Wyszły ze szkoły, której już nie ma, rozjechały się po Polsce, tkają, tworzą tkaniny artystyczne, dzielą się tym, co im w duszy gra. Spotykają się przynajmniej raz w roku. Tak już blisko 40 lat.

- Nasza twórczość zaczęła się ponad 37 lat temu - wspomina Maryla Kolompar. - Uczyłyśmy się przez pięć lat w Technikum Tkactwa Artystycznego. Szkole, której korzenie sięgają1883 roku. Nasz pierwszy rok nauki przypadł na stulecie szkoły.

Maryla Kolompar dziś mieszka w Krakowie. Sztuka i tworzenie to wciąż jej pasja. Na co dzień pracuje w ceramicznej pracowni plastycznej. Tak łączy swoje artystyczne projekty z zamiłowaniem do rzemiosła. Z wykształcenia jest technolożką informatyki, grafikiem, specjalistką w aranżacji wnętrz. 

W "Szpulkach" chodziła do klasy Marty Gąsienicy-Szostak. - Niestety nie ma  jej z nami. Uczyła nas projektowania. Inspirowała, popychała do działań. Jako nastolatki byłyśmy silne i odważne. Bo zrezygnować z życia w domu rodzinnym, przyjechać do miasta, którego się nie zna, to trzeba dużo odwagi. Nasza klasa liczyła 30 dziewczyn, a tylko cztery były tutejsze, góralki, zakopianki. A my z całej Polski: Gdańsk, Szczecin, Warszawa, Przemyśl, Oświęcim. Młode, nieukształtowane osoby z potencjałem. Do dziś działamy, ale potrzebowałyśmy przewodników, mentorów. Takich jak pani Marta, jak Jadwiga Kosińska, pani Nawrocka, Krzysztof Jędrzejowski, Mieczysław Jasiński. Ci nauczyciele to byli nasi przewodnicy, nasi mentorzy - zaznacza Maryla Kolompar. 

Podkreśla, że właśnie świetni nauczyciele pracujący w słynnych "Szpulkach" potrafili zaszczepić w uczennicach i nielicznych uczniach prawdziwie twórcze pasje. Pobudzali chęć realizowania siebie, pokazania swoich możliwości. Przekazywali nie tylko wiedzę praktyczną i teoretyczną, ale uczyli jak sobą kierować, by wypłynąć na szersze wody. By tworzyć i się nie bać.

- Witkacy kiedyś powiedział, że trzeba żyć, żyć szczerze i pokazywać sztukę, która ma być szczera. Myślę, że ta sztuka, którą pokazujemy, jest obrazem naszej duszy, tym, czym zajmujemy się nieraz z mozołem każdego dnia - podsumowuje Maryla Kolompar. 

Zakopane - drugi dom

Licznie przybyłych do Galerii ARTPARK gości w sobotni wieczór powitała kapela młodzieżowa "Jutrzenki", którą kieruje Krzysztof Trebunia-Tutka. - To syn świętej pamięci Władysława, który uczył rysunku w Technikum Tkactwa Artystycznego. Mówię to również jako były nauczyciel TTA - zaznaczył Krzysztof Jędrzejowski, dyrektor Tatrzańskiego Centrum Kultury w Zakopanem. - Dziś gościmy Grupę Szpulki 88. Jestem zaskoczony, bo nie spodziewałem się, że tyle osób wciąż działa i tka. Widzimy, że szkolenie w Szpulkach prowadzone było w wielu specjalizacjach - od ceramiki, przez tkaninę klasyczną, eksperymentalną, po rękodzieło ludowe na wysokim poziomie.

Absolwentki, które skupione są w grupie "Szpulki 88", to: Monika Brzezicka, Dorota Henk, Urszula Kalba (Bieniek), Ewa Kalfas (Kasprzyk), Maryla Kolompar (Mientkiewicz), Małgorzata Orkisz (Lamparska), Iwona Szczecina (Jasińska), Magdalena Zastawnik (Burkiewicz). Swe prace prezentują w "Jutrzence" na wystawie zatytułowanej "Szpulki 88. Wspólne źródła nowe formy". 

- Jak chodziłyśmy do szkoły, to Zakopane było dla nas naprawdę drugim domem. A działających tu pięć szkół: "Kenar", "Hotelarz", "Budowlanka", Szkoła Mistrzostwa Sportowego i "Szpulki", to było pięć szkół średnich, które liczyły się i były znane w Polsce - zaznacza Maryla Kolompar.

Nic dziwnego. Przecież Technikum Tkactwa Artystycznego w Zakopanem kontynuowało wiekowe tradycje Krajowej Szkoły Koronkarstwa, która w 1883 roku została założona przez Helenę Modrzejewską, najwybitniejszą aktorkę w historii teatru w Polsce. Szkoła pod różnymi nazwami działała przez lata. Kształciła koronczarki, hafciarki i tkaczki. Ponieważ cieszyła się dużą renomą jako szkoła artystyczna, chciały się w niej kształcić uczennice z całej Polski. Prace wykonane w szkole zdobiły wnętrza wielu polskich domów, urzędów i instytucji.

Wiecznie żywe

Niestety ostatnie lata działalności upłynęły pod znakiem walki o byt. Technikum Tkactwa Artystycznego przestało istnieć w czerwcu 2001 roku. Do roku 2008 szkoła funkcjonowała jeszcze pod nazwą ZSZ nr 2. Ostatecznie jednak podjęto decyzję o jej rozwiązaniu i szkoła z tak długą tradycją zniknęła z mapy placówek oświatowych. Decyzję uzasadniono względami ekonomicznymi i brakiem zainteresowania ze strony uczniów.

- Był to dla nas smutny czas. Szkoła przetrwała dwie wojny światowe i działała 125 lat. Ku naszemu ubolewaniu nie przetrwała zmian gospodarczych - podkreśla Maryla Kolompar. Przypomina słowa, które na zakończenie działalności powiedział ostatni dyrektor placówki: "Szkoła powstała w czasach, gdy ludzie poczuli, że nie potrafią żyć bez piękna. Umiera w czasach, gdy ludziom piękno jest niepotrzebne".

Okazuje się, że nie do końca miał rację. Umiłowanie i potrzeba piękna są wciąż żywe. Miejmy nadzieję, że tak pozostanie i ta potrzeba piękna będzie się rozwijać. A świadczą o tym dalsze twórcze losy absolwentek. Choćby tych zrzeszonych w grupie "Szpulki 88". 

Dorota Henk to artystka, która mieszka i tworzy w Wiedniu. Specjalizuje się w malarstwie abstrakcyjnym oraz tkaninie artystycznej. - W moich pracach łączę techniki malarskie z elementami tkactwa, wzbogacając je o złote detale, które nadają im elegancji i głębi. Moja twórczość charakteryzuje się bogactwem kolorów, faktur i emocji. Od 2014 roku należę do Związku Artystów Plastyków Austrii w sekcji Malarstwa i Grafiki, a od 2017 roku również do sekcji Sztuki Tekstylnej. Brałam udział w licznych wystawach w Austrii, a także w Australii, Grecji i Polsce - przedstawia się Dorota Henk.

Urszula Kalba mieszka w Dębicy. Los chciał, że nie pracowała w wyuczonym zawodzie, ale zamiłowanie do piękna i duch artystyczny nie daje jej spokoju. W wolnych chwilach zajmuje się akwarelą, suchymi pastelami, decoupagem, maluje na jedwabiu, maluje kamienie, filcuje na sucho. - Lubię majsterkowanie i wszelkie "ręczne robótki", robiłam bransoletki z rzemyków i koralików. Sporo czasu poświęcam mojej maszynie do szycia, ostatnio szyję torebki z materiałów z odzysku - dodaje Urszula Kalba.

Ewa Kalfas mieszka w Krakowie. Prosto ze "Szpulek" w 1988 roku trafiła do Pracowni Konserwacji Tkanin Zabytkowych Zamku Królewskiego na Wawelu w Krakowie. Tam pracuje do dziś.  Równolegle ukończyła Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Krakowie i zrobiła studia podyplomowe na Politechnice Łódzkiej. - W wolnym czasie tkam kilimy według własnego projektu i maluję na jedwabiu z wykorzystaniem techniki batiku - podsumowuje Ewa Kalfas. 

Małgorzata Orkisz ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Gdańsku na kierunku malarstwo i grafika, dyplom zrobiła w pracowni grafiki warsztatowej profesora Cezarego Paszkowskiego. Tam poznała technikę graficzną intaglio. - Wykorzystuję w swoich pracach metody akwaforty, akwatinty i łączę z technikami własnymi. Metodą intaglio wzbogacam prace kolorami. Prace są inspirowane przyrodą, porami dnia i roku. Moją kolejną fascynacją jest człowiek - zaznacza Małgorzata Orkisz. Studiowała optometrię na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Pomaga ludziom widzieć lepiej życie i otoczenie.

Iwona Szczecina jest pełnoetatową matką i żoną. Mimo to znajduje czas na realizację pasji. Mieszka w Beskidzie Sądeckim, gdzie bardzo mocno kultywowane są tradycje. Prowadzi warsztaty w Miasteczku Galicyjskim - skansenie w Nowym Sączu. Jej pasje to rękodzieło, tkanina i haft.

Magdalena Zastawnik mieszka i pracuje w Nowym Targu. Lubi podróże w nieznane, odkrywanie i zwiedzanie. Swe pasje wylicza jednym tchem: tkanie, malowanie, haft i ostatnio odkryte lepienie w glinie. Inspiracje przywiezione z całego świata przelewa w swoim wiejskim zakątku na artystyczne dzieła. Wkłada w nie całe serce, ogrom pozytywnej energii oraz nietuzinkowe nowatorskie aranżacje.

Monika Brzezicka mówi o sobie wierszem: "Wszelka fauna oraz flora, mą miłością nie od wczoraj. Biżuterię i kamienie - także mocno sobie cenię. Chwytam w ręce wątki różne, splatam życia nitki luźne. Tu coś spruję, tam dołożę. Wytkam, splotę i potworzę...".

A jakie piękno z tego wypływa, zobaczcie sami w "Jutrzence". Wystawa prac absolwentek Technikum Tkactwa Artystycznego potrwa do 25 listopada.

Tekst i fot.: Rafał Gratkowski