30 lat temu zdecydowano się przeprowadzić ekshumację szczątków Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Sześć lat wcześniej, trumna z jego prochami sprowadzona została pod Giewont. 

W asyście artystów, intelektualistów i władz PRL trafiła do grobu na Pęksowym Brzyzku. Kondukt żałoby przejechał wtedy przez całe miasto. Miał być to wspaniały powrót wielkiego artysty do Zakopanego. 

W grudniu 1994 roku podjęto decyzje o otwarciu metalowej trumny. Na czas ekshumacji zamknięto cmentarz. Władze miasta starały się, by nikt nie dowiedział się jakie będą jej efekty. 

Wyszło jednak na jaw, że zamiast Witkacego, wewnątrz trumny są szczątki młodej, 25 letniej kobiety. Cała ekshumacja odbywała się w atmosferze skandalu. ówczesny burmistrz miasta, Franciszek Bachleda Księdzularz, postanowił wyprowadzić z cmentarza dziennikarzy. Zrobiła się potężna awantura. Straż miejska na rękach wyniosła Marka Grocholskiego, redaktora naczelnego Tygodnika Podhalańskiego. 

Skąd Ukrainka w trumnie Witkacego? 

Witakcy na wieść o agresji Sowietów na Polskę 17 września 1939 r. podciął sobie żyły i dodatkowa łyknął truciznę.  Pochowany został na cmentarzu w Jeziorach. miasto należało wówczas do Polski. Po wojnie znalazło się na sowieckim terenie, a dokładnie na terenie ukraińskiej republiki ZSRR. W 1988 roku po pierwszej ekshumacji zorientowano się, że szczątki nie należą do mężczyzny tylko do kobiety. 

Czaszka miała wszystkie zdrowe zęby, a było powszechnie wiadomo, że artysta wcześnie stracił zęby. Nosił sztuczną szczękę. By nie doszło do skandalu, władze radzieckie szybko zamknęły szczątki w metalowej trumnie i wysłali je na uroczystości pogrzebowe do Polski. Odbyły się 14 kwietnia 1988 roku na starym cmentarzu w Zakopanem.  

Od lat, temat śmierci Stanisława Ignacego Witkiewicza i jego pochówku jest przedmiotem wielu teorii spiskowych. Jak jest prawda nikt do końca nie wie. Fakt jest tylko jeden, od 30 z górą lat w trumnie na Pęksowym Brzyzku spoczywają szczątki młodej, bezimiennej Ukrainki. 

4 grudnia 1994 roku, 30 lat temu ukazała się ta okładka Tygodnika Podhalańskiego z wynoszonym z cmentarza naczelnym Tygodnika Podhalańskiego.  

JJ