Gdy się Wołosi pojawili na Podhalu, istniały już pasterskie wioski. Te najstarsze to Klikuszowa, Waksmund i Szaflary.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"101766"}

A popularne orzechy włoskie nic z Italią nie mają wspólnego, tak naprawdę powinny się nazywać "orzechy wołoskie", bo pochodzą z Mołdawii. Obecna nazwa jest wynikiem pomyłki. To tylko niektóre z ciekawostek, które można było usłyszeć podczas dzisiejszej konferencji poświęconej Wołochom właśnie.  Odbyła się ona w ramach 18. edycji festiwalu „Moc Gór”.

Wołosi to temat ostatnio modny, choć często wiedza na temat tego ludu i oddziaływań na nas odbiega od historycznych faktów. Konferencja, która odbyła się dziś w Muzeum Tatrzańskim była okazją do zapoznania się z najnowocześniejszymi wynikami badań możliwymi dzięki międzynarodowemu grantowi, który realizowany był przez kilka lat w całej Europie.

Kim są dziś Wołosi i skąd przyszli? - na to pytanie próbował odpowiedzieć dr Piotr Kłapyta z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Dla podhalańskich górali szczególnie ciekawa była druga część jego wykładu, podczas której przekonywał, że kiedy Wołosi dotarli w XVI w. na Podhale, pasterstwo tutaj już istniało.  Wołosi pojawili się wprawdzie w Ochotnicy już podczas pierwszej fazy ich osadnictwa w XV wieku, ale to nie byli pasterze, a bojarzy, wołoska szlachta wynajęta przez króla do pilnowania granic.

Jedna z najstarszych osad pasterskich na Podhalu - Waksmund już w 1434 r. miała akt wolnego wypasu od Gorców aż po szczyty Tatr. Obok Waksmunda, najstarszymi osadami pasterskimi na Podhalu była Klikuszowa i Szaflary. Były nawet targi owcze w w Nowym Targu i kozie w dzisiejszym Podczerwonem.

Jednym z najstarszych rodów pasterskich był ród Kalatów pochodzący z Krompach (dzisiejsza Słowacja), który miał we władaniu trzy hale: Strążyską, Białą i Kalatówki. Ta pierwsza faza pasterstwa XV-wieczna była przegonalna,  oznaczało to, że nie zakładali szałasów.

Pierwsi pasterze wołoscy pojawili się nieco później m. in. w Łapszach Wyżnych, we wsi istniała nawet cerkiew. Wyemigrowali potem do Osturni. - Wpływu osadnictwa wołoskiego na pasterstwo i osadnictwo na Podhalu - nie należy przeceniać - przekonywał dr Piotr Kłapyta.

Z kolei prof.  Ilona Czamańska z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu szukała podczas badań terenowych współczesnych Wołochów, którzy są dziś ludem ginącym. Od czasów starożytnych zamieszkiwali oni wszystkie góry Bałkanów i Europy Środkowej - tereny od Peloponezu po północne Karpaty. Ich jedność kulturowa przejawiała  się m. in. w powtarzalności nazw miejscowych, wspólnych elementach językowych, wspólnych wątkach mitologicznych, podobnych obrzędach. Nadal zamieszkują tereny dzisiejszej Rumunii, Mołdawii. Są ich wioski w Grecji, Macedonii, Albanii i Serbii.

Z kolei prof. Grzegorz Jawor, znawca historii średniowiecza z uniwersytetu w Lublinie próbował odpowiedzieć na pytanie, dlaczego Wołochom udało się odnieść sukces  w kolonizacji i kształtowaniu kultury Europy Środkowo-Wschodniej. Przypomniał, że pierwsza faza kolonizacji na terenie dzisiejszej Polski w połowie XIV w miała charakter wojskowy. Wołosi pełnili rodzaj górskiej policji. Była to elita wołoska, która tutaj docierała. Dziś kojarzą się głównie z pasterstwem. Tymczasem - podczas drugiej fazy osadnictwa wołoskiego docierali do nas także Wołosi innych profesji. Byli rolnikami,  zajmowali się bartnictwem. Byli świetnymi budowniczymi w drewnie, wykonywali też przedmioty metalowe. Prof. Grzegorz Jawor mówił też o ich charakterze kameleona, co powodowało, że szybko się asymilowali z miejscową ludnością.

Projekt "Potęga Karpat" to nie tylko wykłady i dyskusje. To także warsztaty, które rozpoczęły się już w piątek. Miały też odbyć się wycieczki  w Tatry lub Gorce z przewodnikami będącymi równocześnie znawcami wołoskiej problematyki, choć aura nie ułatwiła realizacji tego zadania. Jutro osttani dzień wydarzenia.

bz