Słonie, łabędzie, zamknięte w kuli muflony czy zezowate wilki nad zaporą to śmieci, a nie wizytówka Zakopanego.

Okrągły gipsowy odlew. Na górze zielony pasek lasu. Niżej tafla wody. Pływają po niej żaglówki. Pod nią bieleje potężna zapora. A przy niej wilkopodobny zwierz. Podpis: "Zakopane".

- To jest pamiątka uniwersalna. Zmieniają tylko napisy. Raz Solina, raz Zakopane, innym razem Gdańsk - komentuje Kasia. A Ewa dorzuca, że to hit stulecia i sama by coś takiego kupiła. Miejmy nadzieję, że rzuca te słowa żartem.

Obok na straganie ustawione w rządku brązowe kopytne. Ze skręconymi rogami. Jedne w szklanej kuli, inne luzem. Na podbrzuszu wstęga i miejsce na napis. - Fajny - komentuje Katia. - Można dopisać miejscowość samodzielnie. To otwiera wiele możliwości.

- Można walnąć napis - Kołobrzeg - dodaje Agnieszka. A Magdalena dziwi się, że mamy muflony w Tatrach. Jest też coś "naskiego". Góralska para, Janosik i Maryna siedzą na skale. Między nimi czarodziejska siła wydrążyła gipsową górę i wstawiła szklaną kulę. A w niej stojący na dwóch łapach niedźwiedź. - Misiek wygląda, jakby w głębi czuł się gorylem albo ma niezłą imprezę w kuli - komentuje Julia. Inni obserwatorzy cmokają nad rzadką urodą Maryny. - Można to kupić? - z niedowierzaniem wielkimi literami zapytuje Malwina. A Lady Kitchen cierpliwie odpowiada, że można. Ale po co?

Z uwagą prześledziłem dyskusję, jaką wywołał w internecie wpis Lady Kitchen, góralki, miłośniczki dobrej kuchni, która na swym profilu pisze nie tylko o daniach regionalnych, ale też o kulturze, tym, co nas otacza i czym Podhale powinno się szczycić. Niestety. Straganowe pamiątki, to wciąż nie jest dobra wizytówka dla Zakopanego i okolic.

Cuda tandety

Góralka z Kościeliska publikuje kilka drastycznych przykładów, pokazując jakie śmieci zalewają nasz rynek i co takiego wciskamy odwiedzającym nas turystom.

"Pokochaliście wilka po udarze, pozującego na tle zapory nad Soliną, z regatami żeglarskimi w tle. Wasz zachwyt wzbudził również wilk (chociaż tu są wątpliwości co to), dumnie pozujący z żaglówką i jeziorem. Tama w Zakopanem jest w Kuźnicach, za cholerę tam się regat nie zrobi. Ewentualnie może tam zapozować wilk, żaglówka już nie bardzo.

Wasz zachwyt wzbudził lekko wyliniały niedźwiedź, zamknięty w kuli. Obok lekko wymięty Janosik i Maryna. Proszę zwrócić uwagę na nogi Maryny - ona musiała leczenie ortopedyczne przez Googla robić.

Muflon z ciążą pozamaciczną, też całkiem, całkiem. Nie wiem, kiedy ostatni raz widziano muflona w Tatrach. O dinozaurach nie wspominam i czarnej panterze" - napisała Lady Kitchen. Dodajmy do tego skrzące się na fioletowo piękne łabędzie z napisem "Zakopane". Konia z rzędem temu, kto widział łabędzia pod Tatrami. Albo słonia. Tak tak. Mamy też na straganach słonie z napisem "Zakopane". Trzeba przyznać, że przy tych chińskich cudach tandety szyte grubym, chamskim żartem "jaja górala" to w zasadzie szczyt dobrego smaku.

Blogerka zwraca baczną uwagę na to, co oferujemy naszym gościom. Podobnie jak my, od kilku dobrych lat piętnuje beznadziejne, tandetne wyroby z Chin i Dalekiego Wschodu, które masowo zalewają nasz rynek pamiątkarski. Czy odwiedzający nas turyści skazani są na tą chińską tandetę? Czy może mają takie gusta i w te właśnie upodobania celują handlarze? Rozmawiając ze sprzedawcami na straganach niejednokrotnie słyszymy, że sprzedaje się to, co chce kupić turysta. Czy aby na pewno?

- Nie. Turyści absolutnie nie są skazani na to badziewie - mówi Lady Kitchen. - Mamy mnóstwo miejsc, w których możemy kupić wartościowe rzeczy, robione przez twórców ludowych czy małe wytwórnie rzemieślnicze. Gdyby te cuda typu wilk z zezem nad Soliną się nie sprzedawały i nie było na nie popytu, to nie byłoby ich w sprzedaży. Wszelkie kapibary, gęsi to wynik mody i trendów, do tego dodaj czynnik ekonomiczny. Ręcznie robiona pamiątka jest droższa. Ktoś te koszmarki kupuje, komuś się podobają.

Zakopiny robią robotę

Lady Kitchen przypomina, że przed laty była Cepelia, a tam, gdzie dziś stoi osiedle deweloperskie, działały pełną parą Zakopiańskie Warsztaty Wzorcowe. - Pamiętam straganiki, które stawały podczas Festiwalu Folkloru Ziem Górskich i miały przepiękne rękodzieło. Teraz trochę się moda zmieniła, jest większy wybór i większe wymagania klienta - podsumowuje góralka. Ale wciąż nie brakuje chętnych na jak najtańsze "dzieło". Niekoniecznie ręczne. Trudno zabronić sprzedawania śmieci, skoro także na maszynową tandetę, tłuczoną w setkach tysięcy w fabrykach na Dalekim Wschodzie, są chętni.

Pamiątki regionalne w postaci dzieł twórców ludowych oferuje m.in. Centrum Kultury Rodzimej w Willi "Czerwony Dwór". I wcale nie trzeba mieć bardzo pękatego portfela, by kupić sobie coś oryginalnego, niepowtarzalnego, wytworzonego przez utalentowanych ludzi z pasją. Czy będzie to obrazek na szkle malowany, czy drewniany, kolorowy ptaszek lub chusta lub inny element stroju ludowego - każdy może wybrać coś dla siebie. Wartościowe i wcale niedrogie pamiątki oferuje turystom Tatrzański Park Narodowy w Centrum Informacji Turystycznej czy Polskie Koleje Linowe w sklepie internetowym i punktach sprzedaży biletów czy sklepiku na Kasprowym Wierchu. To breloki do kluczy, zapinki, czapki, bufy, skarpety, koszulki, kubki termiczne, ceramiczne czy metalowe z górskimi i podhalańskimi motywami.

Podobne gadżety oferuje Muzeum Tatrzańskie. Kto kolekcjonuje magnesy ma do wyboru, do koloru: są dzieła Hasiora czy Witkacego, którymi możemy przyozdobić swoją lodówkę. Są bardzo fajne zakopiny, czyli magnesy z tańczącą góralką, góralem, z niedźwiedziem brunatnym, góralską watrą, zbójnikiem, białym misiem. Są tego samego rodzaju przypinki do ubrań, toreb czy plecaków. Do tego bluzy, notesy, kartki pocztowe z dziełami wybitnych, zakopiańskich artystów lub ołówki czy długopisy zdobne w góralskie parzenice.

Świecowy niewypał

Niewypałem okazały się świece w kształcie zabytkowych obiektów zakopiańskich. Przypomnijmy, że był to zwycięski projekt "Domy. Duchy". Projekt-manifest autorstwa Łukasza Leśniaka zdobył pierwszą nagrodę w zorganizowanym w 2019 roku konkursie na najlepszą pamiątkę z Zakopanego. Organizatorem było Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem. Zamysłem autora było, by kupujący nie wypalał świec, bo jeśli to zrobi, zabytkowy dom zniknie.

- W realizacji tego pomysłu mieliśmy dwie przeszkody - wyjaśnia Michał Murzyn, dyrektor Muzeum Tatrzańskiego. - Po pierwsze na etapie produkcji tych świec w kształcie zabytkowych willi okazało się, że nie jest łatwo o wykonanie takiej świecy w masowej produkcji. Po drugie, gdy zaczęliśmy już pokonkursową dyskusję nad tym pomysłem, stwierdziliśmy, że to nie jest dobry pomysł, by palić domy. Nawet w postaci świecy. Oczywiście projekt jako taki prowokacyjny i zwracający uwagę na poważny problem cennych i urokliwych obiektów, które znikają z krajobrazu Zakopanego, był bardzo ważny, stąd to pierwsze miejsce w konkursie.

Za to "Zakopiny" Anny Libery i Jana Strumiłło, które zajęły drugie miejsce, cieszą się bardzo dużą popularnością wśród odwiedzających Muzeum Tatrzańskie. - Wciąż zamawiamy nowe partie towaru, ludzie to chętnie kupują, "Zakopiny" bardzo się turystom podobają - podsumowuje Michał Murzyn.

Gdzie jest miś?

Również władze Zakopanego postanowiły zawalczyć o dobrą pamiątkę spod Giewontu organizując w tym roku konkurs na najsympatyczniejszą maskotkę, jaką ma być Zakopiański Miś z Krupówek. Konkurs w marcu bieżącego roku wygrała propozycja Aleksandry Trościankowskiej z Gdańska.

- Czekamy na pierwszą dostawę. Wytwórnia pani Aleksandry jest niewielka, będziemy starać się, by misie trafiły do naszego punktu informacyjnego, by były dostępne w Stacji Kultura, Zakopiańskiego Centrum Kultury. Chcemy, by maskotki nie były za drogie dla turystów - podkreśla Łukasz Filipowicz, burmistrz Zakopanego. Dodaje, że jeśli pomysł się spodoba i maskotka znajdzie uznanie wśród odbiorców, trzeba będzie uruchomić bardziej masową produkcję. Burmistrz Zakopanego przyznaje, że na naszych straganach dominuje chińszczyzna i masowy, fabryczny produkt, który każdy z nas może sobie zamówić przez internet od chińskich wytwórców. Stąd straszydła w postaci wilka nad tamą z napisem Zakopane.

- Na szczęście turyści coraz częściej poszukują produktów unikatowych, zaglądają chętnie do "Czerwonego Dworu", gdzie można sobie kupić piękne góralskie spinki i wyroby rzemiosła ludowego. Sam też znam straganiarzy, którzy na stoiskach oferują wyroby drewniane, prace rzeźbiarskie, coś, czego klient nie zdoła zamówić przez chińskie platformy sprzedażowe. Z rozmów wiem, że coraz więcej turystów pyta o takie typowo regionalne, niepowtarzalne pamiątki. Miejmy nadzieję, że także nasz Zakopiański Miś przyjmie się dobrze na rynku - podsumowuje burmistrz Zakopanego.

Rafał Gratkowski