Te słowa z tytułu nie zawsze się sprawdzają, ale ludzie gór to ludzie wolni, którzy w wielu przypadkach w tych górach pozostali na zawsze. W piątkowy wieczór w Muzeum Palace, taterników, przewodników, ratowników TOPR wspominał historyk z Muzeum Tatrzańskiego Wojciech Szatkowski.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"123986"}

Wojciech Szatkowski przedstawił życiorysy i anegdoty z życia tych największych, najbardziej znanych postaci związanych z Tatrami. Postaci, których nie ma już wśród nas. Prelekcję uświetniły piosenki śpiewane przez Justynę Lasiak, która grała też na gitarze z akompaniamentem na skrzypcach w wykonaniu Bogusi Karpiel.

Góral z krwi i kości

Swoją prezentację Wojciech Szatkowski rozpoczął od Jana Krzeptowskiego Sabały, górala z krwi i kości, który legendą stał się już za życia. Oprowadzał po Tatrach wycieczki, stał się przyjacielem odkrywcy Zakopanego, dra Tytusa Chałubińskiego. - Byli i tacy, którzy w jego czasach twierdzili, że Sabała nic nie robi, bo tylko z panami po Tatrach goni - mówił Szatkowski przedstawiając Sabałę jako kogoś w stylu kulturalno-oświatowego opiekuna tatrzańskich wypraw. 

Smutkiem nie warto żyć

- W tamtych czasach zdobycie szczytu nie było najważniejsze, najważniejsze było przebywanie w górach i ten czas Sabała znakomicie umilał. Opowieści Sabały były niezwykle barwne. Stara góralszczyzna wtedy powoli odchodziła. Wszyscy zapamiętali, jak w czasie wypraw Sabała stawał na jakimś podwyższeniu, grał  na złóbcokach, później ogrzewał ręce w ognisku i zaczynał opowiadać. Jego dewizą życiową były słowa, że smutkiem nie jest warto żyć. Zmarł w willi Zacisze w Zakopanem, ale legenda została z nami do dziś - mówił historyk.

Człowiek ze stali

Kolejną wielką postacią opisaną w czasie wieczoru był założyciel TOPR, gen. Mariusz Zaruski "człowiek ze stali", który swoje pasje dzielił między morze i góry. - Zaruski był wielkim autorytetem, jak mówił był gotowy o każdej porze roku i dnia iść w góry i ratować ludzi. Razem z żoną Izabelą Zaruską mieszkał w willi Krywań, gdzie małżonka prowadziła pensjonat. Tam też organizowano seanse spirytystyczne, na których bywał Piłsudski, Daszyński - opowiadał Wojciech Szatkowski. 

Jego dużym osiągnięciem było zdobycie Koziego Wierchu i narciarski zjazd z tego szczytu, na sprzęcie, który nijak się nie ma do naszych czasów. Wybuch II wojny światowej zastał go we Lwowie. Tam ukrywał się, miał już ponad 70 lat więc ze względu na wiek nie brał udziału w działaniach wojennych. We Lwowie został zadenuncjowany do NKWD przez jednego z rodaków. Został aresztowany i przewieziony do więzienia w Chersoniu, gdzie w 1941 zmarł. Został pochowany właśnie tam, a jego symboliczny grób znajduje się na Starym Cmentarzu w Zakopanem.

Samotne wycieczki Karłowicza

W czasach Zaruskiego zginął w Tatrach wielki kompozytor, taternik, miłośnik nart Mieczysław Karłowicz. To postać łącząca świat gór ze światem muzyki. Do Zakopanego trafił, bo dość miał środowiska warszawskiego. Jego kolejną pasją było fotografowanie, szczególnie tatrzańskich turni. 

- Uwielbiał samotne wycieczki, wszyscy którzy przestrzegają przed samotnymi wycieczkami nie mają racji. On kochał estetyzm i Zakopane, a Zakopane pokochało jego - mówił historyk. 

W 1909 roku w lutym sprowadził do Zakopanego nowoczesny aparat fotograficzny, który zresztą zachował się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego. 8 lutego 1909 roku wybrał się na narciarską wyprawę w rejon Czarnego Stawu Gąsienicowego. Napadało wtedy bardzo dużo śniegu. Przed wyprawą radził się Mariusza Zaruskiego, którędy powinien tam dotrzeć. Ten poradził mu, aby trawersował stoki Małego Kościelca i w pewnym miejscu zjechał w dół. I  to był niestety błąd. Karłowicza porwała lawina. Jest pochowany na warszawskich Powązkach, a na miejscu tragedii, niedaleko szlaku nad Czarny Staw znajduje się kamienna płyta upamiętniająca śmierć kompozytora.

Król tatrzańskich przewodników

Nieco ponad rok później Tatry zabrały inną ważną dla Tatr postać - Klimka Bachledę, króla przewodników tatrzańskich. Był on półsierotą, od dziecka pracował fizycznie. Miał ogromny talent do wspinaczki, wynajdywał własne, nowe drogi taternickie. Zdobył ponad 30 najtrudniejszych szczytów w Tatrach, w tym zimą Gerlach. Mariusz Zaruski to jemu proponował funkcję naczelnika TOPR. Klimek odmówił i został zastępcą generała.

Zginął w czasie akcji ratunkowej na północnej ścianie Jaworowego Szczytu. W czasie akcji, w której brał też udział Zaruski padał ulewny deszcz, biły pioruny, ze skał spływały kaskady wody. Zaruski zadecydował o wycofaniu się ze ściany. Klimek rozwiązał linę, którą był połączony z naczelnikiem i poszedł na ratunek sam. Porwała go kamienna lawina, jego ciało znaleziono dopiero po dwóch dniach.

Taternicki świat Zakopanego wstrzymał oddech na dwa lata

Bardzo młodo, bo w wielu zaledwie 24 lat, w sierpniu 1933 roku zginął w Tatrach jeden z najwybitniejszych przedwojennych taterników Wiesław Stanisławski. Pochodził z nizin, z Lublina, a zmienił oblicze taternictwa atakując wiele najtrudniejszych ścian. Był autorem aż 106 pierwszych przejść. Zginął pokonując razem z Witoldem Wojnarem wydawać by się mogło łatwiejszą drogę na Kościółku w Dolinie Batyżowieckiej. Nigdy nie dowiemy się, jak doszło do tego wypadku, bo razem z nim zginął jego partner Witold Wojnar. Być może zeszła wtedy kamienna lawina, być może co innego było przyczyną wypadku. Wiadomo, że Stanisławski wcale nie spadł z wielkiej wysokości, na co wskazywał stan odnalezionych dwa dni po śmierci zwłok.

- Śmierć Stanisławskiego to był wielki wstrząs dla ówczesnego środowiska taternickiego. Na dwa lata praktycznie wstrzymano zdobywanie tatrzańskich ścian - mówił Wojciech Szatkowski.

Król kurierów

W prezentacji nie mogło zabraknąć króla tatrzańskich kurierów Józefa Krzeptowskiego. On co prawda zmarł z przyczyn naturalnych - w 1971 roku w czasie wiatru halnego nie wytrzymało jego serce, ale był największym z kurierów, którzy w czasie II wojny narażali swoje życie, aby z Polski przez Tatry dostać się do Budapesztu.  Trasę Krzeptówki - Tomanowa Przełęcz - Budapeszt pokonał 58 razy i tyle samo razy wracał tą droga. Po wojnie jako żołnierza Armii Krajowej więziono go przez trzy lata na Syberii. Jako kurier zawsze docierał do celu i taki też był w życiu prywatnym. Gdy zakochał się w 16-letniej Władzi, jej rodzice nie chcieli nawet słyszeć o związku ze starszym mężczyzną. Krzeptowski po prostu porwał więc wybrankę, a gdy w końcu razem wracali z hal szli już we trójkę, bo Władzia zaszła w ciążę.

W pogrzebie "Ujka" Krzeptowskiego wzięły udział tłumy, było to prawdopodobnie ok. 10 tysięcy osób, a ludzie  wokół Starego Cmentarza, na którym odbywał się pogrzeb, wchodzili na drzewa.

Wojciech Szatkowski wspominał też dwóch bliższych naszym czasom tatrzańskich herosów. Mówił o Piotrze Malinowskim, nietuzinkowym, wyróżniającym się strojem, osobowością, naczelniku TOPR. Zmarł w wyniku zakażenia, które wdało się po banalnej wydawać by się mogło operacji łąkotki. Wśród wymienionych nie mogło też zabraknąć Macieja Berbeki, himalaisty, ale także artysty malarza, grafika, scenografa, którego śmierć na Broad Peaku przed 11 lat nadal tkwi w pamięci wszystkich ludzi gór, zakopiańczyków.

p