W sobotni wieczór Gmach Główny Muzeum Tatrzańskiego przy ul. Krupówki 10 tętnił życiem. Tegoroczna Noc Muzeów stała się okazją nie tylko do refleksji nad historią regionu i sztuką, ale także do głębszego spojrzenia na relację człowieka z naturą. Motywem przewodnim Nocy Muzeów było poszukiwanie kozic.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"129649"}

Dlaczego kozica? Bo to temat wdzięczny, ważny i złożony. Kozica tatrzańska przez stulecia była zwierzęciem zarówno podziwianym, jak i tępionym. Polowano na nią dla mięsa, skór i sadła, ale także z powodów symbolicznych — rogi, czyli tzw. „haki”, stanowiły trofeum, a bezoary z przewodu pokarmowego przypisywano właściwościom leczniczym.

W gwarze góralskiej funkcjonowały osobne słowa na myśliwych i kłusowników: ci pierwsi to „polowace”, ci drudzy – „rapsice”. W czasach feudalnych polowanie było przywilejem władzy, choć górale, szczególnie w trudno dostępnych rejonach Tatr, nieraz ten zakaz łamali. Powstawało wówczas przeświadczenie o „wolnym łowie”, które trudno było kontrolować i egzekwować.

O tych dawnych zwyczajach łowieckich opowiedziała Anna Kozak, podkreślając, że tych, którzy specjalizowali się w polowaniu na kozice, nazywano „koziarzami”, świstaki łowili „świscoże”, a ci, którzy zapuszczali się za niedźwiedziami – „niedźwiożami”. Ta ludowa terminologia pokazuje, jak silnie wpisana była przyroda w codzienne życie mieszkańców Podhala. 

Podstawą jej opowieści i centrum uwagi była publikacja z 1865 roku – „Upomnienie Zakopianów i wszystkich Podhalanów, aby nie tępili świstaków i kóz” – uznawana za pierwszą broszurę nawołującą do ochrony tatrzańskiej przyrody. Dziś, w 160. rocznicę jej wydania, jej przesłanie wybrzmiało szczególnie mocno.

Spotkanie było nie tylko historyczną analizą, ale też pretekstem do refleksji nad współczesnymi metodami ochrony przyrody i tym, jak skutecznie przekonywać społeczeństwo do działań proekologicznych. Pokazano, że nawet w XIX wieku, w epoce kiedy dominowały inne priorytety, istniały głosy wzywające do empatii wobec górskiej fauny.

Cały wieczór w Muzeum Tatrzańskim okazał się nie tylko okazją do zwiedzania i nauki, ale również do rozmowy o wspólnych wartościach – szacunku dla dziedzictwa, ochrony przyrody i mądrego korzystania z zasobów, które daje nam środowisko.

Ludmiła Sorokowska