Przecierały pierwsze narciarskie szlaki, wygrywały z mężczyznami, walczyły z niemieckimi okupantami. O wielkich damach polskich nart w Muzeum Tatrzańskim opowiadał historyk Wojciech Szatkowski.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"113484"}

Jak nazywała się pierwsza Polka, która założyła narty? Według Wojciecha Szatkowskiego była to Maria Smoluchowska, którą do narciarstwa w 1896 roku namówił mąż. Zjeżdżała ona z niewielkich gór na Pokuciu na terenie dzisiejszej Ukrainy. Druga Polka na nartach - Kazimiera Małaczyńska rok później zdobywały najwyższe szczyty Czarnohory również na kresach wschodnich. To właśnie Lwów był bowiem obok Zakopanego kolebką polskiego narciarstwa. Pierwsze panie miały wtedy trudności ze startami w męskim świecie nart. Wielce utalentowana do wszelkiej sportowej rywalizacji Elżbieta Michalewska Ziętkiewiczowa często pokonywała mężczyzn w biegach, zjazdach, skokach. Z polską kadrą pojechała na pierwsze Igrzyska Olimpijskie do Chamonix. Nie mogła jednak wziąć w nich udziału, bo wówczas mogli startować tylko panowie.

Siódme miejsce w plebiscycie

Jedną z jej konkurentek w okresie międzywojennym była pochodząca ze Lwowa Janina Loteczkowa uważana za jedną z najlepszych biegaczek narciarskich w Europie. Zwyciężała w mistrzostwach w biegach kilku krajów - Polski, Czechosłowacji, Austrii, Francji i to ledwie parę lat  od momentu, gdy w ogóle nauczyła się jeździć na nartach. W 1927 roku w prestiżowym plebiscycie Przeglądu Sportowego na najlepszego sportowca Polski zajęła siódme miejsce. Latem przesiadała się na motocykle i w tym sporcie również dorównywała panom.

Wojciech Szatkowski w czasie czwartkowego wieczoru przedstawił sylwetki kilkunastu polskich narciarek. Niewątpliwie jedną z najbardziej barwnych postaci wśród dam narciarek była pochodząca z Kościeliska Bronisława Staszel Polankowa. Zaczynała karierę sportową jako zawodniczka Towarzystwa Sportowego Sokół, była też ratowniczką TOPR. Osiem razy wygrywała w biegach w Mistrzostwach Polski. Jednym z jej największych sukcesów było zwycięstwo w 1929 r. na Gubałówce w nieoficjalnych Mistrzostwach Świata kobiet, w których kolejną rywalkę zostawiła w tyle o ponad 3 minuty.

Podcięte wiązania

- Z tym biegiem wiąże się bardzo ciekawa historia. Przed startem najprawdopodobniej ktoś podciął rzemyki we wiązaniu zawodniczki. Udało się jej jednak dobiec do mety, wygrać, chociaż na końcu biegu okazało się, że wiązanie było o włos od zerwania. Po latach, gdy Jan Paweł II został papieżem wysłała mu to wiązanie, jako swego rodzaju wotum dziękczynne - opowiadał Wojciech Szatkowski.

W czasie zagranicznych zawodów potrafiła być na nartach szybsza od mężczyzn. Jeden ze znanych norweskich skoczków do końca życia powtarzał, że najgorszym jego narciarskim doświadczeniem był start w zawodach biegowych, w których nagle usłyszał za sobą głos, aby ustąpił z toru, bo ktoś będzie go wyprzedzał. Tym kimś okazała się właśnie Bronisława Staszel, która na mecie mimo usilnych starań skoczka wyprzedziła go o 40 metrów.

W 1934 roku odbyła wyprawę rowerową dookoła Polski. Pokonała prawie cztery tys. kilometrów tylko po to, aby opowiadać ludziom o Zakopanem i zaletach naszego miasta, Tatr, nart. W czasie podróży przyjął ją nawet prezydent Ignacy Mościcki. W czasie wojny brała udział w konspiracji, wstąpiła do Armii Krajowej i pod pseudonimem "Duża Bronia" wzięła udział w Powstaniu Warszawskim.

Dzwon z trofeów Broni

Po zakończeniu kariery sportowej prowadziła nieistniejące już schronisko pod Przysłopem Mietusim. Większość część swoich trofeów sportowych przekazała ojcom pallotynom dla przetopienia ich na dzwon do kościoła na Krzeptówkach. - Można powiedzieć, że gdy dziś słyszymy ten dzwon, to dzwonią puchary Broni - mówił Wojciech Szatkowski.

Kolejną, trochę mniej znaną, a bardzo ważną postacią na damskim firmamencie polskich dokonań narciarskich była Zofia Stopka Olesiak, która startowała w barwach klubu SN PTT 1907 Zakopane. Zaczynała od biegów, a później specjalizowała się w zjazdach. Jej największym sukcesem było ósme miejsce w slalomie o kombinacji w czasie Mistrzostw Świata, które w 1939 roku odbyły się w Zakopanem. Zginęła razem z mężem Władysławem Marcinowskim w 1956 roku pod lawiną na Hali Goryczkowej. Razem z mężem prowadziła tam schronisko, w które w nocy z 2 na 3 marca uderzyła potężna lawina, zasypując je warstwą ponad czterech metrów śniegu. Po tej tragedii żleb, z którego zeszła lawina nazwano Żlebem Marcinowskich.

To były te trochę mniej znane postacie, o których opowiadał Wojciech Szatkowski. Nie zabrakło też oczywiście opowieści o słynnej Helenie Marusarzównej, w czasie wojny kurierki tatrzańskiej zatrzymanej przez Słowaków i zamordowanej przez Niemców, czy żyjącej do dziś  Barbarze Grocholskiej Kurkowiak, znakomitej alpejce, uczestniczce dwóch olimpiad, która w czasie II wojny światowej jako 17-latka brała udział w powstaniu warszawskim.

p