Już 12 grudnia 2025 r. w Zakopanem odbędzie się wydarzenie, które ma szansę stać się jednym z najważniejszych głosów w sprawie ocalenia dziedzictwa pasterskiego Podtatrza.

Muzeum Palace – oddział Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa Chałubińskiego – zamieni się tego dnia w przestrzeń spotkania historyków, etnologów, geografów i miłośników kultury góralskiej z Polski i Słowacji. W centrum uwagi znajdą się Wołosi – pasterski lud, którego tradycje ukształtowały dzisiejszy obraz Tatr i całego Podtatrza.

Żywa opowieść o kulturze, która kształtowała Tatry

O 10:00 rozpocznie się sympozjum „Dziedzictwo wołoskie na Podtatrzu – od tradycji do współczesności”. Organizatorem wydarzenia są Fundacja Dobra Wola, Stowarzyszenie „Pro Carpathia” oraz Muzeum Tatrzańskie. To próba przywrócenia pamięci o dawnych bacach, juhasach i pasterkach, których świat – pełen zwyczajów, muzyki i głębokiej relacji z górami – stopniowo znika.

Spotkanie poprowadzi dr hab. Piotr Kłapyta z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wśród prelegentów znajdą się m.in.:

dr Anna Oczko (UJ) – specjalistka od nazewnictwa wołoskiego,

prof. dr hab. Stanisława Trebunia-Staszel (UJ) – opowie o stroju karpackim jako świadectwie historii,

dr Peter Kovacz – badacz wołoskiego osadnictwa na Słowacji,

dr hab. Piotr Kłapyta (UJ) – przedstawi wyniki najnowszych badań nad dziejami Wołochów.

Uczestnicy obejrzą też filmowy pokaz „Trzy spoty wołoskie”, wzbogacony o występy aktorów-amatorów.

Wystawa, która ocala pamięć

Kulminacją dnia będzie wernisaż multimedialnej wystawy „Dziedzictwo dawnych pasterzy Tatr”, autorstwa Justyny i Piotra Kłapytów. Otwarcie zaplanowano na godzinę 17:00, również w Muzeum Palace. Wystawę otworzy dyrektor Muzeum Tatrzańskiego, Michał Murzyn. Oprawę muzyczną zapewni Jan Karpiel-Bułecka, prezentując tradycyjne instrumenty pasterskie.

Ekspozycja, oparta na zbiorach muzealnych i prywatnych archiwach baców i juhasów, prezentuje fotografie, relacje, legendy oraz naukowe opracowania dotyczące tatrzańskiego pasterstwa – od jego wołoskich korzeni po współczesność. Widzowie obejrzą m.in. siedem wywiadów z dawnymi bacami oraz trzy filmy o historii kultury wołoskiej. Po zakończeniu prezentacji w Muzeum Palace wystawa trafi przed Gmach Główny Muzeum Tatrzańskiego przy ul. Krupówki 10.

Dla najmłodszych i dla miłośników gór

Równolegle z sympozjum, o godz. 11:00, odbędą się warsztaty dla dzieci „W krainie wołoskich wierzeń”, prowadzone przez animatorkę kultury Annę Mikołajczyk-Szarek. Uczestnicy poznają tatrzańskie legendy, dawne obrzędy pasterskie i symbolikę szczytów, a następnie stworzą własne prace inspirowane mitologią regionu. Obowiązują wcześniejsze zapisy – do 8 grudnia pod adresem: [email protected], z dopiskiem "warsztaty", liczbą dzieci i ich wiekiem.

Miłośników gór ucieszy informacja, że w dniach 13–14 grudnia odbędą się edukacyjne wycieczki w Tatry, prowadzone przez przewodników tatrzańskich z kół im. Macieja Sieczki oraz Akademickiego Koła Przewodników Tatrzańskich im. Zofii i Witolda Paryskich. Tematem wypraw będzie historia dawnego wypasu i ślady pasterstwa w krajobrazie Tatr. Na te wydarzenia również obowiązują zapisy do 8 grudnia na adres: [email protected], z dopiskiem "wycieczka" i wybraną datą.

Żeby zdążyć zanim zniknie

Dziedzictwo pasterskie Podtatrza to dziś nie tylko materiał do badań, lecz także fragment żywej, lecz kruchej pamięci o ludziach, którzy przez wieki tworzyli kulturę regionu. Organizatorzy podkreślają, że to właśnie oni – ostatni świadkowie dawnych praktyk – powinni być usłyszani, zanim odejdą na zawsze.

Wstęp na wszystkie wydarzenia jest wolny.

Zakopane zaprasza wszystkich, którzy chcą usłyszeć głos kultury, bez której Tatry nie byłyby takie, jakie znamy dziś.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

opr. p