Miał rabować karczmy, wykorzystując swoje taneczne zdolności, popadł w konflikt z proboszczem Stolarczykiem, zakochał się pięknej Katarzynie z Toporów. Postać Wojtka Matei obrosła przez lata legendą i trudno dziś stwierdzić, co w jego życiorysie jest prawdą, a co stworzyła ludzka wyobraźnia.

Latem i zimą tuż obok drewnianej chałupy u wylotu doliny ku Dziurze w Tatrach przechodzą setki turystów. Mało kto z nich wie, że mieszkał tu Wojtek Mateja, ostatni tatrzański zbójnik ze swoją przepiękną wybranką serca Katarzyną od Toporów zwaną Kacką. Dość sporej wielkości drewniana chałupa jest od wielu lat opuszczona. Postawił ją słynny Klimek Bachleda, pierwszy tatrzański ratownik z cieślą Wawrzyńcem Rajcą. Dom wybudował zbójnik Wojtek Mateja dla swojej partnerki. Była nią "Kacka", czyli Katarzyna z Toporów, góralka słynąca podobno z nietuzinkowej urody. Mateja postawił dom w tym właśnie miejscu, aby móc łatwo i szybko uciekać przed żandarmami, a krył się w położonej nieopodal jaskini Dziura. Jak głosi legenda, w jej wnętrzu i pobliżu ukrywał zrabowane skarby. Miał napadać na wędrujących kupców i karczmy.

Krew się nieraz o to przelała

"Mówiono o nim, że miał dobre serce dla potrzebujących. Na prośbę o pomoc nie pozwalał iść za sobą do lasu, z którego po chwili wynosił garść grajcarów. Mówiono też, że był bezwzględny. Aby zdobyć korale dla ukochanej Kacki, zabił jedną dziewczynę. "Mateja był silnym i dobrze zbudowanym mężczyzną. Gdy przychodził do karczmy, wszyscy pili za jego pieniądze. Stawał się straszny, gdy mu kto u jego kochanki Kacki w drogę wchodził. W chałupie wystawionej dla niej pod Reglami, krew się nieraz o to przelała". Górale mówili: „Z pierwotku beł zbójnik jak się patrzy, kradł na Luptowie, ludzi częstował, radzi go widzieli, ale pote się zeźlił, zdziczał, pana Boga nie sanował, toz to mu na koniec źle wysło i marnie zginon” - czytamy na stronie www.straznicyczasu.pl

Silny mężczyzna o greckich rysach

W literaturze znaleźć można kilka opisów postaci Wojtka Matei. Miał to być silny, dobrze zbudowany mężczyzna, o niemal greckich, antycznych rysach twarzy, z pewnym spojrzeniem, a gdy ubrany był jeszcze w odświętny góralski strój, nikt nie przeszedł koło niego obojętny. Taki opis Wojtka Matei przynosi strona "Zbójnicki szlak".

W swoim bogatym w wydarzenia życiorysie miał Mateja popaść w konflikt z ówczesnym proboszczem ks. Józefem Stolarczykiem, który próbował sprowadzić górala na dobrą drogę. "A ja ci, Wojtuś powiadam, kto poza bucki chodzi (na rozbój chodzi - przyp. redakcji) zwykle na bukowej gałęzi kończy, a za twoją duszę ja odpowiadam przed Bogiem, przestań głupiej roboty, bo przyjdę do ciebie z bukową palicą i złoję skórę tak, że ci rozboju odechce" - ostrzegł Wojtka Mateję słynny proboszcz.

 
Porwał Bartusia Obrochtę i kazał mu na skrzypkach grać

Był Mateja ponoć urzeczony muzyką Bartusia Obrochty, słynnego góralskiego muzykanta i gawędziarza. Miał go nawet na jakiś czas porwać na halę w Tatrach i kazać sobie grać piękne nuty. W przekazach ludowych pojawiają się też ciekawostki związane z Mateją. Choćby taka, że wykorzystując taniec, miał okradać karczmy. Zbójnik wchodził do gospody i tańcem zajmował karczmarkę, uwodził ją, a przyśpiewkami dawał instrukcje czekającym na zewnątrz kamratom, którzy dokonywali rabunku.

Ród Gąsieniców

Historię zbójnika Matei doskonale zna Jan Karpiel Bułecka, architekt, muzyk, regionalista, który w filmie "Ród Gąsieniców" wcielił się w rolę Gąsienicy, który po uwięzieniu Matei walczył o rękę Kacki. - Nagrywaliśmy tę scenę chyba w Sabałówce. Ja grałem Gąsienicę, który chciał zostać kochankiem Kacki, przyłapał nas na tym inny jej absztyfikant - Walczak. Doszło do bójki, w której grany przeze mnie bohater ginie - wspomina Jan Karpiel Bułecka. Jak mówi, ten fragment filmu oparty był na wydarzeniu historycznym, a bójka ze śmiertelnym końcem miała miejsce, gdy Wojtek Mateja siedział w więzieniu na zamku w Wiśniczu, z którego już nie wyszedł żywy.

Zbójnik mściciel

- Pewnie w tym, co po latach opowiada się o Wojtku Matei, jest sporo legend i mitów, była to jednak postać z krwi i kości. Czy rabował bogatych i oddawał biednym? Tak naprawdę to mało który zbójnik był taki honorowy, chyba że sypnął jakiejś ładnej pannie groszem. Dla ówczesnych górali byli jednak zbójnicy swego rodzaju mścicielami, dlatego przez pokolenia urósł taki mit zbójowania, którego częścią jest Wojtek Mateja - mówi Karpiel Bułecka.

Twardy, zwykły góral

- Moim zdaniem postać Wojtka Matei obrosła trochę legendą, która im dalej od tamtych czasów, tym bardziej jest ubarwiana - mówi Henryk Krzeptowski Bohac, były przewodniczący zakopiańskiej rady miasta, który wychował się pod reglami, w sąsiedztwie zbójnika Matei. To jego ojciec w rodzie Gąsieniców kreował zresztą postać Wojtka Matei. Jego zdaniem zbójnik Mateja był zwykłym twardym góralem, który jak i inni próbował przetrwać w tamtych trudnych czasach. Czy zabierał bogatym, a dawał biednym, czy naprawdę można nazwać go zbójnikiem? - Trudno powiedzieć, wiadomo, że zbójnicy nie mogli zabierać biednym, bo ci niczego nie mieli. Na pewno był związany z tą ziemią, miał silny charakter i został na wiele lat zapamiętany, ale o szczegółach jego działalności trudno dziś, po tylu latach, mówić - tłumaczy Henryk Krzeptowski Bohac.

Paweł Pełka