Nowa filia Muzeum Tatrzańskiego – Galeria Sztuki XX w. w willi Oksza zainauguruje swoją działalność już w maju wystawą „Zakopane – pępek świata. Sztuka pod Giewontem w latach 1880-1939”.

Dzięki powstaniu galerii światło dzienne ujrzy wiele cennych i unikatowych dzieł, skrywanych dotąd w przepastnych magazynach muzeum.
 
Obiekt przekazał muzeum starosta tatrzański. Remont zabytkowego obiektu i adaptacja pod cele wystawiennicze zakończyły się w listopadzie ubiegłego roku.

Przypomnijmy: Willa „Oksza” znajduje się przy ul. Zamoyskiego 25, jest jedną z czterech zachowanych do dzisiaj willi w stylu zakopiańskim — obok Koliby, Domu pod Jedlami i Rialta – projektowanych przez Stanisława Witkiewicza. Została zbudowana w 1895 r. i była trzecim budynkiem autorstwa twórcy stylu zakopiańskiego.

Nowa filia muzeum specjalizowała się będzie w prezentacji sztuki współczesnej XX wieku. Stały patronat nad galerią objął Tygodnik Podhalański.

Już wkrótce w Okszy zagości wystawa „Zakopane – pępek świata. Sztuka pod Giewontem w latach 1880-1939”. - Będzie prezentowała
twórczość zakopiańskiej kolonii artystycznej oraz artystów czasowo przebywających w Zakopanem, dla których Tatry i góralszczyzna stanowiły ważną inspirację. Lata te to dla Zakopanego ważny okres – czas tworzenia się miejscowego środowiska artystycznego, najpierw w kręgu szkół snycerskiej i koronkarskiej, oraz Stanisława Witkiewicza i jego idei sztuki narodowej, poprzez okres, kiedy zakopiańscy artyści zorganizowali się w Towarzystwie „Sztuka Podhalańska” i Stowarzyszeniu „Kilim”- opowiada Anna Wende-Surmiak, kierownik Działu Edukacji, Promocji i Kontaktów Międzynarodowych w Muzeum Tatrzańskim.

Prace pochodzą głównie ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego, tylko niewielka część została wypożyczona.

Na wystawie będą prezentowane prace z dziedziny malarstwa, grafiki, rzeźby, rękodzieła artystycznego i fotografii. Uzupełnieniem będą
druki – plakaty, książki, druki ulotne i inne.

- Poprzez dzieła, komentarze i uzupełniające prezentacje multimedialne zwiedzający będą mogli poznać jeden z zakopiańskich fenomenów – rozwijające się tutaj bujnie i wszechstronnie życie artystyczne, literackie i naukowe, kreowane przez polskie elity i przez górali. Wystawa odpowiada na formułowane niejednokrotnie przez muzealną publiczność zainteresowanie zakopiańskim życiem artystycznym i jego szerokim kontekstem – mówi Anna Wende - Surmiak.

Wystawa „Zakopane – pępek świata. Sztuka pod Giewontem w latach 1880-1939”, pomyślana jako inauguracja działalności nowej filii Muzeum Tatrzańskiego, Galerii Sztuki XX wieku w willi Oksza, będzie zarazem sięgała do korzeni – ważnego w sztuce polskiego modernizmu oraz w sztuce dwudziestolecia międzywojennego – problemu sztuki narodowej, bazującej na tradycji ludowej.

- Będzie też uzupełnieniem istniejącej już ścieżki edukacyjnej, którą tworzą ekspozycje stałe w dwóch filiach Muzeum Tatrzańskiego: – „Muzeum Stylu Zakopiańskiego – Inspiracje”, mieszczącym się w góralskiej XIX-wiecznej chałupie, oraz w Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewicza w Kolibie – podkreśla Anna Wende – Surmiak.

Tematyka tatrzańska i góralska pojawiła się w sztuce polskiej ok. 1830 roku. Jednak swoją znakomitą artystyczną kartę miała na przełomie XIX i XX w., w okresie Młodej Polski. Wtedy po raz pierwszy i jedyny w historii kultury polskiej Tatry wraz z góralszczyzną zajęły pozycję centralną i utrzymywały ją przez całe dwudziestolecie 1890-1910. Taki początek wystawy jest zarazem łącznikiem ze stylem zakopiańskim, który – wraz z ruchem artystycznym, jaki się wokół niego wytworzył – nadał miejscowej kolonii artystycznej oryginalny charakter i włączył ją do kultury polskiej wyrazistym, odrębnym nurtem.

Wkrótce potem – w czasie I wojny światowej – w Zakopanem działało pierwsze polskie ugrupowanie awangardowe – Ekspresjoniści Polscy (późniejsi Formiści), z Zakopanem związany jest też – przez osoby głównych adwersarzy – pierwszy w niepodległej Polsce teoretyczny spór o nową sztukę między S. I. Witkiewiczem a L. Chwistkiem. Tutaj w okresie międzywojennym działała Firma Portretowa S.I. Witkiewicz, powstały najlepsze obrazy Rafała Malczewskiego i Stanisława Gałka, organizowane były regularnie wystawy sztuki artystów zakopiańskich oraz wystawy o zasięgu ogólnopolskim.

Zakopiańskie środowisko artystyczne cechowała zawsze otwartość na najnowsze kierunki w sztuce z jednej strony, z drugiej zaś tendencja do szukania własnego wyrazu i zaznaczania odrębności, której źródłem były Tatry i góralszczyzna. Ważna w tym obrazie była również silna pozycja rękodzieła artystycznego i jego wysoki poziom, zawdzięczany sięgającej początków lat osiemdziesiątych XIX wieku tradycji zakopiańskiego szkolnictwa zawodowego.

Scenariusz wystawy „Zakopane – pępek świata. Sztuka pod Giewontem w latach 1880-1939” tworzony jest w oparciu o zbiory sztuki Muzeum Tatrzańskiego. W części „młodopolskiej” znajdzie się m. in. twórczość Walerego Eljasza, Wojciecha Brzegi, Konstantego Laszczki, Jana Rembowskiego, Karola Kłosowskiego (również koronki), Leona Wyczółkowskiego, Wojciecha Weissa oraz wczesne prace Stanisława Ignacego Witkiewicza (także fotograficzne), Stanisława Gałka, Władysława Skoczylasa.

Sztuka dwudziestolecia międzywojennego – rozwijająca się pod hasłami tworzenia nowoczesnej, awangardowej sztuki narodowej – będzie reprezentowana przez prace S. I. Witkiewicza, Rafała Malczewskiego, Tymona Niesiołowskiego, Leona Chwistka, Zofii Stryjeńskiej, Stanisława Gałka, Wojciecha Brzegi i Stanisława Sobczaka, Winifred Cooper, Maksa Hanemana i innych. Wśród wymienionych artystów napotykamy kontynuatorów stylistyki młodopolskiej, reprezentantów awangardy i indywidualnych poszukiwaczy własnej drogi artystycznej.

Ze złożoności materiału wystawowego wynika koncepcja problemowego układu ekspozycji, rozwijającej się wokół zagadnień takich, jak: pejzaż tatrzański, portret, rzeźba i drzeworyt z kręgu Szkoły Przemysłu Drzewnego, nowatorskich poszukiwań w zakresie koronki i tkaniny.

Odrębnym i ważnym działem będzie fotografia, która miała w Zakopanem swoich wybitnych przedstawicieli, włączających się swoją twórczością w główne nurty sztuki.
Wystawa zostanie otwarta 16 maja podczas Nocy Muzeum.

opr. bz