Choć za życia nie doczekał się światowej sławy, dziś twórczość Stanisława Ignacego Witkiewicza obecna jest na scenach i wystawach od Europy po Azję.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"133164"}

Stanisław Ignacy Witkiewicz bezskutecznie zabiegał o światowe uznanie w trakcie jego życia. Dopiero po wojnie jego twórczość zaczęła być dostrzegana poza Polską. 28 sierpnia w Galerii Sztuki w willi Oksza odbyło się spotkanie z Markiem Średniawą, członkiem Instytutu Witkacego i redaktorem kwartalnika „Witkacy!”. Opowiedział o międzynarodowym odbiorze dzieł artysty oraz o ludziach, dzięki którym jego prace trafiły na światowe sceny i wystawy.

*

Marek Średniawa, badacz od lat śledzący obecność artysty w kulturze polskiej i światowej, przypomniał, jak trudne były pierwsze próby. Za życia Witkacy wielokrotnie próbował zaistnieć na międzynarodowej scenie, lecz bez większego powodzenia. W 1918 roku zaprezentował swoje prace w Petersburgu, a później starał się przebić z dramatami we Francji. Niestety padł ofiarą oszustwa i jego sztuki nie doczekały się wystawienia. Choć jego prace pojawiały się na zbiorowych wystawach, a recenzje drukowały m.in. niemieckie pisma, nie przyniosło mu to rozpoznawalności. Jak podkreślił Marek Średniawa, przed wojną nie doceniano twórczości Witkacego. 

*

Po 1945 roku sytuacja zaczęła się zmieniać. Dzięki determinacji badaczy i tłumaczy, dzieła Witkacego zaczęły krążyć po świecie. W Stanach Zjednoczonych dużą rolę odegrał Daniel Gerould, który przełożył dramaty i wprowadził je na sceny akademickie oraz offowe. Na język niemiecki tłumaczeń podjęli się Ewa i Karl Heinz Viethowie, natomiast we Francji kluczową postacią był Vladimir Dmitrievich. Warto też przypomnieć konferencję w Brukseli w 1981 roku, która była poświęcona twórczości Witkacego. Jego dramaty trafiały także na sceny we Włoszech, Szkocji, na Ukrainie, a nawet w Chinach, gdzie w 2017 roku zaprezentowano lokalną adaptację Szewców. 

*

Twórczość Witkacego inspiruje również współczesnych artystów, od muzyków, takich jak Tomasz Stańko, po fotografów, chętnie odwołujących się do techniki zwanej „amerykańską zabawą”. Jego dzieła były prezentowane w Centre Pompidou, Tate Modern, a nawet stały się inspiracją sesji w magazynie „Vogue”. Twórczość Witkacego przetłumaczono na co najmniej 35 języków, co stawia go w jednym rzędzie z Gombrowiczem, Schulzem czy Lemem.

*

Spotkanie w willi Oksza pokazało, że droga Witkacego do światowego odbiorcy była długa i wyboista. To jednak dzięki pracy tłumaczy, reżyserów i pasjonatów jego dramaty, fotografie i inne dzieła znalazły trwałe miejsce w kulturze światowej. Dziś Witkacy pozostaje nie tylko klasykiem, lecz także artystą zaskakująco aktualnym. 

Michał Dąbrowski