Miał napadać na karczmy, wykorzystując swój talent taneczny, popaść w konflikt z proboszczem Stolarczykiem i zakochać się w pięknej Katarzynie z Toporów. Postać Wojtka Matei przez lata obrosła legendą i dziś trudno oddzielić fakty od wytworów ludzkiej wyobraźni.

Latem i zimą obok drewnianej chałupy stojącej u wylotu doliny prowadzącej do Dziury w Tatrach przechodzą setki turystów. Niewielu z nich wie, że według przekazów mieszkał tu Wojtek Mateja – uznawany za ostatniego tatrzańskiego zbójnika – wraz ze swoją ukochaną Katarzyną z Toporów, zwaną Kacką. Sporych rozmiarów drewniany dom od lat stoi opuszczony. Wzniósł go słynny Klimek Bachleda, pierwszy tatrzański ratownik, wspólnie z cieślą Wawrzyńcem Rajcą. Mateja miał wybudować go dla swojej wybranki – góralki słynącej z niezwykłej urody.

Miejsce nie było przypadkowe. Dom stanął tak, by w razie potrzeby można było szybko schronić się w pobliskiej jaskini Dziura. To tam – jak głosi legenda – zbójnik ukrywał zrabowane skarby. Mówiono, że napadał na wędrownych kupców i karczmy.

Krew nieraz się przelała

Według podań Mateja miał serce dla potrzebujących. Proszącym o wsparcie nie pozwalał iść za sobą w las, lecz po chwili wracał z garścią grajcarów. Jednocześnie przypisywano mu bezwzględność. Aby zdobyć korale dla ukochanej Kacki, miał zabić młodą dziewczynę.

Wspominano go jako silnego, dobrze zbudowanego mężczyznę. Gdy pojawiał się w karczmie, fundował wszystkim trunki. Był jednak niebezpieczny, zwłaszcza gdy ktoś ośmielił się stanąć mu na drodze do jego ukochanej. W chałupie pod Reglami, wzniesionej dla Kacki, podobno nieraz dochodziło do krwawych zatargów.

Górale mówili o nim: „Z początku był zbójnikiem jak się patrzy – rabował na Luptowie, ludzi częstował, radzi go widzieli. Potem się jednak zmienił, zdziczał, Boga nie szanował, i źle skończył”.

Silny mężczyzna o antycznych rysach

W literaturze znaleźć można kilka opisów Wojtka Matei. Przedstawiany jest jako mężczyzna o niemal greckich, antycznych rysach twarzy, pewnym spojrzeniu i imponującej sylwetce. Ubrany w odświętny góralski strój przyciągał uwagę i budził respekt.

W jego burzliwym życiorysie pojawia się także konflikt z proboszczem Józefem Stolarczykiem, który próbował sprowadzić go na dobrą drogę. Kapłan miał ostrzegać Mateję, że kto „na rozbój chodzi”, zwykle kończy tragicznie – na bukowej gałęzi.

Muzyka, porwanie i sprytne rabunki

Legenda głosi również, że Mateja był zafascynowany muzyką Bartusia Obrochty – znanego góralskiego skrzypka i gawędziarza. Miał go nawet na pewien czas porwać w Tatry, by grał mu na hali.

W opowieściach pojawia się też wątek jego sprytu. Wchodząc do karczmy, tańcem i przyśpiewkami zajmował uwagę karczmarki, a jednocześnie dawał sygnały czekającym na zewnątrz kompanom, którzy w tym czasie dokonywali rabunku.

Między historią a legendą

Postać Matei przywoływana jest również w filmie „Ród Gąsieniców”. Zdaniem regionalistów w opowieściach o Matei prawda miesza się z mitem. Czy rzeczywiście rabował bogatych, by wspierać biednych? Trudno to dziś jednoznacznie potwierdzić. Zbójnicy w oczach dawnych górali bywali jednak postrzegani jako mściciele i symbol sprzeciwu wobec niesprawiedliwości.

Niektórzy podkreślają, że Mateja był przede wszystkim twardym, zwykłym góralem, próbującym przetrwać w trudnych czasach. Po latach jego historia została upiększona, a szczegóły działalności zatarły się w pamięci. Jedno pozostaje pewne – silny charakter i związek z tatrzańską ziemią sprawiły, że Wojtek Mateja na trwałe zapisał się w lokalnej tradycji.

p