Jego fraszki bawią, uczą, wbijają szpilki i chociaż napisane przed ponad półwieczem zupełnie nie straciły na aktualności. Postać Jana Sztaudyngera, poety, fraszkopisarza, wciąż trochę niedocenianego w Zakopanem i Polsce przedstawiła jego wnuczka Dorota Sztaudynger w rozmowie z Kingą Nędzą Sikoniowską z Muzeum Tatrzańskiego.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"123472"}

Fraszki Jana Sztaudyngera traktowały o przyrodzie, Tatrach, ludzkich przywarach, Zakopanem, miłości, erotyce. Cytowane w czasie zorganizowanego przez Muzeum Tatrzańskie spotkania w Muzeum Kornela Makuszyńskiego w czwartkowy wieczór, co chwila budziły uśmiech na twarzach słuchaczy.

Od Krakowa po Zakopane

Dorota Sztaudynger mówiła o miastach ważnych w życiu poety. O Krakowie, gdzie się wychował, ukończył gimnazjum Sobieskiego oraz polonistykę i germanistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. O Poznaniu, gdzie zaczęła się jego romantyczna miłość do żony Zofii Jankowskiej. O Łodzi i Szklarskiej Porębie, gdzie spędzał lata po II wojnie światowej i gdzie działa Liceum Ogólnokształcące jego imienia. Wreszcie o Zakopanem, gdzie pod skocznią w 1955 roku kupił willę "Koszystą" i zamieszkał w niej wraz z małżonką.

- Dziadek już przed I wojną światową z rodzicami odwiedzał Zakopane. Zresztą jego ojciec był jednym z pierwszych narciarzy tatrzańskich. Zakopane było dla dziadka wielką inspiracją, w swojej twórczości zawarł na przykład opis spaceru do Doliny Strążyskiej z matką, gdy miał 8 lat - mówiła Dorota Sztaudynger.

Fraszka pomogła w remoncie

Willa "Koszysta" była zakopiańskim domem pisarza. Budynek powstał w 1890 roku. Został zbudowany przez Henryka Jarosza z Nowego Bystrego. Gdy nie tak dawno halny zerwał na nim dach, w jego odbudowie również pomogła fraszka. W pierwszym konkursie Ministerstwo Kultury odrzuciło dofinansowanie remontu. - Jerzy Handzlik, fraszkopisarz z Bielska Białej poradził, aby w odwołaniu napisać fraszkę i to poskutkowało - wspominała Dorota Sztaudynger. Gdy Jan Sztaudynger mieszkał w "Koszystej" nie miał smykałki do remontów, te przeprowadzała jego żona Zofia, poznanianka. To ona podtrzymywała go też na duchu, gdy przez siedem lat w okresie stalinowskim nie mógł wydać żadnej fraszki i nie mógł zarabiać.

Przez całe życie zbierał też przeróżne dokumenty, listy. To była jedna z jego pasji. Dzięki jego córce udało się to całe archiwum uporządkować i jest to jedno z największych literacko-historycznych archiwów w Polsce.  Inną pasją Sztaudyngera był teatr lalek. To właśnie w okresie stalinowskim, gdy odebrano mu redakcję czasopisma "Teatr lalek" zaczął pisać fraszki. Był autorem pierwszej w historii polskiej literatury książki traktującej o teatrze lalek pt. "Marionetki".

Tęsknota za Tatrami

Jedną z jego najsłynniejszych fraszek pt. "Tęsknota" napisał w ostatnich miesiącach życia, które spędził chory w klinice w Krakowie tęskniąc za Tatrami. "Skądkolwiek wieje wiatr. Zawsze ma zapach Tatr" - ten tekst w ostatnich latach żyje nowym życiem cytowany bardzo często chociażby w mediach społecznościowych.

Dwa plecaki 

70 lat temu był prekursorem dbania o ekologię w Tatrach. Na wycieczki zabierał dwa plecaki, jeden pusty, do którego wkładał znalezione po drodze śmieci. To zaśmiecanie Tatr, Zakopanego leżało mu bardzo na sercu, stąd cykl fraszek ekologicznych, np. "Kiedy cały naród śmieci, śmieciarzami muszą być poeci".

Przewycieczkowanie

Jedną z fraszek nazwał "Przewycieczkowanie" terminu tego użył opisując zatłoczone Tatry. Jakże termin ten jest aktualny dziś. Jego fraszki mają jak się okazuje działanie lecznicze. Dorota Sztaudynger zrealizowała w Krakowie projekt "Fraszkoterapia", który skierowany był do pacjentów onkologicznych. Dzięki fraszkom przestawali myśleć o chorobie.

Miłość od pierwszego wejrzenia

Gros twórczości Sztaudyngera stanowią fraszki erotyczne. Często otaczał go wianuszek kobiet, ale przez całe życie kochał małżonkę Zofię. Pierwszy raz ujrzał ją w Poznaniu. Rodzice chcieli go wyswatać z bogatą krakowianką, a on tymczasem pojechał do Poznania, gdzie tamtejsze wydawnictwo zdecydowało się w 1925 roku wydać debiutancki tom jego poezji. Na miejscu okazało się, że wydanie tomiku to w dużej mierze zasługa sekretarki, w której Sztaudynger zakochał się od pierwszego wejrzenia. Już po dwóch tygodniach oświadczył się. Zofia Jankowska jednak odmówiła. Pochodziła bowiem z ubogiej rodziny. Sztaudynger nie ustawał w staraniach i w końcu wziął z Zofia ślub. Nie zaprosił na niego rodziców, przeniósł się do Poznania. Dopiero wiele lat po ślubie przedstawił małżonkę rodzicom. - Była to cudowna żona dla bujającego w obłokach poety. Mogę powiedzieć, że dziadek był trochę kochliwy. Zachwycał się młodymi kobietami, pisał o nich fraszki. Był też dowcipny i zawsze otaczał go wianuszek kobietę. Wierzę jednak, że był kochliwy wyłącznie platonicznie - stwierdziła wnuczka poety.

Góral i krakowianin

Wiele ze swoich fraszek poświęcił Zakopanemu. Wiele z nich nie podobało się władzom, bo pisał o niedogodnościach, dziurach, śmieciach. Tak naprawdę kochał jednak Zakopane i Tatry, gdy ostatnie dziewięć miesięcy spędził w klinice w Krakowie tęsknił za pięknym ogrodem przy "Koszystej", którego pielęgnacja była jedna z jego pasji. W jednej z ostatnich fraszek napisał: "A kiedy wreszcie minę, Mówcie, żem był góralem i krakowianinem."

p