Uwielbiany przez kolejne pokolenia czytelników Kornel Makuszyński to ojciec polskiej popkultury, który o dobre pół wieku wyprzedzał swą epokę, a jego Koziołek Matołek w poszukiwaniu Pacanowa przemierzał cały świat.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"129874"}

Czy kozica była krewną Koziołka Matołka? Wiemy kto był jego ojcem i matką. Babcia z domu Fik-Fikalska. Wiemy, że w Nowym Targu odnalazł wuja, a w Rabce odwiedził cioteczną babę. Czy wśród powinowatych był swojski Baran Wyłupiasteoko? Do niego jako do swego kuma w odwiedziny wybrała się babcia Koziołka Matołka, po mężu Capkozina. Czy w rodzinie Koziołka Matołka doszło do międzygatunkowego mezaliansu? 

O tym, że niełatwo odpowiedzieć na te pytania można było się przekonać podczas Zakopiańskiej Nocy Muzeów. Próba stworzenia drzewa genealogicznego Koziołka to bardzo trudne zadanie. Tym bardziej, że tegoroczna Noc Muzeów w Muzeum Tatrzańskim odbywała się pod hasłem poszukiwania kozic. Karkołomnego zadania podjęła się Kinga Nędza-Sikoniowska, dając dzieciom starszym i nieco młodszym zabawny wykład z przymrużeniem oka "To Koziołek czy kozica? W tym tkwi jakaś tajemnica". 

- Książeczka, którą doskonale znamy, a raczej cztery książki o przygodach Koziołka Matołka nic nam nie mówią o kozicach. Nie ma tam takiego zwierzęcia. Nie pojawia się wprost. Ale mamy przesłanki, które mówią o tym, że byli spokrewnieni. Była taka przygoda Koziołka Matołka, gdy zbóje chcieli zrobić mu krzywdę. Ale gdy zobaczyli kozła, przerazili się, że to rogaty diabeł. A nasz Koziołek Matołek to polski koziołek, do rany przyłóż - podkreśliła Kinga Nędza-Sikoniowska. Przypomniała, że kozioł był przez wieki kojarzony z symbolem diabelskim. Dlatego też w kolejnych opowieściach Kornel Makuszyński, twórca postaci Koziołka Matołka zaznaczał polski, kozi rodowód swego bohatera. Niewykluczone jednak, że kozica była jakąś kuzynką, może dlatego Koziołek odwiedzał Zakopane i Tatry "w śnieg srebrzysty przyodziane".

Podhalańska przygoda

- Jedna przygoda miała miejsce na Podhalu. Znalazł tu krewnych. To jest powiedziane wprost. Pojawia się kum, kuzyn kozy, Baran Wyłupiastooki. Niepokojący mezalians międzygatunkowy. Ale w komiksie mamy połączenie masy gatunków. Jest w tych opowieściach o Koziołku powieść drogi. Pełna najróżniejszych przygód. Jest powieść historyczna, kino kostiumowe, western, dreszczowiec. Thriller psychologiczny. Dramat, moralizatorskie kino familijne. Są sceny surrealistyczne. Pościgi na pustyni, w Arktyce. Ale przede wszystkim slapstickowa komedia. Ktoś się potknął, wywrócił, proste zdarzenia budzące śmiech - wyliczała Kinga Nędza-Sikoniowska. 

Pewnym jest, że opowieści komiksowe autorstwa Kornela Makuszyńskiego (tekst) i Mariana Walentynowicza (ilustracje) to popkulturowy koktajl gatunków. Mało tego. Jest to też opowieść w opowieści, komiks w komiksie. Także popularny później autotematyzm. Gdy Kornel Makuszyński i rysownik Marian Walentynowicz pokazują się publiczności. Pokazują swój proces twórczy. To tak popularne jak kino w kinie. - Pan Makuszyński pokazywany jest na rysunkach często od tyłu, taki przysadzisty, a malarz taki tyczkowaty, wysoki, chudy. Jak Flip i Flap. Także w powieściach Kornela Makuszyńskiego nieraz mamy opowieści, w których nam opowiada, jak przyszła do niego dziewczynka i opowiedziała mu tę historię - przypomniała szefowa "Opolanki". Dodała, że w popkulturze liczą się dochody, pieniądze. Dlatego też autorzy połączyli w jednym komiksie dwójkę bohaterów. 

Elitaryzm plus egalitaryzm

- Mamy miłośników jednego i drugiego komiksu. Ściągnijmy ich do jednego wydawnictwa. To zjawisko, które bardzo rzadko zdarza się w komiksie europejskim, ale często w amerykańskim. My mieliśmy to już 90 lat temu w komiksie o Małpce Fiki-Miki. W jednym komiksie spotykają się postacie z innego komiksu. W pewnym momencie łączy przygody Małpki Fiki-Miki z przygodami Koziołka Matołka. Bohaterowie Małpki Fiki-Miki oglądają komiks o przygodach Koziołka. Jest komiks w komiksie. - To się nazywa crossover, termin oznaczający w literaturze "gościnne występy". Tak jak dzieje się dziś w komiksach czy filmach takich jak Robocop kontra Terminator, Obcy kontra Predator - wyliczała Kinga Nędza-Sikoniowska. 

Zaznaczyła, że dla twórców kultury, popkultury jeszcze bardziej, promocja jest rzeczą centralną. Niejednokrotnie wyprzedza powstanie książki, gry komputerowej, filmu. Rodzi zapotrzebowanie, na które następnie odpowiada twórca. 

Kornel Makuszyński połączył elitaryzm z egalitaryzmem. Początkowo tworzył dla wąskiego grona odbiorców, dla elit. Potem stał się prawdziwym ojcem polskiej popkultury. Pierwszy pisał książki dla dziewcząt, gdy zauważył, że nie mamy takiej literatury. Jego komiksy czytali zarówno ludzie, jak to wtedy określano wysokiego i niskiego stanu. A koledzy literaci zazdrościli popularności. I pieniędzy. 

Opowieść z morałem

- Makuszyński łączył oba światy. Pisał dla profesorów, poetów, artystów, dziennikarzy. Zwłaszcza w pierwszym okresie, w okresie lwowskim. Potem pojawiły się pierwsze jego zabawne opowiadania i powieści dla dzieci. Rozchodziły się jak ciepłe bułeczki. Ludzie je uwielbiali. Innym twórcom się to nie podobało. A on wyprzedził swój czas. W okresie międzywojennym odwiesił na kołek płaszcz Konrada, dekadenckie, smutne wiersze. Piszemy o tramwajach, nartach. Cieszymy się życiem. Połączenie egalitaryzmu z elitaryzmem wiązało się z dobrymi dochodami. Kultura masowa jako kultura szeroka nastawiona jest na zysk. Makuszyński miał smykałkę do biznesu, potrafił wstrzelić się w potrzeby. Wcześniej nie było dobrej literatury dla dziewcząt. On stworzył bohaterkę niezależną, łobuziarę łażącą po drzewach. Bohater książek, filmu i gier komputerowych to bohater odpowiadający na nasze potrzeby. Tacy byli bohaterowie opowieści Kornela Makuszyńskiego - podkreśliła prelegentka.

Kończąc wykład przypomniała motyw przewodni podróży Koziołka Matołka.  Kozy z jego stada chodzą na czterech nogach, nie noszą ubrań. Wysyłają go w podróż. On rusza wyprostowany i ubrany w spodenki. - Podróż uczłowiecza Koziołka. To że biedaczysko ruszył szukać tego co ma bardzo blisko to jest morał. Najważniejszy w tej książce - podsumowała szefowa literackiego oddziału Muzeum Tatrzańskiego w "Opolance". Bo wiemy już doskonale, o czym wszystkim zebranym przypomniał Mieszko, miłośnik twórczości Kornela Makuszyńskiego, że w Pacanowie Kozy kują, czyli kowale o nazwisku Koza.

Nie tylko kultura popularna ale też sztuka zainteresowała się sympatycznym, rogatym bohaterem. Artysta Paweł Althamer przebiera się w Koziołka Matołka i tak zwiedza świat, fotografując się na tle znanych obiektów. 

O podkuwaniu kóz, czym jest kopyto, czym różni się racica od raciczki? W jakim celu używa się podków i czy podkuwanie Koziołka Matołka miałoby sens? - na te pytania odpowiadał Michał Mierczak, kolejny wykładowca w trakcie Nocy Muzeów w "Opolance".

Rafał Gratkowski