznego, wykonana jakiś czas później. Ani oryginału, ani kopii nie udało się odzyskać, mimo anonsów w prasie.

Konspiracyjne występy w Zakopanem

Zygmunt Konieczny też ma zresztą wiele wspomnień związanych z Podhalem. Opowiada na przykład o płatnych wyjazdach artystów Piwnicy pod Baranami do Zakopanego w latach 60. ubiegłego wieku, dzięki ogromnej sympatii pani Cholewińskiej do krakowskiego kabaretu. Były to zazwyczaj wyjazdy kilkuosobowe, w tajemnicy przed resztą piwnicznych kolegów.

I tak snuje się ta opowieść przyjemnie i niespiesznie, bez większych redaktorskich przeróbek i uładzeń. Słowa przeplatają się ze świetnymi ilustracjami Sebastiana Kudasa, który piwniczne klimaty zna świetnie i czuje, więc i jego kolaże fotograficzno-rysunkowe są dowcipne, pomysłowe, inteligentne.

Własne trzy grosze

Tym, którzy bywali w Piwnicy pod Baranami, uruchomiają się własne wspomnienia. Nosiłam wysoko podniesioną głowę z dumy, gdy dzięki mojemu ówczesnemu chłopakowi było mi w czasie krakowskich studiów dane poznać osobiście Piotra Skrzyneckiego i kilkakrotnie skorzystać z jego "wstawiennictwa". Nie musieliśmy kupować biletów na kabaret i byliśmy wpuszczani przez tajemne okienko. Raz nawet Piotr Skrzynecki zabrał nas na koncert Ewy Demarczyk w Teatrze Słowackiego (mimo ostrych oporów jakiegoś niezbyt miłego pana z ochrony).

Wymyśliłam sobie więc, że jak już tak "dobrze znam Skrzyneckiego", mój pierwszy poważny wywiad w Gazecie Wyborczej będzie właśnie z nim. Przesiadywał w drink barze Vis a Vis na Rynku Głównym praktycznie codziennie. Tam go znalazłam, bez problemu na rozmowę się zgodził. Umówiliśmy się na wywiad w Piwnicy pod Baranami kilka dni później. Pojawiłam się o umówionej porze, czekałam na niego co najmniej  godzinę. Skrzynecki nie przyszedł. Znowu kilka kolejnych dni na niego polowałam (komórek jeszcze nie było). W końcu trafiłam na niego w Vis a Vis. Przepraszał, ale nie za bardzo. Mówił, że zapomniał. Wyznaczył kolejny termin. I tak kilka razy. Za czwartym - zrezygnowałam z ambitnych planów.

Beata Zalot

Ilustracje: Sebastian Kudas