W izbie przy kominku Biołodunajcanie ubierają choinkę, a nasz fotograf uwija się, by zrobić najpiękniejsze zdjęcie.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"113347"}

Nasza ekipa dotarła przed Bożym Narodzeniem do Białego Dunajca. Tu wraz z zespołem Biołodunajcanie przygotowaliśmy dla naszych Czytelników najpiękniejsze zdjęcie na okładkę świątecznego wydania Tygodnika Podhalańskiego. A także wysłuchaliśmy opowieści o historii zespołu i zacnych postaciach, które pilnowały by tradycja w Białym Dunajcu nie zaginęła. 

Biołodunajcanie

Grają, tańczą i śpiewają od dwudziestu z górą lat. Śmierć kolegi scaliła ich na nowo, dziś "Biołodunajcanie" z powodzeniem kultywują wiekowe muzyczne tradycje rodzinnej wsi, która słynęła z muzykantów, tancerzy i śpiewaków na cały świat. 

- Dla mnie praca z młodzieżą i zespołem jest całym moim życiem - mówi Iwona Kiwacka-Majerczyk, była szefowa i założycielka, a dziś instruktorka "Biołodunajcan". Podkreśla, że wychowała się na folklorze. Jej przygoda z regionalizmem zaczęła się w czwartej klasie podstawówki. W szkole w Jarosławiu, gdzie działało Państwowe Ognisko Baletowe.

- Baletowym było tylko z nazwy - przypomina Iwona Kiwacka-Majerczyk. - Głównie dbano o technikę tańca, elementy umuzykalniające i przekazywanie różnych elementów folkloru z wielu regionów Polski. Tam tańczyłam w zespole folklorystycznym. Tam potem stawiałam pierwsze kroki instruktorskie jako nauczyciel choreograf.

Tam też poznała swego przyszłego męża - górala. I Podkarpacie zamieniła na Podhale. Oczarował ją żywy folklor naszego regionu, bo w w Jarosławiu folklor trzeba było odtwarzać. 

Zespół "Biołodunajcanie" działa od 2004 roku. Zrodził się z potrzeby chwili. Iwona Kiwacka-Majerczyk w Gminnym Ośrodku Kultury w Białym Dunajcu uczyła dzieci tańca i śpiewu. Gdy odeszła, kontakty się pourywały. Zostały odnowione przez nieszczęśliwy wypadek. Członek zespołu, jedenastoletni Krzyś wraz z siostrą i koleżanką w ostatni tydzień wakacji w sierpniu poszedł nad Dunajec. Kąpiel skończyła się dla niego tragicznie. Chłopak utonął.

Dobra przystań "U Zofii"

- Spotkaliśmy się na pogrzebie Krzysia. To był taki fajny chłopak. Postanowiliśmy, że będziemy już razem. Jako "Biołodunajcanie". Było nas ze 20-30 osób. Nie mieliśmy swojego miejsca. Przygarnęli nas Zofia i Tadeusz Dzierzęga Myziura. To rodzice mojej wychowanki, Małgorzaty Rachwał, która jest teraz kierowniczką zespołu.

Pierwsze próby odbywały się tu, gdzie siedzimy. W sali pensjonatu "U Zofii" w Białym Dunajcu. Dziś "Biołodunajcanie" tańczą i śpiewają w GOK-u, w sali widowiskowej, na konkursach i festiwalach. I przywożą do rodzinnej miejscowości cenne nagrody. Jak "Złote Żywieckie Serce", zdobyte w 2022 roku na Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu, czy Srebrną Ciupagę z Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich. Doceniono nietypowy program "Rukowanie". Widowisko ukazuje okoliczności poboru młodych chłopców do cesarskiej, austro-węgierskiej armii w czasie I wojny światowej. Dobosz przynosi do wioski wiadomość kogo dotyczy werbunek. Wśród rodzin i bliskich rekrutów podnosi się lament. Wójt, którego syn też dostaje powołanie, urządza pożegnalną zabawę. Chłopcy tańczą, prezentując swe umiejętności, jakby to był ich ostatni w życiu taniec. Żegnają się z dziewczętami, które zostaną na kilka lat same. Tańczą taniec juhaski. Sygnał pociągu wzywa do odjazdu. Rodzice obdarowują chłopców jedzeniem, pakują ubrania do tobołków, dają łańcuszki, błogosławią. Młodzi jadą na wojnę.

- Przez te prawie 20 lat skład nasz był przeróżny, mieliśmy nawet dzieci dowożone z Klikuszowej, z Kościeliska. Dziś grupa to ponad 150 osób w trzech grupach wiekowych. W młodzieżowej, najstarszej ponad 50. A około setka w dwóch grupach dziecięcych. Maluszki, 4-5-latki nabierają ogłady, mogą zapatrzeć się w góralszczyznę - przypomina Iwona Kiwacka-Majerczyk. 

Góralskiej gwary żal

 Zofia Mieszczak, instruktorka-nestorka "Biołodunajcan", pamięta swe początki, gdy jako pięcioletnia dziewczynka śpiewała w zespole Zofii Solarzowej. - To były lata 50. Zaczynaliśmy w ciężkich warunkach. Dziś jest dużo lepiej, łatwiej. Ale jedno mnie boli. Boli, że gwara umiera. Nasze dzieci białodunajeckie nie mówią w domu gwarą góralską. W Muzeum Tatrzańskim dyrektor zaproponował, żeby zajęcia z gwary prowadzić. Takie zajęcia w Spytkowicach prowadziłam. Rośnie serce, bo tam dziś dzieci lepiej po góralsku gadają niż u nas. Udało się zaszczepić umiłowanie do gwarowej mowy. Przecież gwarą nasi uczeni ludzie mówić też potrafią, są lekarzami, inżynierami, aktorami jak Bronek Cudzich, sąsiad, co był lata temu aktorem w Teatrze Słowackiego - przypomina Zofia Mieszczak. Dziś ma już siódmy krzyżyk na karku, ale serce wciąż młode i rada z młodymi pracuje, by krzewić góralską gwarę, śpiew i taniec.

"Biołodunajcanie" kontynuują bogate muzyczne tradycje rodzinnej miejscowości. - Jeszcze przed II wojną światową słynna była nasza muzyka Parów - przypomina Jacek Nowak, wójt gminy Biały Dunajec. - Po wojnie od 1952 roku, gdy przybyła Zofia Solarzowa, to mieliśmy Państwowy Zespół Artystyczny "Biały Dunajec". W kolejnych latach działały u nas zespoły imienia Andrzeja Skupnia Florka i im. Zofii Gracy. Teraz ich dzieło prowadzą "Biołodunajcanie". 

Setki wyjazdów, tysiące koncertów

Helena Zachemska z Parów (1909-1980) to postać znana na całym Podhalu ze swej i męża działal­ności społecznej. Jako prymistka z ojcem i dwoma braćmi grała w słynnej muzyce Parów, którzy w roku 1936 reprezentowali Polskę na olimpia­dzie w Berlinie. Powojenny Państwowy Zespół Artystyczny "Biały Dunajec" - ukochane dzieło Zofii Solarzowej (1902-1988) działał w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku. Grupa wymieniana była jednym tchem obok "Śląska" czy "Mazowsza". Przez dwanaście lat dali przeszło czterysta koncertów w Polsce i za granicą. Następczyni Zofii Solarzowej, Janina Sichelska prowadziła w latach 70. zespół im. Andrzeja Skupnia Florka, a w latach 80. ubiegłego wieku Maria Porębska kierowała zespołem im. Zofii Gracy. 

Wiekowi artyści, którzy w 2004 roku zebrali się w białodunajeckim ośrodku kultury, nagrali płytę CD "Starodowne casy kajsi sie podziały". 

Dziś "Biołodunajcanie" mogą się pochwalić swą płytą z kolędami Witoj Jezu pod Tatrami", czy  "Przez rok z Biołodunajcanami", na której prezentują ciekawy program na każdą porę roku.

Rafał Gratkowski