To dzięki niemu Morskie Oko pozostało w granicach Polski, a Tatry nie padły ofiarą rabunkowej gospodarki. Władysław Zamoyski - patriota, filantrop i obrońca narodowego dziedzictwa - przeszedł do historii jako człowiek, który potrafił połączyć upór z wizją. W 2025 roku, w setną rocznicę powołania Fundacji Zakłady Kórnickie, jego postać i dokonania znów stanęły w centrum uwagi.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"135044"}

W tym roku obchodzimy stulecie uchwalenia przez Sejm II Rzeczypospolitej ustawy powołującej do życia Fundację Zakłady Kórnickie – instytucję wyjątkową w dziejach Polski, której idea wyrasta z ducha ofiarności i patriotyzmu rodu Działyńskich i Zamoyskich. To właśnie Władysław Zamoyski, fundator i twórca jej misji, przekazał narodowi cały swój majątek – z Kórnikiem, Tatrzańskimi dobrami i Morskim Okiem na czele – z przekonaniem, że dobro wspólne jest obowiązkiem każdego obywatela.

Obchody stulecia Fundacji – hołd dla Zamoyskiego i jego dzieła

W październiku na Zamku Królewskim w Warszawie odbyła się uroczystość upamiętniająca jubileusz Fundacji Zakłady Kórnickie. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli świata nauki, kultury, samorządów oraz licznych przyjaciół i partnerów Fundacji.

W programie znalazły się wystąpienia prof. dr. hab. Andrzeja B. Legockiego, prof. UAM dr. hab. Andrzeja Gulczyńskiego – Przewodniczącego Rady Kuratorów Fundacji – oraz prof. dr. hab. Michała Karońskiego. Mówcy przypomnieli, że dziedzictwo Zamoyskiego to nie tylko historia majątku kórnickiego, lecz także ogromny wkład w ochronę polskiej przyrody i zachowanie Tatr w ich naturalnym pięknie.

W uznaniu zasług Fundacji dla rozwoju regionu i wspierania kultury, Wicemarszałek Województwa Wielkopolskiego Wojciech Jankowiak wręczył Fundacji Zakłady Kórnickie Odznakę Honorową za Zasługi dla Rozwoju Województwa Wielkopolskiego. Wyróżnienie odebrał dr Dariusz Grzybek, prezes Zarządu Fundacji.

Uroczystość uświetnił recital sopranistki Marzeny Michałowskiej i pianistki Małgorzaty Sajny-Mataczyńskiej, a także prezentacja prac laureatów konkursu malarskiego „Echa przeszłości, wizje przyszłości”, zorganizowanego wspólnie z Uniwersytetem Artystycznym im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu.

Władysław Zamoyski – człowiek, który obronił Morskie Oko

Historia Władysława Zamoyskiego to opowieść o pasji, konsekwencji i miłości do ojczyzny. Urodzony w 1853 roku w Paryżu, wychowany w duchu pracy organicznej, całe życie poświęcił Polsce – choć urodził się na emigracji. Związany z Wielkopolską i Kórnikiem, wykupywał zagrożone niemieckim wykupem majątki, inwestował w rozwój przemysłu i wspierał Bank Ziemski w Poznaniu.

W 1889 roku przeniósł swoją działalność w Tatry, gdzie nabył dobra zakopiańskie – ziemie dewastowane rabunkową wycinką lasów. Zatrzymał wyniszczającą gospodarkę, ustanowił straż leśną i rozpoczął zalesienia. W ten sposób położył fundament pod powstanie Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Jego najgłośniejszym dokonaniem był jednak proces o Morskie Oko – wieloletni spór graniczny z Królestwem Węgier, który w 1902 roku zakończył się zwycięstwem strony polskiej przed trybunałem w Grazu. To dzięki Zamoyskiemu Morskie Oko, ten klejnot Tatr, pozostało w granicach Polski. Ustalona wtedy granica obowiązuje do dziś. Jak podkreślają historycy, była to nie tylko sprawa prawna, ale symboliczna – walka o prawo Polaków do własnego krajobrazu i przyrody.

Wystawa „100 lat FZK. 200 lat sukcesu” – Morskie Oko jako symbol

Z okazji jubileuszu Fundacja Zakłady Kórnickie wspólnie z Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego i Muzeum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przygotowała wystawę plenerową „100 lat FZK. 200 lat sukcesu”, otwartą 22 października na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie.

Ekspozycja ukazuje nie tylko historię powstania Fundacji, lecz także wyjątkowy wpływ jej założycieli na rozwój nauki i kultury w Polsce. Jedną z osi narracji stała się walka Zamoyskiego o Morskie Oko – ukazana jako metafora jego życia i myślenia o państwie.

Wystawa w symboliczny sposób łączy Kórnik i Tatry, pokazując, że idee Władysława Zamoyskiego, Tytusa i Jana Działyńskich pozostają aktualne – to wciąż inspiracja do działania i odpowiedzialności za wspólne dobro.

Tatry i Wielkopolska – współpraca, która łączy regiony

Fundację Zakłady Kórnickie i Powiat Tatrzański od lat łączy owocna współpraca. To wspólne inicjatywy edukacyjne, kulturalne i historyczne – wszystkie mające na celu zachowanie pamięci o Władysławie Zamoyskim i jego dziele. W wydarzeniu jubileuszowym w Warszawie wzięli udział m.in. Paweł Para, członek Zarządu Powiatu Tatrzańskiego, oraz Adam Zaleski, prezes Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Gniazdo w Zakopanem.

To właśnie te środowiska wspólnie z Fundacją upamiętniają hrabiego w Tatrach. W 2002 roku Fundacja współfinansowała budowę jego pomnika w Zakopanem oraz odsłonięcie tablicy pamiątkowej przy Morskim Oku. W ostatnich latach współpraca obejmowała m.in. obchody Roku Jadwigi i Władysława Zamoyskich, przybliżające Polakom ich dziedzictwo.

Dziedzictwo, które trwa

Jak podkreśla prof. UAM dr hab. Andrzej Gulczyński, Przewodniczący Rady Kuratorów Fundacji:

„Władysław Zamoyski przekazał narodowi nie tylko majątek, ale przede wszystkim wartości – odpowiedzialność, skromność i głębokie przekonanie, że dobro wspólne jest największym zobowiązaniem człowieka.”

Dziś, sto lat po powstaniu Fundacji Zakłady Kórnickie, jej działalność wciąż czerpie z tych wartości. Fundacja wspiera naukę, kulturę i rozwój społeczny, przyznaje stypendia, organizuje wydarzenia artystyczne i popularyzuje wiedzę o dziedzictwie narodowym.

Jak podkreśla dr Dariusz Grzybek, prezes zarządu Fundacji:

„Naszym zadaniem jest nie tylko pielęgnowanie pamięci, lecz przede wszystkim działanie – tak, aby wartości, które tworzyły Zakłady Kórnickie przed stu laty, wciąż inspirowały i kształtowały współczesną Polskę.”

Morskie Oko – jezioro, które mówi o Polsce

Dziś, gdy mijają dekady od słynnego procesu o Morskie Oko, jego historia brzmi wyjątkowo aktualnie. W czasach, gdy natura wymaga szczególnej troski, przykład Władysława Zamoyskiego przypomina, że patriotyzm to nie tylko walka o granice, lecz także troska o krajobraz i dziedzictwo przyrodnicze. Morskie Oko pozostaje symbolem jego uporu, wiary i służby narodowi – symbolem Polski, jaką chciał widzieć: odpowiedzialnej, mądrej i pięknej.