Czyste ciepło, czyli 800 nowych pieców zastąpiło stare kopciuchy w Zakopanem.

W ramach rządowego programu "Czyste Powietrze" oraz innych programów dotacyjnych ogółem w Zakopanem wymienionych zostało około 800 starych kotłowni na nowe, spełniające wyśrubowane normy dotyczące czystości emisji. - To tylko te piece i kotłownie o których wiemy, ponieważ właściciele w latach 2018- 2021 skorzystali z dotacji. Program jest kontynuowany, a oprócz tego Gmina Miasto Zakopane realizuje wciąż swój własny projekt dofinansowania wymiany starych kopciuchów na nowoczesne źródła energii. Mogą z niego skorzystać mieszkańcy Zakopanego, którzy złożą wniosek i spełnią kryteria - przypomina Jan Schwenk, naczelnik Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Zakopane. Dodaje, że z miejskiej dotacji można uzyskać do 10 tysięcy złotych wsparcia przy wymianie starego źródła ogrzewania na piece piątej generacji i inne ekologiczne źródła ogrzewania. Przypomina, że wymiana kopciuchów postępuje pod Tatrami bardzo szybko, także ze względu na rozwój sieci geotermalnej i gazowniczej. Dlatego też na przestrzeni ostatnich lat obserwować można znaczną poprawę jakości powietrza w Stolicy Polskich Tatr. 

Węgiel w odwrocie

Do niedawna do Zakopanego trzeba było sprowadzać setki wagonów "czarnego złota", które spalano każdej zimy w osiedlowych kotłowniach, szkołach, hotelach i pensjonatach. Goście i mieszkańcy narzekali na czarny smog i śmierdzące od węglowych wyziewów powietrze, ale cieszyły ich ciepłe kaloryfery. Dziś montują kotły na pellet, geotermalne wymienniki ciepła, ogniwa fotowoltaiczne, czy pompy ciepła. Nic dziwnego, że zainstalowane w wielu punktach miasta słupki pomiarowe świecą się przeważnie na zielono. Znak, że nasze płuca dostają powietrze bez większych zanieczyszczeń. 

Według danych na koniec 2024 roku Geotermia Podhalańska miała 1 699 odbiorców. Wśród nich duże hotele, osiedla spółdzielcze i domy jednorodzinne. Firma dostarcza ciepło do obiektów w czterech gminach: Zakopane, Szaflary, Biały Dunajec i Poronin. Znaczna większość odbiorców mieszka w Zakopanem. W niektórych źródłach podaje się, że Geotermia pokrywa już ponad 40 % rynku ciepłowniczego w naszym mieście. Równolegle z rozbudową sieci w Zakopanem trwają prace nad wprowadzeniem geotermalnej magistrali do Nowego Targu, a także do Kościeliska. 

Geotermia w natarciu

Zgodnie z publikacjami "PEC Geotermia Podhalańska S.A."  sprzedaż zielonej energii z głębi ziemi stale rośnie. W ostatnich latach według danych poziom sprzedaży energii cieplnej z geotermii kształtował się następująco: w 2010 r. - 376 195GJ; w 2011 r. -  352 842 GJ; w 2012 r. - 383 738 GJ; w 2013 r. - 393 117 GJ; w 2014 r. - 361 634 GJ; w 2015 r. - 398 522 GJ; w 2016 r. - 421130 GJ. Dane te wyraźnie pokazują, że sprzedaż energii cieplnej pozyskiwanej ze źródeł geotermalnych na Podhalu rośnie rok po roku. Zainteresowanie tym rodzajem ciepła wśród odbiorców nie maleje.  Krytycy przypominają, że nie jest to do końca zielona energia. Woda woda z głębi ziemi pozyskana w Bańskiej Niżnej jest przesyłana magistralą do Zakopanego. Ze względu na straty cieplne na tej trasie musi być podgrzewana w ciepłowni gazem lub olejem opałowym. Jednak jak informują władze Geotermii Podhalańskiej, znikomy procent pozyskanego ciepła uzależniony jest od gazowego czy olejowego dogrzewania. Dla przykładu, już w 2015 roku pozyskanie ciepła było na poziomie: z energii geotermalnej - 90%; z gazu - 10%; z oleju -  0%. Rok później ciepło z energii geotermalnej to już 91%, a z gazu 9%. 

Tak czy inaczej - jeśli weźmiemy pod uwagę, że rocznie Zakopane ma około 400 tysięcy gigadżuli energii cieplnej pozyskanej ze źródeł geotermalnych (a liczba ta rośnie każdego roku wraz z rozwojem sieci ciepłowniczej) to oznacza, że do atmosfery nie trafi cała masa zanieczyszczeń. Bo żeby 400 tysięcy gigadżuli energii cieplnej uzyskać z węgla, trzeba by spalić w kotłach około 280 wagonów węgla. Przy założeniu, że jeden wagon węglarki mieści 60 ton "czarnego złota". Przy zakładanym zużyciu 400 tysięcy gigadżuli rocznie, przez 15 lat w Zakopanem przepuścić by trzeba przez kominy dym z 4200 wagonów węgla. 

Coraz mniej pyłu

Projekty typu "Czyste Powietrze", wymiana pozaklasowych kotłowni na nowoczesne, niskoemisyjne, lub całkowite przejście ze spalania węgla, koksu, drewna czy pelletu na zasilanie geotermalne ma na celu poprawę jakości powietrza. Czy na przestrzeni ostatnich lat udało się to w Zakopanem osiągnąć? Wystarczy sprawdzić w raportach na rządowej stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. W zakładce "Bank danych pomiarowych" odnajdujemy "Szczegółowe informacje o stacji: Zakopane , ul. Sienkiewicza" i możemy sprawdzać pomiary danego roku, danego miesiąca i dnia. W rozbiciu na odczyty godzinowe lub dwudziestoczterogodzinne. - Najprościej porównać odczyty dotyczące stężenia pyłu zawieszonego PM10 - radzi Jan Schwenk - ten jeden czynnik da nam wyobrażenie jak kształtował się wzrost lub spadek zanieczyszczeń innymi groźnymi substancjami. 

Można też sprawdzić wiele innych zanieczyszczeń, czyli ile wdychane danego dnia powietrze zawierało tlenku węgla, tlenku azotu, dwutlenku azotu, dwutlenku siarki. Są odczyty zawartości kadmu, ołowiu, benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM 10, są wskaźniki zawartości pyłu zawieszonego 2,5. 

Idąc za radą naczelnika Wydziału Ochrony Środowiska porównaliśmy stężenia pyłu zawieszonego PM10 na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. Dla przykładu w roku 2010 od stycznia do grudnia zanotowane minimalne stężenie wyniosło 5,71 ale już maksymalne sięgało 298,71, czyli blisko 300 mikrogramów. Średnia to 46,05 mikrogramów na metr sześcienny powietrza. 

Zdrowsze płuca

W 2021 w skali roku od stycznia do grudnia stężenie pyłu zawieszonego mierzone w stacji pomiarowej przy ulicy Sienkiewicza sięgało  od 4,48 mikrogramów na metr sześcienny do 110,48 mikrogramów. Średnia dobowa tego stężenia wyniosła nieco ponad 24. Czyli w porównaniu do 2010 - spadek prawie o połowę.  

- Pamiętajmy, że dopuszczalne stężenie pyłu zawieszonego PM10 to  50 mikrogramów na metr sześcienny powietrza. Ważnym jest, ile mamy takich dni w roku z przekroczoną normą. Nie powinno ich być więcej niż 35 dni w roku - przypomina Jan Schwenk. 

W 2024 odnotowane minimum wyniosło 6,17. Maksymalne stężenie osiągnęło 128,22, a średnia wyszła nieco ponad 21 mikrogramów na metr sześcienny powietrza. 

Dane pomiarowe nie kłamią. Zestawiając odczyty sprzed lat z tym co stacje badawcze notują obecnie doskonale widać, że jakość powietrza w Zakopanem poprawia się z roku na rok. Przyczynia się do tego sukcesywna wymiana kopciuchów na nowoczesne źródła ogrzewania i stały rozwój sieci geotermalnej. A  im bliżej Tatr, im wejdziemy wyżej, gdy zostawimy za sobą miasto z jego budynkami i drogami pełnymi samochodów, tym śmielej oddychać możemy pełną piersią. 

Każdy z nas na bieżąco może sprawdzić stan powietrza w wybranej stacji badawczej na stronie: https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/archive/station_details/459

Rafał Gratkowski