Niszczeją i od lat popadają w ruinę. Szpecą Zakopane, są schronieniem dla bezdomnych, a w ich wnętrzach wybuchają pożary. Czy istnieje szansa, że choć część pustostanów zniknie z krajobrazu? A może wy macie jakieś "ulubione" rudery i chcielibyście wybrać "miss ruderę" Zakopanego.

::attachment{"type":"gallery", "template":"thumb3", "item_id":"135974"}

Mieszkańcy w wielu przypadkach przyzwyczaili się już do tych widoków - przechodząc wielokrotnie obok zrujnowanego budynku, zaczyna się go traktować jak element codziennego otoczenia. Turyści odbierają to jednak zupełnie inaczej. Przyjeżdżają pod Tatry, by podziwiać góry, a tymczasem nawet z niektórych punktów widokowych natrafiają na szpecące panoramę ruiny.

Najbardziej znane zakopiańskie pustostany

Pustostanów w Zakopanem jest wiele. Każdy z nich ma inną historię i z różnych powodów nie został dotąd odbudowany, a z każdym rokiem coraz bardziej się degraduje. Przykładem może być dawny pensjonat Baca na stokach Antałówki czy pobliski dom wczasowy Panorama. W ruinę popada też kiedyś jeden z najbardziej prestiżowych hoteli - dawny Bristol - oraz pensjonat Anna Maria. W kilku przypadkach właściciele starają się o pozwolenia na budowę i planują rozbudowę lub przebudowę obiektów, jednak, jak się okazuje, nie jest to proste.

Przepisy budowlane wymagają, aby takie budynki były zabezpieczone przed dostępem osób z zewnątrz. Często jest to jednak niewykonalne - pustostany są trudne do upilnowania.

- Trochę dziwię się, że tak właśnie to wygląda. Przecież w Zakopanem każdy metr ziemi jest bezcenny, a często spotykamy rudery w reprezentacyjnych miejscach. To naprawdę dziwne, że nie ma jakiś sposobów, aby te ruiny nie odstraszały turystów. Przecież traci na tym Zakopane, tracą też często mieszkańcy, którzy żyją czy wynajmują pokoje w okolicy – dziwi się Stanisław Morawski, turysta ze Śląska.

Zabytki bez funduszy i bez konserwatora

Agata Nowakowska-Wolak, prezes podhalańskiego oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, zwraca uwagę, że większość zakopiańskich pustostanów to obiekty w złym stanie technicznym, ujęte jedynie w gminnej ewidencji zabytków. Nie mają one dostępu do dofinansowań, które obejmują wyłącznie obiekty wpisane do rejestru zabytków. Możliwość wsparcia mogłaby pojawić się dopiero wtedy, gdy rada miasta przyjęłaby odpowiednią uchwałę i zabezpieczyła środki. Podobny pomysł istniał już za kadencji burmistrza Leszka Doruli - planowano stworzenie funduszu, jednak nie dopracowano zasad jego funkcjonowania.

Zdaniem Nowakowskiej-Wolak warto byłoby przygotować jasny program i regulamin wsparcia, lecz problemem pozostaje brak miejskiego konserwatora zabytków. Sytuację zmienia także nowelizacja ustawy o ochronie zabytków, upraszczająca część procedur. Dotąd wiele prac wymagało projektu i pozwolenia konserwatorskiego; teraz część remontów będzie możliwa na zgłoszenie, z tzw. milczącą zgodą - np. wymiana gontowego pokrycia bez zmiany formy dachu czy montaż współczesnych okien.

Ekspertka podkreśla jednak, że szerszy zakres prac dopuszczonych bez kontroli może prowadzić do nadużyć, obniżać wartość otoczenia, a nawet stwarzać zagrożenie dla sąsiednich nieruchomości. Jej zdaniem problem jest poważny i narasta.

Policyjne kontrole pustostanów

Zakopiańska policja prowadzi jesienno-zimowe działania ukierunkowane na pomoc osobom narażonym na wychłodzenie. Funkcjonariusze regularnie kontrolują pustostany oraz miejsca, w których mogą przebywać osoby w kryzysie.

- Odwiedzamy m.in. pustostany i interweniujemy także wobec osób, które pod wpływem alkoholu mogą być szczególnie zagrożone wychłodzeniem - wyjaśnia asp. sztab. Roman Wieczorek, rzecznik zakopiańskiej policji.

Dzielnicowi znają miejsca, gdzie mogą nocować osoby bezdomne. Choć pustostany są zabezpieczane, zabezpieczenia często zostają pokonane - wyłamywane są deski w oknach, forsowane wejścia. W takich obiektach bezdomni próbują się ogrzać, rozpalając ogień w nieczynnych kominkach, co grozi pożarem zarówno im, jak i okolicznym mieszkańcom.

Zimą policjanci kontrolują te miejsca każdej nocy. Osobom zastanym w pustostanach proponują nocleg w miejskiej noclegowni i zachęcają do opuszczenia niebezpiecznych budynków.

Gmina bez narzędzi do ratowania ruin

Burmistrz Łukasz Filipowicz podkreśla, że gmina ma ograniczone możliwości wspierania odbudowy takich obiektów.

- Szkoda oczywiście tych budynków. Trzeba pamiętać, że odbudowy konserwatorskie są bardzo drogie. Taka odbudowa jest często dwa razy droższa niż zwykła. Z drugiej strony dobrze, aby takie budynki, jak chociażby Bristol, który przecież był scenerią wielu filmów, znikały z krajobrazu. Trudno tu o złoty środek. Z pewnością najgorszą sytuacją byłoby, gdyby na ich miejscu powstawały inwestycje deweloperskie - zaznacza burmistrz Filipowicz.

Dodaje, że miasto co roku ogłasza konkurs i przeznacza środki na dofinansowanie remontów konserwatorskich, ale może to robić tylko w odniesieniu do budynków wpisanych do ewidencji zabytków.

- Z tej perspektywy ważne jest więc, aby w Zakopanem pozostał konserwator zabytków, a mieszkańcy nie musieli ze swoimi sprawami jeździć do Nowego Targu czy Krakowa. Cały czas walczymy o to i rozmawiamy na ten temat z wojewodą – zapewnia burmistrz.

p