Choć nie umiał pisać, nazwano go Homerem Tatr. Mawiał: „W Pana Boga wierz, ale mu nie wierz”. Twierdził, że baba powstała z psiego ogona. 26 stycznia mija 200-setna rocznica urodzin największego góralskiego gawędziarza, muzykanta i humorysty.

Mowa o Sabale. Tak naprawdę nazywał się Jan Gąsienica, ale wraz z braćmi przyjął nazwisko Krzeptowski, od przysiółka Krzeptówki, na którym mieszkał. „Do przodka się nie pchać, na tyle nie zostawać, a i w środku za długo nie siedzieć” – radził. „Jakiegoś mnie, Panie Boze, stworzył, takiego mos” – powtarzał. To on jest autorem popularnej do dziś przyśpiewki „Byli chłopcy, byli, ale się mineni, I my się miniemé po malućkiej kwili”.

„Panowie” uwielbiali słuchać jego opowieści, jego nut i złotych myśli, którymi sypał jak z rękawa. Górale uważali za dziwaka. Nie miał u swoich poważania, bo gazdówkę pozostawiał często na głowie żony, nie lubił ani ciężkiej pracy, nie w głowie mu było bogacenie się.

W młodości był kłusownikiem, ponoć na swoim koncie miał ubitego niejednego niedźwiedzia. Opowiadał też o tym, jak zbójował. Brał udział w powstaniu chochołowskim, był nawet aresztowany i na krótko osadzony w austriackim więzieniu.

Był częstym towarzyszem wypraw Tytusa Chałubińskiego czy Stanisława Witkiewicza. Podczas takich górskich wędrówek umilał kompanom czas graniem na złóbcokach i swoimi bajdami. Zakopiańska elita artystyczna go uwielbiała. O bliskości tych kontaktów świadczy choćby fakt, że wraz z Heleną Modrzejewską nosił do chrztu Witkacego.

Był pierwszym szeroko znanym góralskim muzykantem. Wygrywane przez niego na własnoręcznie zrobionych gęślikach nuty notował m.in. Oskar Kolberg, Tytus Chałubiński, Ignacy J. Paderewski, Jan Kleczyński. Choć był analfabetą, przeszedł do literatury. Przetrwały do dziś jego barwne opowieści, pełne ludowej mądrości i humoru. Skrzętnie spisywał je Stanisław Witkiewicz, Henryk Sienkiewicz, Bronisław Dembowski, Andrzej Stopka czy Wojciech Brzega.

Choć nigdy nie był przewodnikiem tatrzańskim, bowiem kiedy powstało zorganizowane przewodnictwo, miał już 66 lat, dostał jednak honorowo „blachę”, którą nosił do śmierci.

Ostatnie lata życia spędził w willi „Zacisze” na Bystrem, należącej do Wandy Lilpopowej, która się nim opiekowała. W wieku 85 lat wybrał się na wycieczkę do Lwowa. Po powrocie rozchorował się i zmarł. Został pochowany na Pęksowym Brzyzku.

Pozostały po nim sabałowe nuty, gawędy ciągle żywe, przypominane podczas różnych imprez i konkursów. Jest w Zakopanem ul. Sabały i niewielka figura na postumencie pomnika Chałubińskiego autorstwa Jana Malborczyka. Turyści lubią się tam fotografować i pomnik częściej dziś zwany jest pomnikiem Sabały, niż Chałubińskiego. W domu Sabały na Krzeptówkach znajduje się dziś muzeum, będące oddziałem Muzeum Tatrzańskiego.

opr.: Beata Zalot